/pb1977z40001_0001.djvu

			1*4 ^ AKADEMIA NAUK - BIBLIOTEKA W WARSZAWIE 
>waRZYSZENIE BIBLIOTEKARZY POLSKICH 
OLINEUM
		

/pb1977z40002_0001.djvu

			KOMITET REDAKCYJNY 
MARIA DEMBOWSKA — redaktor naczelny 
CECYLIA DUNINOWA, JOANNA GRABOWSKA 
MARIA LENARTOWICZ (sekretarz redakcji), LEON LOS 
HENRYK SAWONIAK, HANNA ZASADOWA 
Stały dodatek do Przeglądu Bibliotecznego 
BIBLIOGRAFIA ANALITYCZNA BIBLIOTEKOZNAWSTWA I INFORMACJI 
NAUKOWEJ 
Opracowanie: 
Instytut Bibliograficzny Biblioteki Narodowej 
Redaktor: BARBARA EYCHLEROWA 
Adres Redakcji: 
Biblioteka PAN, 00-901 Warszawa, Pałac Kultury i Nauki VI p. tel. 20-33-02 
Adres Wydawnictwa: 
Zakład Narodowy im. Ossolińskich — Wydawnictwo PAN, 50-106 Wrocław, Rynek 0 
INFORMACJA DLA AUTORÓW PRAC PRZYGOTOWYWANYCH 
DO PRZEGLĄDU BIBLIOTECZNEGO 
Redakcja zamawia materiały u autorów, ewentualnie na podstawie  
wcześniejszego zgłoszenia tematu lub konspektu. Materiałów nie zamówionych Redakcja nie 
zwraca. 
Maszynopisy materiałów zamówionych powinny być przygotowane według  
dostarczonej autorowi instrukcji Redakcja zastrzega sobie prawo skracania  
materiałów oraz wprowadzania zmian
		

/pb1977z40003_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 
LIBRARY REYIEW 
R. 45 1977 Zeszyt 4 
TREŚĆ 
Artykuły 
EWA PAWLIKOWSKA: Bibliotekarstwo Związku Radzieckiego na łamach 
czasopism polskich w latach 1927-1939 347 
ALEKSANDR GRIGORJEWICZ ZACHARÓW: Problemy centralizacji  
bibliotek w ZSRR, ze szczególnym uwzględnieniem sieci bibliotek Akademii 
Nauk ZSRR (TŁ Zofia Pietrzak) 359 
EDWARD PALIŃSKI: Udział bibliotek w Roku Bibliotek i Czytelnictwa w 
Polsce. Próba podsumowania 369 
MARCELI KOSMAN: Dzieje Biblioteki Kórnickiej w świetle  
dotychczasowych badań 377 
Opinie. Poglądy. Propozycje 
HALINA CHAMERSKA: Uwagi w sprawie prac naukowobadawczych w  
dziedzinie informacji naukowej 387 
Doniesienia 
System wyszukiwania informacji z zakresu metalurgii żelaza w Bibliotece 
Głównej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (Wanda Pindlowa) 389 
Recenzje 
Terminologia informacji naukowej 
Terminologija informatiki. BibHograficeskij ukazatel' rabot Moskva 1976 
(Krystyna Tittenbrun) 393 
Nauka o książce 
K. Migoń: Nauka o książce wśród innych nauk społecznych. Wrocław 1976 
(Jadwiga Kołodziejska) 397 
Historia bibliotek amerykańskich ( 
American library history. 1876-1976. Lłbrory Trends 1976 Vol. 25 nr 1 
(Irena Bednarz-Brachel) 400 
Przegląd piśmiennictwa i wydawnictw informacyjnych krajowych (Alicja 
Olejnik) 404 
Z życia SBP 
Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego Stowarzyszenia Bibliotekarzy 
Polskich za okres 1.6.1976—31.3.1977 złożone na posiedzeniu plenarnym 
ZG SBP dn. 4.4.1977 przez sekretarza generalnego kol. Tadeusza Zarzębs- 
kiego 407
		

/pb1977z40004_0001.djvu

			346 CONTENTS 
Protokół I posiedzenia plenarnego Zarządu Głównego Stowarzyszenia  
Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 4 kwietnia 1977 410 
Program działalności Zarządu Głównego Stowarzyszenia Bibliotekarzy  
Polskich na lata 1977-1979 415 
Z żałobnej karty 
Jadwiga Połońska-Szczepanowicz, 1916-1977 (Irena Treichel) 421 
Jan Niezgoda, 1888-1977 {Kazimierz Zieliński) 422 
Kronika krajowa 425 
Kronika zagraniczna 427 
Autorzy . . . 430 
CONTENTS 
Articles 
EWA PAWLIKOWSKA: Soviet Union libraries in Polish periodicals 1927— 
1939 (Summary — 357) 347 
ALEKSANDR GRIGOR'EVIC ZACHAROV: Problems of centralization of 
libraries in the Soviet Union (Summary — 367) (Transl. Zofia Pietrzak) 359 
EDWARD PALINSKI: Contribution of the libraries to the Polish Year of  
Libraries and Reading (Summary — 376) 369 
MARCELI KOSMAN: The Kórnik Library (Summary — 386) 377 
Opinions. Views. Suggestions 
HALINA CHAMERSKA: Research work in scientific information .... 387 
Communications 
The system of Information retrłeval in iron metallurgy in the Main Library 
of Academy of Mining and Metallurgy in Cracow (Wanda Pindlowa) 389 
Reviews 393 
News from the Polish Library Association 407 
O b i t u a r y • 421 
News from country ,. 425 
Newsfromabroad 427 
Contributors 430
		

/pb1977z40005_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
EWA PAWLIKOWSKA 
BIBLIOTEKARSTWO ZWIĄZKU RADZIECKIEGO 
NA ŁAMACH CZASOPISM POLSKICH W LATACH 1927-1939 
Jubileusz 60-lecia Związku Radzieckiego sprzyja podjęciu  
retrospektywnych badań dotyczących różnych przejawów związków kulturalnych 
Polski z jej wschodnim sąsiadem. Dla środowiska bibliotekarskiego jedną 
z płaszczyzn takich powiązań może być na przykład temat  
zasygnalizowany w tytule niniejszego artykułu. 
Obecnie mamy różnorodne możliwości kontaktów z bibliotekarstwem 
Kraju Rad. Bezpośrednie kontakty osobiste, oparte na wzajemnej  
wymianie przedstawicieli różnego rodzaju bibliotek, szkół i uczelni  
bibliotekarskich, powszechna niemal znajomość języka, a także całkowita 
łatwość dostępu do literatury zawodowej dają nam ogromną swobodę 
poznawania bibliotekarstwa Związku Radzieckiego i prezentowania tam 
naszego własnego dorobku w tym zakresie. 
Przed kilkudziesięciu laty sprawy te kształtowały się zupełnie  
inaczej. Zainteresowanie społeczne nauką, oświatą i kulturą najbliższego 
sąsiada Polski, kraju, który tak diametralnie zmienił podstawy  
ustrojowe, ekonomiczne i światopoglądowe, były w okresie międzywojennym 
niewątpliwie znaczne. Istniały jednak różnorodne przeszkody, które 
utrudniały dopływ pełnowartościowych informacji z różnych dziedzin 
życia Związku Radzieckiego. Sytuację tę trafnie scharakteryzował  
Aleksy Bachulski, historyk i archiwista, w 1. 1937-1939 dyrektor Biblioteki 
Publicznej m. st. Warszawy. Analizując na łamach Nauki Polskiej stan 
nauk historycznych w ZSRR w latach międzywojennych pisał Bachulski, 
że „skromny zasób informacji o historiografii sowieckiej tłumaczy się nie 
tyle brakiem zainteresowania czy zaciekawienia świata «burżuazyjnego» 
tym, co się robi w świecie socjalistycznym, ile trudnością w zdobywaniu 
właściwej literatury"1. Księgarnie sprowadzały nieznaczne ilości  
publikacji historycznych oraz dotyczących innych dziedzin humanistyki, w 
tym również bibliotekoznawstwa, co w konsekwencji powodowało braki 
w bibliotekach w tym zakresie. 
'A. Bachulski: Nauki historyczne w Związku Socjalistycznych Republik  
Radzieckich. Nauka pol. 1935 (T.] 20 8..191.
		

/pb1977z40006_0001.djvu

			348 
ARTYKUŁY 
Nie zrażając się taką sytuacją w naukach humanistycznych,  
podjęliśmy trud spenetrowania zawartości kilku czasopism z lat  
międzywojennych w celu zbadania, w jakim stopniu i w jakim zakresie udało się im 
zgromadzić informacje dotyczące nauki, oświaty i kultury w Związku 
Radzieckim, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki  
bibliotekarskiej. Przedmiotem niniejszego przeglądu są czasopisma bibliotekarskie: 
Przegląd Biblioteczny (1927-1939) i Bibliotekarz (1934-1939), a ponadto: 
Nauka Polska (1927-1939), Przegląd Współczesny (1927-1939) oraz Praca 
Oświatowa (1935-1939). Zawartość tych czasopism została zbadana w  
ramach czasowych odpowiadających czasokresom wydawniczym  
rozpatrywanych tu czasopism bibliotekarskich. Sprawom bibliotekarstwa  
krajowego i zagranicznego czasopisma te poświęciły niewiele miejsca  
(najwięcej Praca Oświatowa). Natomiast zajmowały się, w formie rzeczowej 
i krytycznej, różnymi przejawami życia naukowego w ZSRR w  
interesującym nas okresie. 
Należy również wspomnieć, że wiele uwagi poświęcały różnym  
aspektom życia w Kraju Rad popularne tygodniki społeczno-kulturalne, 
np. Wiadomości Literackie. Tygodnik poświęcony sprawom kultury i  
literatury. Wiadomości drukowały cykl znakomitych reportaży o ZSRR 
(Słonimskiego, Broniewskiego, Janty-Połczyńskiego), fragmenty prozy 
pisarzy radzieckich (Szołochowa, A. Tołstoja), informacje o pierwszym 
zjeździe pisarzy radzieckich (1934). Szczególnie ciekawego materiału  
dostarczyła ankieta skierowana przez redakcję Wiadomości Literackich 
(1933) do pisarzy polskich w sprawie ich stosunku do literatury  
radzieckiej, ustroju ZSRR i ewentualnego zbliżenia polsko-radzieckiego.  
Odpowiedzi były zróżnicowane. Parę zdecydowanie antyradzieckich, niektóre 
chłodne, wyrażające „konwencjonalne zainteresowanie". Przewagę  
stanowiły jednak wypowiedzi rzeczowe, życzliwe a nawet nie pozbawione 
„uczuciowej i intelektualnej akceptacji". W ślad za ankietą ukazał się 
specjalny numer radzieckich Wiadomości (29. 10. 1933), który stał się 
swego rodzaju sensacją zarówno dla ugrupowań prawicowych, jak i dla 
lewicy. Całkowicie odmienne, wrogie stanowisko reprezentował w  
stosunku do Związku Radzieckiego endecki tygodnik Prosto z Mostu,  
„poszukujący formuły rodzimego faszyzmu"2. 
W środowisku bibliotekarskim stosunek do ZSRR kształtował się na 
płaszczyźnie ściśle zawodowej, stąd zapewne nie było potrzeby  
zajmowania pozycji konfliktowych czy krańcowych. 
Informacje o działalności bibliotecznej czerpano głównie, a może nawet 
jedynie, z wydawnictw ciągłych i zwartych. Kontakty osobiste z  
bibliotekarzami i biliotekami radzieckimi były chyba znikome i przypadkowe. 
Redakcje Przeglądu Bibliotecznego i Bibliotekarza nie dysponowały  
funduszami na wysyłanie swych przedstawicieli do Kraju Rad, tak jak mogły 
• K. Koznlewskł: Historia co tydzień, szkice o tygodnikach społeczno-kulturalnych. 
Warszawa 1976.
		

/pb1977z40007_0001.djvu

			BIBLIOTEKARSTWO ZSRR W CZASOPISMACH POLSKICH 349 
sobie na to pozwolić bogate Wiadomości Literackie (15 000 nakładu i  
osobisty majątek redaktora naczelnego). Na forum międzynarodowym, np. 
na zjazdach IFLA, spotkały się zapewne delegacje radzieckich i polskich 
bibliotekarzy, nie mamy jednak żadnego potwierdzenia w zawodowych 
czasopismach polskich, czy i w jakim stopniu delegaci z Polski  
kontaktowali się z kolegami z ZSRR. Nieliczni wśród bibliotekarzy stypendyści 
państwowi kierowani byli na zachód, do bibliotek Francji, Niemiec, 
Włoch i do krajów skandynawskich. 
Tak więc podstawowym źródłem informacji pozostawała literatura 
fachowa, w miarę możliwości pilnie wykorzystywana. Kwerenda  
przeprowadzona na podstawie ocalałego inwentarza Biblioteki Publicznej 
m.st. Warszawy z okresu międzywojennego wykazała, że większość  
radzieckich pozycji referowanych na łamach Bibliotekarza znajdowała się 
w owym czasie w zbiorach bibliologicznych Biblioteki i pochodziła z  
zakupu, darów lub wymiany. Sprawdzano z autopsji kilkanaście tych  
pozycji, wydanych w raczej niewielkich nakładach. Dobrze musiał się  
starać dział gromadzenia Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy, aby choć 
jeden egzemplarz tych pozycji zdobyć dla Biblioteki. 
Oba czasopisma, tak Przegląd Biblioteczny, jak i Bibliotekarz,  
zamieszczały cały prawie zasób informacji dotyczących bibliotekarstwa  
radzieckiego w stałych działach, jak Recenzje, Przegląd czasopism, Książki 
z dziedziny bibliotekoznawstwa, Bibliotekarstwo w czasopismach. Po  
parę krótkich wzmianek znalazło się w Kronice zagranicznej. Ponadto  
Bibliotekarz zaprezentował kilka sylwetek wybitnych radzieckich  
bibliotekarzy i bibliografów w Materiałach do słownika bio-bibliograficznego  
bibliotekarzy polskich i obcych. 
Już na podstawie tej krótkiej charakterystyki widać, że nie  
znajdziemy na łamach obu omawianych czasopism artykułów problemowych, 
ujmujących kompleksowo całokształt spraw bibliotecznych w Związku 
Radzieckim. Wprawdzie w Bibliotekarzu znalazł się artykulik autorstwa 
Janiny Skarżyńskiej zatytułowany Sprawy biblioteczne w ZSRR,  
jednakże stanowi on tylko krótką informację ograniczoną do bibliotekarstwa 
oświatowego w 1. 1925-19313. Problemowo ujęty fragment, dotyczący 
bardzo istotnej dziedziny organizacyjnej bibliotekarstwa radzieckiego, 
zawiera znakomity artykuł Wandy Dąbrowskiej na temat  
ustawodawstwa bibliotecznego, zamieszczony w Przeglądzie Bibliotecznym w 1928 r. 
Referując stan ustawodawstwa w różnych krajach omówiła też autorka 
wydany w 1920 r. dekret komisarzy ludowych o scentralizowaniu pracy 
bibliotecznej w RSFSR. „Należy podkreślić z uznaniem — pisze  
Dąbrowska — żywy rozwój ruchu bibliotecznego w Rosji, zarówno w  
dziedzinie pracy oświatowej, jak też organizacji pracy wewnętrznej, nie ogra- 
•J. Skarżyńska: Sprawy biblioteczne w ZSRR. Bibliotekarz 1934/35 R. 6 nr u 
i. 116-117.
		

/pb1977z40008_0001.djvu

			350 ARTYKUŁY 
niczającej się tylko do przejmowania wzorów amerykańskich, lecz  
szukającej własnych nowych dróg"*. 
Jako podstawowy i chyba jedyny w omawianym okresie materiał 
obrazujący szeroko rozwój i stan radzieckiego bibliotekarstwa trzeba 
przyjąć artykuł Wandy Dobrowolskiej pt. Ideologia bibliotekarstwa w  
Rosji Sowieckiej, opublikowany w Przeglądzie Współczesnym, zaopatrzony 
w obszerną bibliografię przedmiotu5. W. Dobrowolska — generalna re- 
•cenzentka bibliotekoznawczej literatury radzieckiej w Przeglądzie  
Bibliotecznym — publikowała też recenzje w Bibliotekarzu. Na ogół mało 
przychylna sprawom, które referowała, w swym podstawowym artykule 
zajęła stanowisko rzeczowe a nawet pozytywne, zwłaszcza w stosunku 
do form organizacyjnych bibliotekarstwa radzieckiego. „Bibliotekarstwo 
rosyjskie przyjęło — stwierdza Dobrowolska — na skutek reform  
socjalnych tak specyficzne i odrębne cechy, doszło do tak ciekawych form 
organizacyjnych, że dzisiaj interesują się nim poważnie i na zachodzie 
Europy. I my, jako sąsiedzi Rosji, obowiązani jesteśmy poznać te formy 
i umieć je krytycznie ocenić". Nieco inaczej oceniła autorka zadania 
i cele ideowo-wychowawcze, jakie władza radziecka stawia przed  
bibliotekami. W konkluzji swoich rozważań zapytywała, czy przyjęty kierunek 
rozwoju bibliotekarstwa w Związku Radzieckim jest realny i czy będzie 
mógł się długo utrzymać. Historia dała tu jednoznaczną odpowiedź! 
Obraz życia bibliotecznego w Kraju Rad, oparty na trzech zaledwie 
artykułach, byłby na pewno niepełny, fragmentaryczny i może nawet w 
pewnym stopniu wypaczony. Szczęśliwie, dodatkowe informacje,  
umiejętnie zdobywane przez recenzentów literatury bibliotekoznawczej, 
wzbogacają go wzajemnie się uzupełniając. Dużo interesującego  
materiału dostarczały czasopisma, a zwłaszcza miesięcznik Krasny j BibUotiekar", 
recenzowany, w większym lub mniejszym zakresie, przez oba czasopisma 
bibliotekarskie i przez Pracą Oświatową. 
W Przeglądzie Bibliotecznym dwa roczniki tego miesięcznika zrecen- 
zowała W. Dobrowolska8. Ogólna ocena ich zawartości wypadła  
negatywnie. Szczególnie raziło recenzentkę polityczne oddziaływanie pisma w 
duchu antyreligijnym i „złudna — jej zdaniem — wiara [...] w potęgę  
wiedzy i oświatę", które są bezsilne — w pojęciu autorki — „wobec [...]  
nędzy moralnej i materialnej" świata. Z satysfakcją można stwierdzić, że 
tak wsteczna wypowiedź stanowi wyjątek na łamach czasopism  
bibliotekarskich a nawet w recenzjach samej Dobrowolskiej. Po  
zamieszczeniu tych recenzji Przegląd zaniechał dalszych. 
Od 1934 r. wznowił recenzje Krasnego Bibliotiekaria Bibliotekarz 
« W. Dąbrowska: Wytyczne ustawodawstwa w zakresie bibliotek publicznych. Prz. 
btbliot. 1928 R. 2 z. 4 s. 277. 
•W. Dobrowolska: Ideologia bibliotekarstwa w Rosji Sowieckie]. Prz. wspólcz. 
M34 T. 50 s. 374-397. Odb. Kraków 1934. 
• KrasnyJ Bibllotekar' 1929, 1931. Rec. W. Dobrowolska, Prz. błbltot. 1931 R. 8 z. 1 
*. 85-92, 1932 R. 6 Z. 1/2 u. 61-68.
		

/pb1977z40009_0001.djvu

			BIBLIOTEKARSTWO ZSRR W CZASOPISMACH POLSKICH 351 
i kontynuował je do 1936 r.7 Dublowała, ale i uzupełniała tę informację 
Praca Oświatowa, zamieszczając recenzje trzech roczników: 1935, 1936 
i 19378. Recenzenci czasopism o charakterze oświatowym (Irena Mor- 
sztynkiewiczowa w Bibliotekarzu i Józef Janiczek w Pracy Oświatowej) 
umiejętnie wykorzystywali bogaty, ciekawy i wieloaspektowy materiał, 
jakiego dostarczał radziecki miesięcznik. Szeroko omówione zostało np. 
rozporządzenie o bibliotekach, wydane przez Centralny Komitet  
Wykonawczy ZSRR (1934). Polskich recenzentów szczególnie interesuje  
współzawodnictwo bibliotek, forma aktywności bibliotecznej nie znana na  
terenie polskim. Morsztynkiewiczowa podkreśla krytyczny charakter wielu 
artykułów „co także między innymi stanowi o żywości pisma, tak że 
całość czyta się z niesłabnącym zainteresowaniem". Janiczek zalicza 
Krasnego Bibliotiekaria „do najżywiej i najciekawiej redagowanych  
sowieckich czasopism oświatowych" i stwierdza, że „Polski bibliotekarz [...] 
może w sowieckim miesięczniku znaleźć sporo ciekawego materiału,  
zarówno z zakresu organizacji bibliotek, jak i różnorodnych form pracy z 
książką i czytelnikiem". 
Czasopismo Sowietskaja Bibliografia recenzował w 1. 1934-1936 w 
Bibliotekarzu Leon Bykowski9. Szczególnie interesowała recenzenta  
działalność Państwowej Centralnej Izby Książki (Kniżnej Pałaty),  
zaopatrującej biblioteki ZSRR w książki, instytucji nie znanej w Polsce.  
Omawiając artykuł L. Ę. Chawkinej na temat wypożyczania  
międzybibliotecznego zwraca Bykowski uwagę na ciekawe ujęcie tematu oraz obfitość  
materiałów, świadczących o aktualności tej formy udostępniania zbiorów 
bibliotek w Związku Radzieckim, i podkreśla trafność rozwiązań  
praktycznych. W konkluzji stwierdza, że „z tych poczynań śmiało mogłaby 
korzystać niekiedy i nasza polityka biblioteczna". Jako cenny materiał 
informacyjny przedstawia recenzent wyniki przeprowadzonego w 1934 r. 
spisu bibliotek na tle ogólnej polityki bibliotecznej w Kraju Rad, w 
szczególności w odniesieniu do kadr kierowniczych w bibliotekach.  
„Nastał okres konkretnej pracy w kierunku realizacji uchwał 17 Zjazdu 
Partii Komunistycznej. Władze ZSRR nie potrzebują «dyrektorów  
bibliotek orientujących się w zagadnieniach politycznych, ale nie znających 
się na bibliotekarstwie*" cytuje Bykowski fragment artykułu. 
Informacje o publikacjach radzieckich zwartych i ciągłych,  
zamieszczane dorywczo w Przeglądzie Bibliotecznym i w Bibliotekarzu,  
omówimy dalej w kolejności chronologicznej roczników, osobno dla każdego 
z tych czasopism. 
' Krasnyj Bibllotekar' 1634-1936. Rec. B. Grosglikowa, Bibliotekarz 1934/35 R. 6 nr 1/2 
I. 20-21; rec. I. Berezowska-Morsztynklewiczowa, Bibliotekarz 1934/35 R. 6 nr 12 s. 126-127, 
1935/38 R. 7 nr 12 s. 165-166, 1937/38 R. B nr 2 s. 39-40. 
• Krasny] Bibllotekar' 1935-1937. Rec. J. Janiczek. Pr. otw. 1937 R. 3 nr 2 s. 52-56, 1938 R. 
« nr 2 s. 118-121, 1939 R. 5 nr 6 s. 370-374. 
• Sovetska]a Blbllograflja 1933-1935. Rec. L. Bykowski, Bibliotekarz 1934/35 R. • nr 6/8 
8. 71, nr 12 I. 127, 1935/36 R. 7 nr 4/6 u. 67, nr 8/9 s. 110-112.
		

/pb1977z40010_0001.djvu

			352 
ARTYKUŁY 
Przegląd Biblioteczny w 1. 1927-1939 zamieścił 22 informacje i  
recenzje dotyczące wydawnictw ciągłych i zwartych. 
W roczniku 1927 znajdujemy tylko jedną recenzję pióra Adama  
Bara, dotyczącą Słownika księgoznawstwa A. W. Mezier10. Rzeczowy,  
krytyczny, ściśle z naukowego punktu widzenia przeprowadzony wywód, 
zamyka autor następującymi wnioskami i spostrzeżeniami: „Rozwój  
wiedzy księgoznawczej i bibliotekoznawczej w Rosji doszedł w ostatnich  
latach do bardzo poważnego rozkwitu", dzięki czemu powstawać mogą 
dzieła tak wartościowe, jak książka A. W. Mezier. Obserwuje się także 
rozwój piśmiennictwa popularnego, które krzewi zamiłowanie do  
książek wśród szerokich rzesz społeczeństwa. Recenzując po paru latach 
następne wydanie słownika Mezier, W. Dobrowolska chwali jego  
„ciekawe i charakterystyczne [...] hasła [...] świadczące o bardzo  
nowoczesnym stanie i wielkim rozwoju teorii księgoznawstwa w Rosji  
dzisiejszej". 
W roczniku 1928 Przeglądu Bibliotecznego pojawiły się już trzy  
recenzje. Adam Łysakowski omówił popularną broszurę na temat  
katalogu przedmiotowego, do treści której, jak pisze, należy podchodzić  
„ostrożnie i krytycznie"11. Bardzo wysoką ocenę dała H. Zdzitowiecka-Jasieńska 
Historii, technice i sztuce wydawniczej M. I. Szczełkunowa: „dawno nie 
zdarzyło mi się czytać książki tak wielostronnie interesującej" — pisała. 
„Poziom jej jest wysoki zarówno pod względem opanowania przedmiotu, 
jak i metody, jak i materiału, na którym się opiera"12. W dziale Przegląd 
■czasopism Kazimierz Tyszkowski zreferował stan bibliografii i  
bibliotekoznawstwa na Ukrainie Radzieckiej. „Wskutek rewolucji rosyjskiej  
wytworzyły się warunki polityczne pomyślne na tyle, że umożliwiły  
postawienie pracy księgoznawczej na Ukrainie na odpowiednim poziomie"1'. 
W roczniku 1929 Przeglądu Bibliotecznego w Przeglądzie czasopism 
znajdujemy anonimowe omówienie wydawnictwa obrazującego  
działalność Instytutu Bibliotekoznawstwa przy Bibliotece im. Lenina w  
Moskwie14. 
W roczniku 1930 zamieszczono tylko jedną, ale dosyć obszerną  
recenzję pióra Faustyna Czerwijowskiego, poświęconą pracy W. A. Newskiego 
na temat bibliotecznego opracowania książek. Oceniając rzeczowo i kry- 
-tycznie duży wkład pracy autora stwierdza recenzent, iż książka jest „cie- 
-kawa, zawiera dużo materiału, dużo szczegółów u nas nie znanych,  
warto ją przeczytać — zwłaszcza bibliotekarzom bibliotek publicznych"15. 
"A. V. M e z' e r: Slovarnyj ukazatel' po knlgovedenl]u. Leningrad 1924. Rec. Ad.B. 
Prz. bibliot. 1927 R. l s. 112-114; (Wyd. 2]. C. 1. Leningrad 1931. Rec. W.D. Prz. biblłot. 1932 
R. 6 Z. 1/2 8. 47-48. 
u B. O. Boroyić: Fraktika predmetnogo kataloga v voprosach 1 otvetach. Char'kov 
1928. Rec. A.Ł., Prz. biblłot. 1928 R. 2 z. 3 s. 217-218. 
« M. I. Scelkunov: Istorlja, technika, iskusstvo knigopeSataniJa. Moskva, Leningrad 
1926. Rec. H.Z J., Prz. bibliot. 1928 R. 2 z. 1 8. 55-58. 
u BlbliotećniJ zblrnik. C. 2-3. Kii'v 1927. Rec. K. Tyszkowski, Prz. biblłot. 1928 R. 2 z. 1 
s. 160-162. 
u Materiały Instltuta BlblIotekovedeniJa PubllćnoJ Biblioteki Sojuza SSR im. V. I. Le- 
-nlna. Moskva 1928. Prz. błbliot. 1929 R. 3 z. 2 s. 217. 
" V. A. NevskiJ: Blbliotecnaja obrabotka knig. Moskva, Leningrad 1928. Rec. F. Czer- 
«wijowski, Prz. błbliot. 1930 R. 4 z. 1 s. 63-87.
		

/pb1977z40011_0001.djvu

			BIBLIOTEKARSTWO ZSRR W CZASOPISMACH POLSKICH 353 
W roczniku 1931 znajdujemy interesującą informację o odczycie 
M. Rubakina wygłoszonym na Międzynarodowym Kongresie Zrzeszeń 
Pedagogicznych w Genewie, w Sekcji Bibliotek. „Uwagi referatu są 
głębokie — pisze W. Dobrowolska — i niewątpliwie bardzo trafne". 
Warto zatem, aby bibliotekarze bibliotek oświatowych i innych, „którzy 
u nas w Polsce bardzo mało interesują się teoriami z zakresu psychologii 
czytelnictwa", zaznajomili się z jego treścią16. W tym samym roczniku 
Przeglądu W. Dobrowolska zamieściła dwie recenzje czasopism  
poświęconych bibliotekarstwu i bibliografii w Radzieckiej Republice Ukraińskiej. 
Oba omówienia stanowią streszczenie zawartości paru numerów tych 
czasopismr bez żadnej oceny. Jako ciekawostkę warto przytoczyć opinię 
recenzenta Bibliołohicznych Wisti o Przeglądzie Bibliotecznym, z którego, 
jak pisze Dobrowolska „na ogół nie jest w dalszym ciągu zadowolony 
ukraiński recenzent"17. Ta sama recenzentka zreferowała w następnym 
roczniku 1932 doskonały — jak stwierdza — przewodnik po  
moskiewskich bibliotekach specjalnych. Ocenę tej pozycji, która jest jednocześnie 
ciekawą informacją o czytelnictwie naukowym w Moskwie, najlepiej 
może oddać następujący cytat z recenzji Dobrowolskiej: „Ogromna sieć 
bibliotek specjalnych pokrywa całą Moskwę, umożliwiając każdemu  
specjalizowanie się w każdej gałęzi wiedzy, mającej na usługę najnowszą 
rosyjską i zagraniczną literaturę, słowem postawionej na zupełnie  
nowoczesnym i postępowym poziomie"18. 
W dziale Recenzji w roczniku 1933 Przeglądu Helena Hleb-Koszańska 
omówiła nową bibliografię bieżącą ZSRR. Autorka oceniła to  
wydawnictwo jako przedsięwzięcie zakrojone na dużą skalę i wyraziła nadzieję, 
że będzie ono oddawać „nieocenione przysługi zarówno pracownikom 
naukowym w Rosji, jak też służyć wyczerpującą informacją zagranicy"19. 
Encyklopedie zachodnioeuropejskie, rosyjskie i radzieckie, omówione w 
wydawnictwie Instytutu Książki, Dokumentu i Pisma Akademii Nauk 
ZSRR, przedstawił w szczegółowej, rzeczowej recenzji — informacji 
S. Arsenjew20. 
Począwszy od rocznika 1934 nastąpiło znaczne zmniejszenie dopływu 
informacji o wydawnictwach Związku Radzieckiego. W roczniku 1934 
Przeglądu Bibliotecznego znajdujemy już tylko jedną recenzję instrukcji 
katalogowania alfabetycznego, opracowaną przez S. Arsenjewa głównie 
pod kątem porównania zasad instrukcji radzieckiej z obowiązującą w tym 
czasie instrukcją polską21. 
11 M. Rubakin: Czytelnictwo młodzieży 1 różnice zainteresowań pokoleń. Kraków 1930. 
Rec. W. Dobrowolska. Prz. bibliot. 1931 R. 5 z. 1 s. 81-82. 
" Blbllologlcni vlstl 1930. — Zurnal BlbUotekoznavstva ta Bibliografii 1930. Rec. W.  
Dobrowolska, Prz. bibliot. 1931 R. 5 z. 2 S. 178-181. 
>* Special'nye biblioteki Moskvy. Spravocnik. Moskva 1931. Rec. W. Dobrowolska, Prz. 
bibliot. 1932 R. 6 Z. 1 S. 48-50. 
» Naucnaja Literatura 1928 C. 1, 5. Rec. H. Hleb-Koszańska, Prz. btbliot. 1933 R. 7 z. 2/3 
a. 98-101. 
" Trudy Instituta Knlgl, Dokumenta 1 pis'ma. 2: Stat'1 po lstorll enclklopedlj. Leningrad 
1932. Rec. A.S. Prz. bibliot. 1933 R. 7 z. 4 s. 175-179. 
nN. M. Lomkovskl], Je. E. P o p o v a: Instrukclja po sostavlenliu aUavitnogo 
kataloga. Leningrad 1933. Rec. A.S., Prz. bibliot. 1934 R. 8 z. 3 s. 167-169. 
i — Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40012_0001.djvu

			354 
ARTYKUŁY 
W roczniku 1936 Przeglądu została opublikowana ostatnia recenzja do- 
szernym artykule problemowym22 analizę obcych podręczników  
bibliotekarskich, uwzględniła też podręcznik L. B. Chawkinej: Bibliotieki, ich 
organizacja i tiechnika (2 wyd.) opublikowany w Petersburgu w 1911 r., 
lecz nadal obowiązujący w ZSRR w omawianym okresie. 
W roczniku następnym 1935 H. Hleb-Koszańska, podejmując w ob- 
tycząca współczesnej książki radzieckiej. Był to przewodnik po  
bibliografii, bio-bibliografii, historiografii i innych naukach pomocniczych 
historii23. Uzyskał on wysoką ocenę recenzenta — Ksawerego Swierkow- 
skiego, jako niezbędny podręcznik „dla każdego, kto pragnie poważniej 
poznawać piśmiennictwo rosyjskie". 
Rocznik 1937 nie przyniósł już żadnej interesującej nas pozycji, a w 
roczniku 1938 zamieszczono recenzję Piotra Bańkowskiego dotyczącą 
książki autora niemieckiego, poświęconej historii Biblioteki im. Sałtyko- 
wa-Szczedrina w Leningradzie. Przytaczamy jednak i tę pozycję,  
ponieważ zawiera ona m.in. informacje istotne dla okresu międzywojennego, 
a mianowicie podaje zmianę nazwy dawnej carskiej biblioteki na  
przytoczoną wyżej i wymienia nazwiska dyrektorów biblioteki w 1. 1930- 
-193824. 
Bibliotekarz w 1. 1934-1939 zamieścił 25 informacji o bibliotekarstwie 
Związku Radzieckiego, opartych na publikacjach zwartych i innych  
materiałach. Informacje te dotyczą w dużej mierze bibliotekarstwa  
powszechnego. Dopływ informacji, być może, ułatwiało powiązanie  
personalne redakcji miesięcznika z dyrekcją Biblioteki Publicznej m.st.  
Warszawy, która, jak już wspomniano, gromadziła w swych zbiorach  
radziecką literaturę bibliotekoznawczą. 
Pierwszy rocznik Bibliotekarza 1934/3525 zawiera od razu spory  
ładunek informacyjny. Znajdują się w nim omówione wyżej recenzje  
miesięcznika Krasnyj Bibliotiekar' i czasopisma Sowietskaja Bibliograf ja. 
W dziale Materiały do słownika bio-bibliograficznego bibliotekarzy  
polskich i obcych26 zaprezentowano sylwetki zawodowe dwóch wybitnych 
bibliotekarzy. Leon Bykowski omówił działalność Dymitra Bałyki,  
pedagoga i bibliotekoznawcy z terenu Kijowa27, a Ksawery Swierkowski 
przedstawił działalność Mikołaja Rubakina, znakomitego bibliotekarza 
i bibliografa, pioniera psychologii czytelnictwa28. 
Rocznik 1935/36 przyniósł recenzje następnych numerów wymienio- 
" H. Hleb-Koszańska: Analiza obcych podręczników bibliotekarskich. Prz. bibliot. 
1935 R. 9 z. 2 s. 75-91. 
"A. G. Fomin: Putevoditel' po bibliografii, bio-bibliografii, istoriografli, chronologii 
1 enciklopedli literatury. {Leningrad] 1934. Rec. K. Swierkowski, Prz. bibliot. 1936 R. 10 
z. I s. 23-26. 
"W. Grimm: Studien zur Geschichte der Ka!sr-rllchpn Offer.tlichen B'bliothek in St 
Petersburg. Leipzig 1933. Rec. P. Bańkowski, Prz. bibliot. 1938 R. 12 z. 1 s. 22-30. 
W zasadzie rocznik 6, po przekształceniu z Biuletynu Biblioteki Publicznej m. Bt.  
Warszawy w miesięcznik pod obecną nazwą. 
" Dział ten, rozpoczęty w Biuletynie Biblioteki Publicznej m. et. Warszawy, był  
kontynuowany w Bibliotekarzu do rocznika 1936/37 włącznie. 
« L. Bykowski: Dymitr Bałyka. Bibltotekarz 1934/35 R. 6 nr 12 s. 123-124. 
«• K. Swierkowski: Mikołaj Rubakln. Bibliotekarz 1934/35 R. 6 nr 6/8 s. 65-67.
		

/pb1977z40013_0001.djvu

			BIBLIOTEKARSTWO ZSRR W CZASOPISMACH POLSKICH 355 
nych wyżej czasopism oraz zamieścił sylwetkę zawodową znanej,  
zasłużonej bibliotekarki L. B. Chawkinej, pióra K. Swierkowskiego29. 
Rocznik 1936/37 Bibliotekarza obfituje w bogaty i cenny materiał  
informacyjny. Wśród omawianych książek na szczególną uwagę zasługuje 
broszura na temat planowania pracy w bibliotece30. „Biorąc pod uwagę 
ubogi stan literatury z zakresu polityki bibliotecznej, a jej metodologii 
w szczególności — pisał recenzent L. Bykowski — należy podkreślić  
ogółem pozytywne znaczenie tego wydawnictwa, aczkolwiek podane w nim 
współczynniki w wielu wypadkach wzbudzają wyraźne zastrzeżenia i  
mają charakter zanadto teoretyczno-abstrakcyjny". Wyniki spisu bibliotek 
RSFSR, omówione przez L. Bykowskiego przy okazji recenzji Sowietskoj 
Bibliografii (zob. s. 351), wydane zostały także w oddzielnej broszurce. 
Zreferowała jej treść I. Morsztynkiewiczowa wydobywając wiele  
dodatkowych informacji na temat polityki bibliotecznej31. K. Swierkowski  
pozytywnie ocenił poradnik „wybitnego rosyjskiego praktyka i teoretyka 
bibliografii" E. J. Szamurina na temat posługiwania się katalogiem  
bibliotecznym32 i zalecił jego wykorzystywanie polskim bibliotekarzom. 
Stały recenzent Bibliotekarza L. Bykowski zreferował ukraińskie  
wydawnictwo poświęcone roli biblioteki w budownictwie socjalistycznym i  
przedstawił szczegółowo stan i perspektywy rozwoju bibliotek USRR33. 
W roczniku 9 Bibliotekarza 1937/38 wystąpiła tylko jedna recenzent- 
ka — Zofia Rodziewicz, która omówiła trzy broszury poświęcone  
sprawom bibliotek powszechnych34, wysoko oceniając wartości instruktażowe 
tych pozycji i podkreślając ich przydatność dla praktyki bibliotek  
polskich. 
Ostatnie recenzje okresu międzywojennego ukazały się w 10 roczniku 
Bibliotekarza za 1-938 r. W. Dąbrowska zreferowała album sprzętu  
bibliotecznego, oceniając przychylnie jego bogaty i różnorodny materiał 
ilustracyjny. „W naszych warunkach — pisała — wobec braku własnych 
publikacji z tego zakresu [...] wydawnictwo to może oddać  
bibliotekarzom cenne usługi"35. 
Broszurkę poświęconą organizacji działów czasopism w bibliotekach 
oceniła pozytywnie Aleksandra Stanisławska, zalecając ją polskim  
bibliotekarzom jako pozycję, której lektura może dostarczyć „sporo materiału 
" K. Swierkowski: Lubow' Chawkina. Bibliotekarz 1935/36 R. 7 nr 3 s. 42-43. 
«• Materiały k planirovaniju bibliotećnoj raboty. Pod obścej red. M.P. Safonova. 
Moskva, Leningrad 1934. Rec. L. Bykowski, Bibliotekarz 1936/37 R. 8 nr 1 s. 8. 
" Biblioteki RSFSR po dennym perepisi na 1X1934 goda. Moskva 1935. Rec. I. Berezow- 
ska-Morsztynklewiczowa, Bibliotekarz 1936/37 R. 8 nr 2 s. 27-28. 
»■ E. I. Samurln: Kak pol'zovat'sJa knigoj i katalogom biblioteki. Moskva 1935. Rec. 
K. Swierkowski, Bibliotekarz 1936/37 R. 8 nr 11/12 s. 142. 
" Biblioteka v socialisticnomu budivnyctvl 1936 nr 1-9. Rec. L. Bykowski, Bibliotekarz 
1936/37 nr 11/12 s. 133-137. 
>< M. A. P o t a p o v: Peredvi2nye biblioteki w kołchozach i sovchozach. Moskva 1936; 
M. J. G 11* m a n: Stroltel'stvo 1 oborudovanije massovych bibliotek. Moskva 1936; V. N. D e- 
n 1 s' e v: Komplektovanie kniznych tondov. Moskva 1936. Rec. Z. Rodziewicz, Bibliotekarz 
1937/38 R. 9 nr 2 s. 42-43, nr 7/9 s. 134-135, nr 10 s. 154. 
" I. P. Z u k, M. J. G i 1' m a n: Al'bom certezej bibliotecnogo oborudovaniJa. Moskva 
1937. Rec. W. Dąbrowska, Bibliotekarz 1938 R. 10 nr 1/2 s. 16.
		

/pb1977z40014_0001.djvu

			356 
ARTYKUŁY 
dla praktyki bibliotekarskiej w tym zakresie"86. W tym samym roczniku 
zrecenzowano dwie książki dotyczące bibliotek dla dzieci. Formy i  
metody propagandy książki stosowane w bibliotekach radzieckich są znane 
na terenie polskim, niemniej omawiana praca N. Gusiewej może być 
przydatna dla nas — pisała recenzentka Zofia Wędrychowska — i  
„interesująca przez to, że zapoznaje nas z poziomem propagandy książki 
gdzie indziej i w innym środowisku"37. Także broszurka W. Wasilewej 
o metodach wypożyczania w bibliotekach dla dzieci oceniona została przez 
Izabellę Grużewską jako pozycja, która może polskim bibliotekarzom 
dziecięcym przynieść „wiele materiału do przemyślenia i do  
przepracowania na terenie własnych placówek"38. 
W 1939 r. ukazało się sześć numerów Bibliotekarza, nie zamieszczono 
w nich już żadnej recenzji publikacji radzieckiej. 
Informacje o bibliotekarstwie radzieckim zamieszczane w kronice  
zagranicznej prowadzonej w Przeglądzie Bibliotecznym i Bibliotekarzu 
były bardzo skąpe, przypadkowe i fragmentaryczne. W roczniku 1928 
Przeglądu Bibliotecznego (z. 1 s. 84-85) Paweł Ettinger informuje o  
Bibliotece Instytutu Leninowskiego, o położeniu kamienia węgielnego pod 
budowę nowego gmachu Biblioteki im. Lenina w Moskwie, oraz o  
przeniesieniu biblioteki Plechanowa z Francji do ZSRR. Rocznik 1929 (z. 4 
s. 578) przynosi już tylko wzmiankę o jubileuszu zasłużonej bibliografki 
radzieckiej A. W. Mezier, autorki wielu cennych prac, m.in. słownika 
księgoznawczego. W Bibliotekarzu znajdujemy kilka wzmianek w  
roczniku 1937/38, np.: o największych bibliotekach radzieckich (nr 1 s. 27), 
o regulaminie dla eksternów Moskiewskiego Instytutu  
Bibliotekoznawstwa (nr 2 s. 52), o pracy sekcji informacyjnej tego Instytutu (nr 5/6 
s. 120). Wreszcie w roczniku 1939 Bibliotekarza w ostatnim  
przedwojennym numerze (5/6 s. 84) ukazała się informacja o przejęciu nowego  
gmachu Biblioteki im. Lenina w Moskwie, w 11 lat po wzmiance  
zamieszczonej w Przeglądzie Bibliotecznym o rozpoczęciu jej budowy. 
Informacje o bibliotekarstwie w Związku Radzieckim docierały do 
czytelników polskich w stopniu znacznie szerszym niż zdołaliśmy to 
przedstawić w niniejszym przeglądzie. Inne czasopisma, np. Wiedza i  
Zycie, Ruch Pedagogiczny, również dostarczały takich informacji. Nie  
dążyliśmy jednak do wyczerpania tematu. Podjęliśmy raczej próbę  
ogólnego scharakteryzowania zjawiska na paru przykładach. Chodziło głównie 
b przedstawienie stosunku recenzentów Mo problemów ówczesnego  
bibliotekarstwa radzieckiego i wydobycie ich opinii co do ewentualnego 
wykorzystania tamtych doświadczeń w warunkach polskich. 
" J. Grigor'ev: Organlzaclja źurnal'nych fondov v bibliotekach. Moskva 1937. Rec. 
A. Stanisławska, Bibliotekarz 1938 R. 10 nr 3/5 s. 44. 
nN. G u s e v a: Formy i metody propagandy knlgi v detsko] bibliotekę. Moskva 193T. 
Hec. Z. Wędrychowska, Bibliotekarz 1938 R. 10 nr S 8. 140-141. 
« V. V a s 11' e v a: Rabota detskogo blbliotekarja na abonemente. Moskva 1937. Rec. 
I. Grużewtka, Bibliotekarz 1938 R. 10 nr 3/5 s. 45.
		

/pb1977z40015_0001.djvu

			BIBLIOTEKARSTWO ZSRR W CZASOPISMACH POLSKICH 357 
EWA PAWLIKOWSKA 
SOVIET UNION LIBRARIES IN POLISH PERIODICALS 1927-1939 
Some Polish periodicals which appeared between the first and second world 
war (Nauka Polska, Przegląd Współczesny, Praca OSwiatoioa, Wiadomości  
Literackie) used to inform about science, education and culture in the Soviet Union. Li- 
brary periodicals (Przegląd Biblioteczny and Bibliotekarz) paid special attention 
to the problems of libraries, bibliography and staff education. They reviewed So- 
viet monographs (e.g. cataloguing rules) and periodicals (Krasnyj Bibliotekar', So- 
vetskaja Bibliografija) concerned with library science, librarianship and  
bibliography. They brought forward eminent Soviet librarians and bibliographers, e.g. 
attention was called to interesting solutions of organizational problems. The fo- 
reign bulletins in periodicals used to give short mentions on the Lenin Library in 
Moscow. Since the war mutual contacts have been much closer owing to exchange 
of librarians and library schools workers, to popularization of Russian language 
and avallability of Russian Professional literaturę.
		

/pb1977z40017_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1S77 4 
ALEKSANDR GRIGORJEWICZ ZACHARÓW 
PROBLEMY CENTRALIZACJI BIBLIOTEK W ZSRR 
(ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM SIECI BIBLIOTEK AKADEMIA NAUK 
ZSRR) 
WSTĘP 
Wśród środków zmierzających do realizacji wytycznych KPZR  
odnoszących się do doskonalenia bibliotekarstwa szczególne miejsce  
zajmuje centralizacja sieci bibliotecznych. Centralizacja — jak i  
uporządkowanie tych sieci, stworzenie bibliotek składowych, wprowadzenie ogól- 
nopaństwowego systemu wypożyczania międzybibliotecznego — pozwala 
kosztem bardziej racjonalnego i efektywnego wykorzystania rezerw  
wewnętrznych wydatnie ulepszyć biblioteczno-bibliograficzną obsługę  
nauki i produkcji. 
Centralizacja sieci bibliotek w warunkach współczesnych to  
podstawowa metoda stworzenia jednolitego systemu bibliotecznego w kraju. 
W praktyce centralizacja może być pełna lub częściowa w zależności od 
tego, czy dotyczy wszystkich procesów biblioteczno-bibliograficznych, 
czy tylko różnorodnych elementów. 
We współczesnych warunkach istota centralizacji polega na tym, że 
na bazie wcześniej wyodrębnionych państwowych bibliotek publicznych 
powstaje w każdym regionie scentralizowany system bibliotek,  
składający się z biblioteki centralnej i jej filii, posiadający wspólne  
kierownictwo administracyjno-gospodarcze, wspólny księgozbiór, jednolity system 
katalogów, jednolite procesy gromadzenia i opracowania książek,  
wspólny personel i majątek. Istnieją również scentralizowane sieci bibliotek 
naukowych (sieci te zaczęły powstawać jeszcze przed rewolucją). Obok 
sieci regionalnych działają też sieci bibliotek specjalnych w skali całego 
państwa. 
W wyniku urzeczywistnienia rewolucji kulturalnej i  
naukowo-technicznej w kraju centralizacja sieci bibliotek jest koniecznością  
obiektywną, spowodowaną znacznym zwiększeniem i zróżnicowaniem  
zapotrzebowań na książki i inne źródła informacji. Umocnienie w tych warunkach 
roli bibliotek w rozwiązywaniu zadań ideologicznych i narodowo-gospo-
		

/pb1977z40018_0001.djvu

			360 
ARTYKUŁY 
darczych, rozszerzanie i pogłębianie funkcji bibliotek może być  
zrealizowane tylko na drodze centralizacji i kooperacji. 
W rozwoju bibliotekarstwa centralizacja bibliotek jest jakościowo  
nowym etapem, wymagającym reorganizacji, praktycznie biorąc,  
wszystkich stron działalności bibliotek. 
Połączenie bibliotek w scentralizowaną sieć biblioteczną znacznie  
rozszerza i zwiększa ich potencjalne możliwości; pozwala na bardziej  
ukierunkowane, operatywniejsze i pełniejsze zaspokajanie potrzeb  
czytelników; pozwala stwarzać wielkie instytucje biblioteczne, dysponujące dużo 
większymi księgozbiorami oraz nowoczesnym aparatem informacyjno-bi- 
bliograficznym. W ten sposób główny cel reorganizacji polega na  
uzgodnieniu organizacji i zakresu pracy bibliotek z obecnymi potrzebami  
czytelników, rozszerzaniu funkcji bibliotek, umocnieniu ich roli jako  
ośrodków ideologicznych i informacyjnych [1, 2]. 
LENINOWSKIE ZASADY CENTRALIZACJI BIBLIOTEKARSTWA 
Problem centralizacji sieci bibliotecznej w bibliotekarstwie  
radzieckim wyłonił się już dawno. Po raz pierwszy został on postawiony w  
zaraniu władzy radzieckiej. 
Zagadnienia centralizacji i planowej organizacji bibliotekarstwa  
znajdowały się stale w centrum uwagi W. I. Lenina przy rozwiązywaniu 
aktualnych problemów bibliotecznych. Ważne znaczenie przypisywał 
W. I. Lenin centralizacji bibliotekarstwa i połączeniu wszystkich  
bibliotek w Jednolity system państwowy. Uważał, że głównymi warunkami 
organizacji radzieckiego systemu bibliotecznej obsługi nauki, produkcji, 
kultury są: planowe rozmieszczenie bibliotek, koordynacja ich pracy i  
kooperacja, likwidacja dublowania działań i resortowego odosobnienia  
bibliotek. W Leninowskiej spuściźnie dotyczącej bibliotekarstwa  
sformułowane są zasady, które stały się podstawą dla radzieckiego  
bibliotekoznawstwa: klasowy, partyjny charakter bibliotekarstwa, powszechna 
dostępność i demokratyzacja bibliotek, ich planowa organizacja w skali 
ogólnopaństwowej, szerokie przyciągnięcie mas pracujących do  
tworzenia bibliotek. 
3 listopada 1920 r. W. I. Lenin podpisał dekret O centralizacji  
bibliotekarstwa w RFSRR. Opracowanie dekretu odbywało się w  
pozaszkolnym oddziale Ludowego Komisariatu Oświaty, kierowanym przez N. K. 
Krupską, autorkę projektu dekretu. W. I. Lenin brał udział w  
formułowaniu jego postanowień, wnosząc poprawki i uzupełnienia. Odmówił  
zatwierdzenia pierwszego wariantu tekstu projektu ze względu na to, że 
niedostatecznie jasno zostały w nim określone kierunki centralizacji  
bibliotekarstwa. Zasadniczy charakter miały poprawki wniesione przez 
W. I. Lenina do szeregu punktów projektu, a w szczególności do tego, 
w którym mówi się o stworzeniu jednolitej sieci bibliotek RFSRR. N. K.
		

/pb1977z40019_0001.djvu

			CENTRALIZACJA BIBLIOTEK W ZSRR 
361 
Krupska proponowała połączenie w jedną sieć wyłącznie bibliotek  
podległych Ludowemu Komisariatowi Oświaty. Jednakże takie ujęcie  
zagadnienia nie odpowiadało W. I. Leninowi: zaproponował on włączenie 
do jednolitej sieci bibliotek RFSRR również bibliotek wszystkich innych 
resortów. Podkreślił w ten sposób, że w skład jedynej sieci bibliotecznej 
powinny wejść wszystkie biblioteki, niezależnie od ich przynależności  
resortowej. 
Obecnie — wskutek całkowicie zmienionych warunków, przede  
wszystkim ogromnego wzrostu liczby bibliotek na wielkim obszarze ZSRR — 
w ramach ogólnokrajowej sieci bibliotecznej powstały odrębne resortowe 
sieci bibliotek. 
Dekret O centralizacji bibliotekarstwa w RFSRR proponował „wobec 
ciągle wzrastającego zapotrzebowania na książkę, połączenie wszystkich 
bibliotek Rosji Radzieckiej, nie wyłączając resortowych i należących do 
organizacji społecznych" w jednolitą sieć biblioteczną RFSRR i oddanie 
ich pod kierownictwo Ludowego Komisariatu Oświaty. Przy  
Komisariacie tym utworzono Centralną Międzyresortową Komisję Biblioteczną,  
której zadaniem miało być wprowadzenie w życie idei jednolitej sieci  
bibliotecznej i koordynacja pracy bibliotek. 
W celu racjonalnej organizacji uzupełniania zbiorów dekret  
przewidywał organizację lokalnych komisji ewidencyjno-rozdzielczych,  
otrzymujących literaturę z centralnej komisji rozdzielczej, działającej przy 
wydawnictwie Gosizdat. Ponadto przy bibliotecznym pododdziale  
Ludowego Komisariatu Oświaty powstał centralny kolektor biblioteczny,  
zaopatrujący rejonowe oddziały szkolnictwa w komplety książek dla  
nowych bibliotek, a przy sekcjach bibliotecznych miejscowych komitetów 
polityczno-oświatowych — kolektory z etatami instruktorów; kolektory 
takie działają do chwili obecnej. 
Leninowski dekret o centralizacji bibliotekarstwa był jednym z  
ważniejszych aktów prawnych rządu radzieckiego, określającym główne  
kierunki budowy socjalistycznego systemu bibliotecznej obsługi nauki,  
produkcji, kultury. Polegały one na ustanowieniu najszerszego  
powszechnego dostępu do wszystkich bibliotek, pełnej likwidacji ich odosobnienia, 
wprowadzeniu ogólnopaństwowych zasad planowania prac bibliotecznych, 
uporządkowaniu rozmieszczenia bibliotek na terytorium kraju a także na 
pełnej centralizacji gromadzenia ich zbiorów. 
W całym następnym okresie bibliotekarstwo w ZSRR działało w myśl 
wskazań Leninowskich. Leninowskie idee rozwijały się i  
konkretyzowały w przyjętych przez partię i rząd uchwałach i decyzjach dotyczących 
bibliotekarstwa. 
Przewidziana jest centralizacja sieci wszystkich państwowych  
bibliotek publicznych w kraju do 1980 r.; stanowi to największą reorganizację 
sieci bibliotek publicznych w okresie władzy radzieckiej Obecnie praca
		

/pb1977z40020_0001.djvu

			362 
ARTYKUŁY 
nad centralizacją prowadzona jest w sieciach bibliotecznych wszystkich 
resortów. 
Ministerstwo Kultury ZSRR opracowało podstawowy dokument  
prawny — Zarządzenie o ■ centralizacji państwovoych bibliotek publicznych, 
w którym sformułowano cele i główne zasady działalności  
scentralizowanych sieci bibliotek publicznych. 
SCENTRALIZOWANY SYSTEM BIBLIOTECZNY AN ZSRR 
Radziecki system biblioteczny to złożone współdziałanie bibliotek 
i sieci bibliotecznych. Sieci biblioteczne nie mogą być rozpatrywane  
każda z osobna, jak również nie mogą one wypełniać w odosobnieniu  
nałożonych na nie funkcji zaspokajania potrzeb informacyjnych czytelników. 
Rozwój nauki pozostaje, jak wiadomo, w nierozerwalnym związku 
z doskonaleniem całego państwowego systemu bibliotecznego kraju, w 
tym i bibliotek akademij nauk, obsługujących głównie pracowników 
nauki. 
Będąc częścią składową ogólnopaństwowego systemu bibliotek i  
informacji, sieć biblioteczna Akademii Nauk stanowi jednocześnie swoisty 
kompleks bibliotek naukowych o specyficznych właściwościach. 
' Biblioteka jest strukturalnym składnikiem każdej naukowej  
placówki akademii nauk. Zgodnie ze statutami akademij nauk, biblioteka  
wchodzi w ich skład na równi z instytutami naukowobadawczymi i innymi 
jednostkami organizacyjnymi. Z kolei zgodnie z typowym statutem  
placówki naukowobadawczej AN ZSRR, biblioteka wchodzi w skład  
instytutu bądź innej jednostki organizacyjnej na równi z jej oddziałami i  
laboratoriami. 
Sieć bibliotek akademii jest siecią resortową, obsługującą czytelników 
zgodnie z ich działalnością w danej placówce naukowej. To określa  
strukturę sieci i główne kierunki jej rozwoju, to m.in. odróżnia ją od sieci 
bibliotek obsługujących ludność mieszkającą na danym terenie. 
Sieć bibliotek Akademii Nauk ZSRR jest godnym uwagi zjawiskiem 
w historii światowej kultury, stanowiąc jeden z największych  
kompleksów bibliotek naukowych. Przeszedłszy drogę od niewielkiej pałacowej 
biblioteki Piotra I do rozbudowanego systemu, obejmującego ponad  
kilkaset bibliotek stacjonarnych i wielką liczbę bibliotek ruchomych, sieć 
ta realizuje obecnie ważne zadania dostarczania nauce piśmiennictwa i  
informacji. Dysponuje ona unikalnym pod względem zawartości, celowo 
skompletowanym ponad 70-milionowym księgozbiorem oraz olbrzymim 
aparatem bibliograficzno-informacyjnym, nastawionym na zaspokojenie 
skomplikowanych i różnorodnych potrzeb nauki. 
Biblioteki sieci Akademii mają bogate doświadczenie w zakresie  
scentralizowanej obsługi biblioteczno-bibliograficznej pracowników nauki. 
W urzeczywistnianiu idei centralizacji bibliotek Akademii w okresie wła-
		

/pb1977z40021_0001.djvu

			CENTRALIZACJA BIBLIOTEK W ZSRR 
363 
dzy radzieckiej należy wyodrębnić 3 główne etapy: rok 1930 [3, 4], kiedy 
ostatecznie ukształtowała się sieć biblioteczna AN ZSRR ze wspólnym 
księgozbiorem i kiedy zgromadzenie ogólne AN ZSRR zatwierdziło  
ustawę o bibliotece „centralnej i bibliotekach specjalnych" Akademii Nauk 
ZSRR, która przewidywała „wspólny księgozbiór biblioteczny z  
jednolitym kierownictwem, wspólnym planem i etatami, jednolitą techniką  
biblioteczną". W następnych latach rozwój centralizacji następował wg tak 
nakreślonej drogi. 
Drugi etap to lata 60-te, kiedy podczas narad dyrektorów bibliotek 
akademickich omawiano problemy udoskonalenia sieci bibliotek  
Akademii i jej centralizację. W 1964 r. podczas VIII Wszechzwiązkowej  
narady dyrektorów bioliotek Akademii potwierdzono celowość  
scentralizowanej struktury sieci bibliotek, składającej się z dwóch podstawowych 
ogniw: bibliotek przy placówkach naukowych oraz bibliotek centralnych 
kierujących siecią. W 1965 r. Prezydium AN ZSRR powzięło oficjalną 
decyzję na temat środków dotyczących centralizacji sieci bibliotek AN 
ZSRR w Moskwie i Leningradzie. 
Trzeci etap doskonalenia sieci bibliotek Akademii to utworzenie 
w 1973 r. Biblioteki Nauk Przyrodniczych na bazie Sekcji Bibliotek 
Specjalnych oraz rozwój prac nad realizacją uchwały KC KPZR z maja 
1974 r. w zakresie bibliotekarstwa [5, 6]. 
Biblioteka Nauk Przyrodniczych została powołana jako biblioteka  
centralna dla sieci bibliotek przyrodniczych AN ZSRR. Obecnie sieć ta  
obejmuje 250 bibliotek a wśród nich: 4 biblioteki ośrodków naukowych (dwie 
w Moskwie — Puszczino i Noginsk, dwie w innych miastach —  
Dalekowschodnie Centrum Naukowe i Uralskie Centrum Naukowe); 6 bibliotek 
filii — Kolskiej, Karelskiej, Korni, Baszkirskiej, Kazańskiej i Dagestań- 
skiej; 110 bibliotek instytucji naukowobadawczych, 61 — stacji  
naukowych, ekspedycji itd. 
W zależności od zadań, stojących przed bibliotekami wymienionych 
typów, biblioteki sieci Biblioteki Nauk Przyrodniczych znajdują się na 
różnych poziomach. Biblioteką pierwszego poziomu jest Biblioteka Nauk 
Przyrodniczych — biblioteka centralna. Jej podstawowe zadania to  
gromadzenie i przechowywanie piśmiennictwa naukowego dotyczącego  
głównych kierunków działalności naukowobadawczej AN ZSRR w zakresie 
nauk przyrodniczych, obsługa biblioteczno-bibliograficzna i informacyjna 
uczonych i specjalistów AN w zakresie wszystkich gałęzi nauk  
przyrodniczych, kierownictwo naukowo-metodyczne i koordynacja pracy  
bibliotek instytutów, ośrodków naukowych i filii. 
Działalność bibliotek drugiego poziomu nastawiona jest na  
zaspokajanie potrzeb informacyjnych filii i ośrodków naukowych AN ZSRR;  
biblioteki te gromadzą zbiory z zakresu różnych gałęzi nauk  
przyrodniczych. 
Trzeci poziom omawianego systemu bibliotek stanowią biblioteki in-
		

/pb1977z40022_0001.djvu

			864 
ARTYKUŁY 
stytutów naukowobadawczych, stacji naukowych, ekspedycji itd.  
Księgozbiór każdej takiej biblioteki stanowi zbiór literatury specjalistycznej 
dotyczącej tematyki pracy instytutu; Zbiór taki może funkcjonować  
zadowalająco tylko w połączeniu z księgozbiorem biblioteki centralnej, a to 
osiąga się poprzez centralizację podstawowych procesów biblioteczno-bi- 
bliograficznych. Grupa tych bibliotek jest różnorodna, a różny zakres ich 
działalności uwarunkowany jest odmiennością zadań, wypełnianych przez 
tę lub inną instytucję naukową (im szerszy zakres badań, tym szerszy 
profil gromadzenia zbiorów i większy jego zasób). Okoliczność ta bardzo 
utrudnia kierowanie pracą bibliotek danej grupy, ponieważ konieczne 
jest duże zróżnicowanie w udzielaniu pomocy naukowo-dydaktycznej 
i opracowywaniu instrukcji oraz wskazówek metodycznych. 
W ten sposób biblioteki każdego poziomu, wypełniając swoje funkcje, 
łączą się w jedną całość wzajemnymi powiązaniami. Biblioteka Nauk 
Przyrodniczych jako biblioteka centralna koordynuje całą działalność 
sieci, reguluje wszystkie procesy i organizuje kierownictwo metodyczne, 
a pełnienie tych funkcji zapewnia łączność z bibliotekami podległymi 
i sprawne zarządzanie całą siecią. 
Efektywność funkcjonowania struktury zależy od zarządzania całą 
siecią, od dokładnego rozdzielenia obowiązków między wszystkie jej  
ogniwa i od tego, jak zorganizowano ich współdziałanie. Dlatego w  
funkcjonowaniu sieci tak ważną rolę odgrywa zarządzanie. 
Powiązania bibliotek instytutów naukowobadawczych z bibliotekami 
wyższych poziomów (związki pionowe) zapewniają całemu systemowi: 
zaspokojenie potrzeb rozwijających się gałęzi wiedzy, stopień tego  
zaspokojenia, regulowanie planów tematycznych gromadzenia zbiorów. To 
z kolei pozwala wykrywać ogólne prawidłowości procesów bibliotecznych 
i wykorzystywać je dla ulepszenia pracy całej sieci bibliotek. Na  
trzecim pozicmie odbywa się zbieranie informacji dla badań i przekazywanie 
ich bibliotekom wyższych poziomów. 
Istnieją również związki między bibliotekami na jednakowym  
poziomie, tj. związki horyzontalne. Dają one możliwość współpracy w  
zakresie podstawowych procesów bibliotecznych. 
Od chwili swego samodzielnego istnienia sieć bibliotek o profilu przy- 
rodoznawczym rozwijała się na zasadzie centralizacji. Obecnie Biblioteka 
Nauk Przyrodniczych AN ZSRR realizuje centralnie: uzupełnianie  
zbiorów bibliotek swojej sieci, opracowywanie piśmiennictwa i jego  
ewidencję, opracowywanie katalogu centralnego, wypożyczanie  
międzybiblioteczne, podwyższanie kwalifikacji kadr, sprawozdawczość i planowanie, 
finansowanie, rozdział wyposażenia bibliotecznego, sporządzanie  
kserokopii, zaopatrzenie w urządzenia techniczne, oprawę książek. Większość 
pracowników bibliotek drugiego i trzeciego poziomu jest zatrudniona na 
etatach biblioteki centralnej. W ten sposób scentralizowane są prawie 
wszystkie rodzaje i procesy pracy bibliotecznej. Natomiast obsługa czy-
		

/pb1977z40023_0001.djvu

			CENTRALIZACJA BIBLIOTEK W ZSRR 
365 
telników jest częściowo zdecentralizowana, rozdzielona między biblioteki 
całej sieci; w ten sposób czytelnik może być traktowany w sposób  
zróżnicowany. 
W praktyce centralizacja bibliotek Akademii polega na jej  
racjonalnym połączeniu z decentralizacją, przy zachowaniu naczelnej zasady  
centralizacji w zarządzaniu siecią biblioteczną; zapewnia to bibliotekom  
placówek naukowobadawczych maksimum inicjatywy i lepszą obsługę  
naukowców. 
Taka organizacja głównych procesów pracy bibliotecznej ujawniła 
wiele zalet centralizacji, takich jak: wysoki poziom pracy bibliotecznej, 
wykonywanej operatywnie i na bazie ujednoliconych procesów;  
racjonalny podział obowiązków, przy którym biblioteki zwolnione są od  
szeregu funkcji technicznych i mogą organizować rozszerzoną, zgodną ze 
swoim profilem obsługę czytelników; ekonomiczność wykonywania  
szeregu jednorodnych procesów technicznych. 
Doświadczenia sieci bibliotek Akademii Nauk ZSRR udowadniają, że 
scentralizowanie całej działalności administracyjnej, organizacyjno-me- 
todycznej i technicznej umożliwia zmniejszenie kosztów służby  
bibliotecznej przy jednoczesnym podniesieniu jej poziomu i efektywności.  
Rozpatrzmy w ogólnych zarysach zalety centralizacji poszczególnych  
rodzajów pracy bibliotecznej. 
Centralizacja gromadzenia zbiorów zapewnia planowe i konsekwentne 
tworzenie jednolitego księgozbioru Akademii Nauk. Scentralizowane 
uzupełnianie jest nieuniknione na skutek scentralizowanego systemu  
nabywania i rozprowadzania literatury między biblioteki. Tylko przy 
scentralizowanym gromadzeniu powstają warunki niezbędne dla  
konsekwentnego, planowego i — co najważniejsze — zgodnego z ogólnymi  
interesami tworzenia księgozbiorów poszczególnych bibliotek. Wszelkie 
niedociągnięcia, takie jak dublowanie pracy, rozrzutność, uzupełnianie 
niezgodne z profilem, szkodliwe próby „wyczerpującego" kompletowania, 
przypadkowe i bezplanowe uzupełnianie znikają w wyniku centralizacji. 
Racjonalne uzupełnianie zbiorów bibliotek wymaga łączenia centralizacji 
i decentralizacji; ostatnia została uznana oficjalnie w Zarządzeniu o  
bibliotece instytutu naukowobadawczego AN ZSRR. W historii rozwoju 
sieci bibliotek Akademii zasadnicze znaczenie miało określenie granic 
centralizacji i decentralizacji. W przeciągu dziesięcioleci istnienia  
bibliotek centralnych stopniowo umacniały się funkcje administracyjne i or- 
ganizacyjno-metodyczne w zakresie gromadzenia zbiorów; biblioteki 
centralne wykonują wszelkie żmudne i pracochłonne czynności o  
charakterze formalno-dokumentacyjnym, koordynacyjnym i kontrolnym. Bi- 
blioteki-filie uczestniczą w doborze literatury dla własnych zbiorów. 
Wzajemne stosunki między biblioteką centralną a bibliotekami jej  
podległymi reguluje centralny plan tematyczny uzupełniania tych bibliotek. 
Z doświadczeń sieci bibliotek Akademii wynika, że w uzupełnianiu
		

/pb1977z40024_0001.djvu

			366 
ARTYKUŁY 
scentralizowanym sama organizacja tego procesu nie jest zagadnieniem 
najważniejszym i najtrudniejszym. Trudniejszym problemem jest  
rozstrzygnięcie, do której biblioteki — centralnej czy jej podległej —  
skierować tę lub inną publikację, zwłaszcza jeśli została ona nabyta w jednym 
lub dwóch egzemplarzach. Dlatego w uzupełnianiu scentralizowanym 
szczególnie ważny jest podział zakresów gromadzenia między biblioteką 
centralną a bibliotekami jej podległymi. 
Biblioteki Akademii Nauk scentralizowały też opracowanie zbiorów. 
Stwarza to warunki dla prowadzenia katalogów centralnych, które  
dostarczają informacji na temat zawartości całego księgozbioru Akademii 
i umożliwiają sprawną obsługę czytelników. W ten sposób  
scentralizowane gromadzenie-»scentralizowane katalogowanie-Hientralny katalog-M)b- 
sługa czytelników są ogniwami systemu tworzenia i wykorzystywania 
jednolitego księgozbioru Akademii Nauk. 
Obecnie prawie całkowicie scentralizowano następujące funkcje:  
zarządzanie, kierownictwo organizacyjno-metodyczne i finansowanie.  
Biblioteki centralne rozpatrują i scalają plany i sprawozdania większości 
bibliotek im podległych, centralnie je finansują, opracowują  
obowiązujące je dokumenty metodyczne, organizują podwyższanie kwalifikacji 
kadr bibliotek, kontrolują całą ich działalność. 
Przy stosowaniu zasad centralizacji ważne są wzajemne stosunki  
finansowe między bibliotekami Akademii. W jednolitej sieci bibliotek 
centralizacja podstawowych środków finansowych i centralny sposób ich 
rozdzielania mają zasadnicze znaczenie i oczywiste zalety praktyczne. 
Po pierwsze, taki sposób stanowi skuteczną przeciwwagę dla polityki  
poszczególnych bibliotek dążących — bez względu na możliwości całej sieci 
i ze szkodą dla innych bibliotek — do uzyskania dla siebie  
maksymalnych środków finansowych. Po drugie, istnieje możliwość  
manewrowania środkami finansowymi a także możliwość ich planowania,  
prognozowania i kontroli wykorzystania. Manewrowanie i planowe wykorzystanie 
środków finansowych przyczynia się do ich zaoszczędzenia, jak również 
może zapobiec nieuzasadnionemu dublowaniu w nabywaniu książek, 
wyposażenia, urządzeń technicznych, materiałów biurowych; pozwala 
realizować wspólne przedsięwzięcia dla całej sieci. 
Centralizacja środków finansowych pozwala też centrali bibliotecznej 
podejmować się w ciągu roku budżetowego gromadzenia zbiorów (w  
granicach rocznych limitów) dla nowo powstających podległych jej  
bibliotek. 
Tl. Zofia Pietrzak
		

/pb1977z40025_0001.djvu

			CENTRALIZACJA BIBLIOTEK W ZSRR 
367 
Bibliografia 
1. Centralizacija Bibliotecnoj Seti. Sbornik naucnych trudov. Vyp. 18/19. Mos- 
kva 1975. 
2. Centralizovannaja bibliotećnaja sistema. Posobie po organizacii i metodike 
raboty. Pod red. R. Z. Zotovoj i V. V. Serova. Moskva 1976. 
3. Istorija Biblioteki Akademii nauk SSSR. 1714-1964. Moskva 1964. 
4. 250 let Bibliotekę Akademii nauk SSSR. Sbornik dokladov jubilejnoj nauć- 
noj konferencii 25-26 nojabrja 1964 g. Moskva 1965. 
5. M. V. Varfolomeeva: Razvitie seti akademifceskich bibliotek. — Sovets- 
koe Bibliotekovedenie 1976 nr 3 s. 35-47. 
6. A. I. K a r ż e n e v i ć: O centralizacii bibliotecnogo obsluźivanija v Akademii 
nauk SSSE. Biblioteki SSSR 1970 vyp. 47 s. 61-72. 
7. B. N. Baćaldin: Centralizacija v seti bibliotek Akademii nauk SSSR. 
Naucnye i Technićeskie Biblioteki SSSR 1974 vyp. 6 s. 8-15. 
ALEKSANDR GRIGOR'EVIC ZACHAROV 
PROBLEMS OF CENTRALIZATION OF LIBRARIES IN THE SOVIET UNION 
The author begins with presentation of Lenin's theory and Soviet legał acts 
concerning the matter. Then, he speaks about the centralized library net of theSo- 
viet Academy of Sciences, and goes through the history of its development. Finally, 
he tells us aboul organizational structure of the library net of the Natural Science 
Library of the Soviet Academy of Sciences in Moscow, and about tasks of that 
library which is a central library. In his article, he tries to prove utility and eco- 
nomic effectivity of centralization.
		

/pb1977z40027_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
EDWARD PALINSKI 
UDZIAŁ BIBLIOTEK W ROKU BIBLIOTEK I CZYTELNICTWA 
W POLSCE 
PRÓBA PODSUMOWANIA 
W uchwale VII Zjazdu Bibliotekarzy Polskich, który obradował w 
1975 r. w Zielonej Górze pod hasłem „O dalszą modernizację bibliotek 
w Polsce", uczestnicy wystąpili z inicjatywą, aby w 30 rocznicę  
ogłoszenia Dekretu o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi —  
doniosłego w dziejach kultury polskiej aktu prawnego — ogłosić rok 1976 
Rokiem Bibliotek i Czytelnictwa. Inicjatywa polskiego środowiska  
bibliotekarskiego spotkała się z życzliwą aprobatą ministra kultury i sztuki, 
który Decyzją nr 25 z dnia 17 grudnia 1975 r. ogłosił w Polsce rok 1976 
Rokiem Bibliotek i Czytelnictwa, zapraszając do udziału w jego  
obchodach obok bibliotek — środowiska twórcze, placówki upowszechniania 
kultury oraz stowarzyszenia społeczno-kulturalne. 
Celem Roku Bibliotek i Czytelnictwa było przypomnienie i ukazanie 
społeczeństwu dużego wkładu bibliotek w społeczno-gospodarczy i  
kulturalny rozwój kraju i socjalistyczne przeobrażenia społeczeństwa, jak 
również pozyskanie społecznego poparcia dla akcji zmierzającej do  
modernizacji bibliotek, których unowocześnienie stanowiłoby rękojmię  
zaspokojenia przewidywanego wzrostu potrzeb czytelniczych i  
informacyjnych społeczeństwa. Rok Bibliotek i Czytelnictwa powinien przyczynić 
się do pełniejszej integracji różnych sieci bibliotecznych i podniesienia 
służby biblioteczno-informacyjnej na wyższy poziom. 
Tak więc biblioteki otrzymały na 1976 r. następujące zadania: 
— propagowanie i popularyzowanie swoich osiągnięć i udział we 
wszechstronnym rozwoju lokalnych środowisk, zakładów pracy, szkół 
i uczelni, instytucji naukowych; 
— rozszerzanie informacji o zbiorach i usługach w celu pełniejszego ich 
wykorzystania przez aktualnych i potencjalnych użytkowników; . 
— modernizowanie i doskonalenie działalności poprzez unowocześnienie 
sprzętu, urządzeń i metod pracy we wszystkich bibliotekach, a w  
szczególności w bibliotekach naukowych; 
— pozyskanie dla swoich działań i zamierzeń mecenatu zakładów pracy 
3 — Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40028_0001.djvu

			370 
ARTYKUŁY 
oraz innych instytucji i organizacji; dotyczyło to tych placówek  
bibliotecznych, które współdziałają z zakładami produkcyjnymi realizującymi 
program „Sojusz świata pracy z kulturą i sztuką". 
Dla zaakcentowania wagi wspomnianej Decyzji ministra kultury 
i sztuki odbyła się w styczniu 1976 r. we Wrocławiu uroczysta  
inauguracja Roku Bibliotek i Czytelnictwa w Polsce. W posiedzeniu Państwowej 
Rady Bibliotecznej i Zarządu Głównego SBP wzięli udział min.: członek 
Biura Politycznego KC PZPR, wicepremier, minister kultury i sztuki 
Józef Tejchma, kierownik Wydziału Kultury KC PZPR Lucjan Motyka, 
sekretarz CRZZ Stanisław Lewandowski, wojewoda wrocławski Zbigniew 
Nadratowski, przedstawiciele PAN, MON oraz Ministerstwa Nauki, 
Szkolictwa Wyższego i Techniki. Podczas uroczystości wiceminister  
kultury i sztuki i przewodniczący Państwowej Rady Bibliotecznej dr Józef 
Fajkowski przedstawił kierunki rozwoju bibliotek w Polsce do 1990 r., 
a J. ^Tejchma omówił genezę ogłoszenia Roku Bibliotek i Czytelnictwa 
oraz przekazał podziękowanie środowisku bibliotekarskiemu za  
dotychczasowe osiągnięcia i życzenia dalszego rozwoju czytelnictwa w naszym 
kraju. Posiedzenie inauguracyjne było połączone z oddaniem do użytku 
mieszkańcom Wrocławia, po przebudowie i modernizacji, gmachu  
Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej wyposażonej w  
najnowocześniejszy sprzęt reprograficzny i dzieła sztuki najwybitniejszych twórców. 
Klub Publicystów Polityki Kulturalnej Stowarzyszenia Dziennikarzy 
Polskich zorganizował we Wrocławiu z okazji inauguracji Roku  
dwudniową sesję (30-31 stycznia 1976 r.) na temat „Książka i jej  
upowszechnienie", dokonując oceny oraz perspektyw rozwoju poligrafii, księgarni 
i bibliotek. 
W związku z Rokiem Bibliotek i Czytelnictwa minister oświaty i  
wychowania zalecił dalsze doskonalenie działalności bibliotek szkolnych 
i pedagogicznych, m.in. przez zwrócenie uwagi na organizowanie czytelni 
z celowo dobranym księgozbiorem podręcznym, rozszerzanie usług infor- 
macyjno-bibliograficznych, modernizację urządzeń i wyposażenia.  
Natomiast zastępca szefa Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego 
zalecił doskonalenie współdziałania wojskowych bibliotek naukowych, 
fachowych i oświatowych, a także rozszerzenie współpracy z  
instytucjami i organizacjami, zajmującymi się działalnością szkoleniowo-wycho- 
wawczą. 
Za najważniejsze zadania Roku GZP WP uznał: 
— doprowadzenie do powszechnej świadomości żołnierzy, rodzin  
wojskowych i pracowników cywilnych, że praca bibliotek ma istotne  
znaczenie dla usprawnienia i podnoszenia jakości pracy wszystkich instytucji 
wojskowych i służy całemu środowisku wojskowemu; 
— podniesienie jakości i efektywności pracy wszystkich typów  
bibliotek, warunkujących zwiększenie ich wkładu w wykonywanie zadań szko- 
leniowo-wychowawczych, wdrażanie systemu ustawicznego kształcenia,
		

/pb1977z40029_0001.djvu

			ROK BIBLIOTEK I CZYTELNICTWA 
371 
rozwój nauk wojskowych oraz kultury i oświaty w Silach Zbrojnych 
PRL. 
Bardzo starannie do udziału w Roku Bibliotek i Czytelnictwa  
przygotowały się biblioteki publiczne. Dnia 27 stycznia 1976 r. na naradzie 
dyrektorów wojewódzkich bibliotek publicznych, zorganizowanej przez 
Departament Bibliotek, Domów Kultury i Działalności  
Społeczno-Kulturalnej, omówiono główne kierunki i zadania dla bibliotek publicznych 
w Roku Bibliotek i Czytelnictwa, zalecając zwrócenie szczególnej uwagi 
na: 
— socjalistyczne treści i kształtowanie postaw ideowych oraz  
wzbogacanie patriotycznych i humanistycznych treści w działalności bibliotek; 
— optymalne wykorzystanie sił społecznych, kadr pracowników,  
środków finansowych i bazy materialnej; 
— doskonalenie struktury organizacyjnej całej sieci wojewódzkiej, jak 
i wewnętrznej organizacji bibliotek; 
— doskonalenie współpracy z innymi bibliotekami (zamiast  
dublowania — podział zadań); dotyczyło to przede wszystkim bibliotek w dużych 
miastach i na wsi; 
— maksymalne usprawnienie działalności bibliotek, a mianowicie: 
dostosowanie godzin pracy do potrzeb użytkowników, 
usprawnienie informacji, 
maksymalne skrócenie drogi książki od jej zakupu do udostępnienia, 
usprawnienie wypożyczeń międzybibliotecznych, 
podniesienie estetyki wnętrz bibliotecznych, 
większa popularyzacja bibliotek i ich usług w środowisku, 
bliższe kontakty z urzędami, władzami, instytucjami i organizacjami, 
usprawnienie wymiany książki w punktach bibliotecznych, 
tworzenie i rozwijanie czytelni naukowych w nowych  
województwach; 
— opracowanie długofalowych programów doskonalenia i modernizacji 
bibliotek oraz dokształcania bibliotekarzy na studiach wyższych; 
— otoczenie szczególną troską działalności bibliotek gminnych. 
Z niekłamaną satysfakcją należy stwierdzić, że biblioteki publiczne 
podjęły w Roku Bibliotek i Czytelnictwa wiele bardzo ciekawych  
działań i inicjatyw, m.in.: 
— w sposób ciekawy i atrakcyjny propagowały swój udział i osiągnięcia 
we wszechstronnym rozwoju lokalnych środowisk, zakładów pracy, 
szkół i uczelni, instytucji naukowych; 
— znacznie rozszerzyły informacje o zbiorach i usługach; 
— w zakresie modernizacji i doskonalenia swojej działalności  
unowocześniły sprzęt i wyposażenie, jak również metody pracy; 
— w sposób oryginalny uczciły XXX rocznicę ogłoszenia Dekretu o bi^ 
bliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi. 
Szczególnie preferowanym kierunkiem działań był wszechstronny 
3«
		

/pb1977z40030_0001.djvu

			372 
ARTYKUŁY 
rozwój usług informacyjnych na rzecz indywidualnych czytelników, jak 
również instytucji i organizacji gospodarczych, społecznych, naukowych, 
oświatowych i innych. 
Bogaty i ciekawy program Roku realizowały wojewódzkie biblioteki 
publiczne często pod osobistym protektoratem wojewodów lub  
wicewojewodów, przy aktywnej pomocy wydziałów kultury i sztuki, urzędów 
wojewódzkich oraz naczelników miast i gmin. 
Do największych osiągnięć należy zaliczyć przekazanie nowych lokali 
164 bibliotekom publicznym; w tym kilkanaście bibliotek otrzymało  
nowo wybudowane obiekty. Około 300 lokali bibliotecznych objęto  
remontami kapitalnymi i bieżącymi. 
Na -modernizację urządzeń i sprzętu dla bibliotek wydatkowano w 
ubiegłym roku ze środków urzędów wojewódzkich ponad 16 min zł. 
Biblioteki publiczne otrzymały także blisko 4 min zł na dodatkowe  
zakupy nowości wydawniczych. Udało się również wyposażyć kilkadziesiąt 
bibliotek w teleksy, telefony i w nowoczesny sprzęt reprograficzny oraz 
meble biblioteczne. Sukcesem Roku jest także poszerzenie zakresu  
udostępniania zbiorów o płyty, taśmy i przezrocza oraz pozyskanie dla dwóch 
bibliotek publicznych gabinetów języków obcych. 
Ściśle współpracując z bibliotekami związków zawodowych  
biblioteki publiczne jpodjęły prace nad organizacją w zakładach pracy filii 
i punktów bibliotecznych obsługiwanych przez biblioteki publiczne. Do 
stworzenia dobrego klimatu dla dalszego rozwoju czytelnictwa w  
środowiskach robotniczych przyczyniły się programy akcji „Sojusz świata 
pracy z kulturą i sztuką" oraz „Przegląd aktywności ludzi pracy:  
człowiek — praca — twórczość". Dla realizacji długofalowych działań w  
zakresie upowszechniania czytelnictwa w zakładach pracy wiele  
wojewódzkich bibliotek publicznych, podpisało odpowiednie porozumienia 
o współpracy z wojewódzkimi radami związków zawodowych. 
Terenem aktywnej działalności bibliotek publicznych było również 
środowisko wiejskie. Najważniejsze zadanie bibliotek stanowiło  
usprawnienie działalności punktów bibliotecznych. W związku z tym w  
województwach: białostockim, chełmskim, częstochowskim, gorzowskim,  
jeleniogórskim, kieleckim, leszczyńskim, lubelskim, poznańskim,  
szczecińskim, tarnobrzeskim, tarnowskim i zielonogórskim ogłoszono połączone 
z seminariami konkursy na najlepiej pracujący punkt biblioteczny. 
W woj. nowosądeckim ogłoszono konkurs na najlepiej pracującą bibliotekę 
gminną, a w woj. rzeszowskim prowadzono współzawodnictwo o tytuł 
„Wzorcowej biblioteki gminnej woj. rzeszowskiego". Celem tego  
współzawodnictwa było zwiększenie roli i udziału bibliotek w działalności 
kulturalno-oświatowej, a w szczególności w systemie oświaty  
dorosłych — dla przyspieszenia społeczno-gospodarczego rozwoju gmin. 
Cennym rezultatem tego współzawodnictwa była integracja  
działalności bibliotek z różnymi instytucjami i organizacjami społecznymi na
		

/pb1977z40031_0001.djvu

			ROK BIBLIOTEK I CZYTELNICTWA 
373 
terenie gmin. Dzięki temu biblioteki mogły zwiększyć swoje  
oddziaływanie na środowisko wiejskie. W ramach realizacji programu udziału  
bibliotek w „Roku kultury w gminie" przygotowana została wystawa  
objazdowa pod tytułem „Rok 1976 — Rokiem Bibliotek i Czytelnictwa"; 
wystawa ta obrazowała różnorodne osiągnięcia i funkcje bibliotek, 
uwzględniając m.in. takie tematy jak „Reprografia i mechanizacja na 
usługach bibliotek", „Budownictwo i urządzenia biblioteczne", „Służba 
informacyjna bibliotek". Ekspozycje te miały miejsce we wszystkich 
gminnych bibliotekach publicznych. Wiele uwagi poświęcono rozwojowi 
czytelnictwa na wsi, co wiązało się ze szczególną troską o punkty  
biblioteczne. * 
Znacznie zacieśniła się w minionym roku współpraca bibliotek  
publicznych z PGR-ami; np. w woj. toruńskim podjęto udaną akcję pod 
hasłem „Państwowe Gospodarstwa Rolne upowszechniają czytelnictwo", 
a w woj. olsztyńskim PGR-y przeznaczyły na zakup książek dla bibliotek 
publicznych 250 000 zł. 
Szczególnie cenny dla bibliotek woj. poznańskiego okazał się plon 
współzawodnictwa urzędów miast i gmin, w którym udział wzięło 49 
urzędów, a celem jego było polepszenie i modernizacja bazy  
bibliotecznej. Naczelną akcją czytelniczą w tym województwie był turniej pod 
hasłem „Wszystko o regionie" — impreza upowszechniająca wiedzę o  
rodzinnej ziemi, jej historię, aktualne przeobrażenia i prognozy rozwojowe. 
Stała się ona żywą lekcją wychowania obywatelskiego, adresowaną przede 
wszystkim, do czytelników młodego pokolenia. W realizację programu 
Roku włączyło się również Wielkopolskie Towarzystwo Kulturalne. 
W Roku Bibliotek i Czytelnictwa w Zielonej Górze zapoczątkowano 
cykl imprez pod hasłem „Z wizytą w bibliotece"; w programie  
przewidziano odczyt o cymeliach w zbiorach Wojewódzkiej i Miejskiej  
Biblioteki Publicznej im. C. Norwida, projekcję filmu, koncert muzyki  
poważnej i spotkania towarzyskie. Podczas zwiedzania nowego obiektu  
bibliotecznego chętni mogli zapisać się do biblioteki. Imprezy te organizowane 
były przede wszystkim dla zakładów produkcyjnych, stąd uczestniczyło 
w nich wiele załóg zielonogórskich zakładów pracy (np. pracownicy ZPW 
„Polska Wełna", „Mera-Lumel" i „Zastał"). 
Zadania i cele Roku Bibliotek i Czytelnictwa w woj. zamojskim 
zostały min. ujęte w ramy konkursu-współzawodnictwa,  
przygotowanego przez WiMPB w Zamościu pod nazwą „Osiągnięcia bibliotek na  
terenie gminy naszą wspólną sprawą". Celem tego konkursu było dalsze 
doskonalenie pracy bibliotek publicznych, osiągnięcie postępu we  
współdziałaniu bibliotek wszystkich sieci, zwiększenie zainteresowania opinii 
publicznej czytelnictwem oraz pogłębienie wiedzy mieszkańców wsi 
o zbiorach bibliotek. 
Z okazji trzydziestolecia Dekretu o bibliotekach w szeregu  
województw, m.in. gdańskim, kaliskim, kieleckim, krakowskim, legnickim,
		

/pb1977z40032_0001.djvu

			374 
ARTYKUŁY 
olsztyńskim, przemyskim, sieradzkim i wałbrzyskim, zorganizowane 
zostały sesje popularnonaukowe na temat znaczenia Dekretu dla  
rozwoju bibliotek; przy okazji organizowano wystawy prezentujące dorobek 
bibliotek i dzieje książki. 
Ale lepsza praca biblioteki to nie tylko baza materialna, to także 
w ogromnym stopniu właściwe metody działania. I o tym pamiętano 
w. Roku Bibliotek. I w tym przypadku można by mnożyć przykłady. 
Oto m.in. w woj. częstochowskim ogłoszono współzawodnictwo pod  
hasłem „Biblioteka świadectwem kultury środowiska", a w woj. krakowskim 
Zarząd Okręgu SBP ogłosił konkurs dla bibliotekarzy pod hasłem „Co 
w, Roku Bibliotek i Czytelnictwa ulepszę, usprawnię w mojej  
bibliotece?". 
Dobrze pracująca biblioteka to ta, która maksymalnie oddziałuje na 
swoje środowisko. W oddziaływaniu tym wiele pomocy udzielał aktyw 
zrzeszony w kołach przyjaciół bibliotek. I w tej sferze działania  
zaznaczył się ostatnio widoczny postęp. W woj. piotrkowskim np. powstały 
w ubiegłym roku 22 nowe koła przyjaciół bibliotek, w woj. bydgoskim 
zorganizowano pożyteczny zlot kół działających na terenie województwa, 
a w woj. konińskim aż 61 zakładów pracy zadeklarowało swój udział 
w pracach kół. 
Obok bibliotek publicznych, ciekawe działania i inicjatywy z okazji 
Roku Bibliotek i Czytelnictwa podjęły biblioteki szkolne, które zgodnie 
z zaleceniem ministra oświaty i wychowania zorganizowały i  
przeprowadziły konkursy na najlepszą bibliotekę szkolną, spotkania na temat 
przysposobienia czytelniczego uczniów itp. Dzięki energicznym  
działaniom kuratoriów okręgów szkolnych, polepszono warunki lokalowe 69 
bibliotekom pedagogicznym oraz 90 bibliotekom szkolnym. 
Udział bibliotek PAN zaakcentowany został pracami i inicjatywami 
wystawienniczymi. Na podkreślenie zasługują dwie interesujące  
ekspozycje Biblioteki Ossolineum we Wrocławiu: „Książka polska wydana 
na Śląsku w XV — XX wieku" oraz „Skarby Ossolineum". 
W wyższych szkołach artystycznych odbyły się specjalne posiedzenia 
senatów, oceniające dotychczasową działalność bibliotek uczelnianych 
i wytyczające dalszy ich rozwój. Biblioteka ASP w Warszawie podjęła 
akcję konserwacji unikalnego zbioru plakatów, zaprojektowano  
ekslibrisy dla wszystkich rodzajów zbiorów, wykorzystując projekty  
studentów pracowni grafiki. Biblioteka PWSSP w Łodzi otrzymała nowy  
budynek; w którym urządzono okolicznościową wystawę, zaś Biblioteka 
PWSSP we Wrocławiu zorganizowała dwie ekspozycje: „Najciekawsze 
książki pod względem edytorskim" oraz „Plakaty ze zbiorów biblioteki 
poświęcone sztuce". 
Działalność bibliotek innych resortów, związane z realizacją  
programu Roku Bibliotek i Czytelnictwa, przejawiała się w następujących 
przedsięwzięciach:
		

/pb1977z40033_0001.djvu

			ROK BIBLIOTEK I CZYTELNICTWA 
375 
— biblioteki resortu rolnictwa podjęły na większą skalę niż w  
poprzednich latach popularyzację książki rolniczej, ustalając zasady  
współdziałania z innymi sieciami bibliotecznymi. Rozpoczęty został przegląd  
bibliotek fachowych w przedsiębiorstwach rolnych (PGR-ach, POM-ach) 
marjący na celu uzupełnienie zbiorów oraz lepsze ich dostosowanie do 
zainteresowań i potrzeb załóg pracowniczych; 
— w resorcie komunikacji powołano nowe placówki służby informacji, 
w bibliotekach wyposażono szereg placówek w nowoczesny sprzęt,  
przydzielono nowe pomieszczenia, zwiększono środki na zakup literatury  
fachowej; 
— w ośrodkach informacji i bibliotekach resortu łączności zorganizowano 
okolicznościowe imprezy; wykorzystano również w celu popularyzacji 
działalności bibliotek miejscowe radiowęzły, które nadawały specjalne 
audycje poświęcone roli i znaczeniu bibliotek w upowszechnianiu  
wiedzy i kultury; 
— sieć bibliotek fachowych podległych resortowi przemysłu  
chemicznego zobowiązana została do dokonania oceny dotychczasowej działalności 
oraz wytyczenia kierunków dalszego ich rozwoju. Minister przemysłu 
chemicznego zalecił przeanalizowanie struktury sieci bibliotek  
beletrystycznych i fachowych — z myślą o jej rozszerzeniu poprzez tworzenie 
punktów bibliotecznych w zakładach pracy i ośrodkach zamieszkania. 
, Rok Bibliotek i Czytelnictwa znalazł szeroki oddźwięk nie tylko w 
środowisku bibliotekarskim. Bardzo aktywnie włączyło się do obchodów 
Roku księgarstwo oraz związki twórcze — z wyjątkiem, niestety,  
Związku Literatów Polskich. 
Z interesującym programem udziału w Roku Bibliotek i Czytelnictwa 
wystąpił Naczelny Zarząd Kinematografii. Program ten obejmował 
organizowanie w porozumieniu z bibliotekami przeglądów filmów  
fabularnych stanowiących adaptację dzieł literackich, a także  
organizowanie wspólnie z bibliotekami spotkań filmowców i literatów, połączonych 
z projekcjami filmowymi i dyskusją. W placówkach studyjnych sieci 
państwowej i pozapaństwowej, w młodzieżowych i zakładowych domach 
kultury zaplanowane zostały projekcje, poprzedzone odczytami na temat 
znaczenia bibliotek i czytelnictwa w podnoszeniu poziomu wiedzy i  
kultury społeczeństwa. 
Rok Bibliotek i Czytelnictwa wywołał duże zainteresowanie  
publicystów i działaczy kulturalnych, lecz przede wszystkim pobudził  
pracowników książki do aktywniejszej działalności w zakresie  
upowszechnienia czytelnictwa. 
Ogłoszenie Roku Bibliotek i Czytelnictwa zbiegło się z dyskusją nad 
opracowanym przez zespół specjalistów Biblioteki Narodowej  
programem rozwoju bibliotekarstwa polskiego, zatwierdzonym przez Kolegium 
Ministerstwa Kultury i Sztuki dn. 31 marca 1976 r. 
Rok Bibliotek i Czytelnictwa otworzył nowy etap rozwoju biblio-
		

/pb1977z40034_0001.djvu

			376 
ARTYKUŁY 
tekarstwa w Polsce, wyrażający się wzrostem zainteresowania  
bibliotekami ze strony władz politycznych i administracyjnych, wzmożonym 
budownictwem i modernizacją wyposażenia bibliotek, doskonaleniem 
bibliotecznym metod pracy, zwiększoną propagandą książki i  
czytelnictwa, pełniejszą informacją o zbiorach i usługach bibliotecznych,  
umocnieniem powiązań bibliotek różnych sieci w krajowym systemie informacji. 
Niespotykane dotąd zainteresowanie prasy i innych środków  
masowego przekazu sprawami bibliotek i czytelnictwa stworzyło dobry klimat 
dla poczynań mających na celu podnoszenie na coraz wyższy poziom 
służby bibliotecznej i informacyjnej. 
Bibliotekarstwo polskie dysponuje dziś wielkimi zasobami  
materialnymi i intelektualnymi w postaci zbiorów (źródeł informacji),  
wykwalifikowanej kadry i wyposażenia, ośrodków kształcących na poziomie 
wyższym i średnim. Polska znajduje się wśród krajów o rozwiniętym 
czytelnictwie powszechnym. Za ilościowym wzrostem czytelnictwa w 
Polsce poszły zmiany jakościowe. 
■ Można by mnożyć przykłady świadczące o tym, że zarówno okres 
poprzedzający Rok, jak i sam Rok Bibliotek i Czytelnictwa nie był w  
naszym kraju rokiem świętowania, lecz okresem żmudnych roboczych 
działań, które przyniosły wiele wymiernych efektów budzących  
uzasadnioną dumę. Jest to wielka zasługa jak zwykle skromnych, ale i twórczo 
niespokojnych bibliotekarzy. Toteż w Roku Bibliotek i Czytelnictwa  
wyróżniono wielu bibliotekarzy odznaczeniami państwowymi, odznakami 
resortowymi, nagrodami i dyplomami ministra kultury i sztuki. 
EDWARD PALIJSKI 
CONTRIBUTION OF THE LIBRARIES TO THE POLISH YEAR OF LIBRARIES 
AND READING 
The year 1976 was inaugurated in Poland as a Year of Libraries and Reading. 
Different forms of actóvity tended to show eontribution of the Polish libraries to the 
development of the country, and to win people over to the idea of modernization 
of the libraries. There were assigned tasks of libraries for 1976. Some ministries, 
institutions and organizations joined to the action, e. g. the ministries of Educa- 
tion, Agriculture, Chemical Industry, Transport, military authorities, the Cultural 
Society in Opole, the Main Board of Cinematography, booksellers and several 
creative circles. Public libraries have deserved to be mentioned in the fiirst place, 
school libraries, Polish Academy of Sciences libraries had also consliderable share in 
the enterprise. The Year of Libraries and Reading has certainly produced good re- 
sults contributing to the action of improving ąuality of the library and informatdon 
services.
		

/pb1977z40035_0001.djvu

			PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
MARCELI KOSMAN 
DZIEJE BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ W ŚWIETLE 
DOTYCHCZASOWYCH BADAN 
Gruntowna znajomość ewolucji kulturalnej społeczeństwa polskiego 
w czasach nowożytnych nie jest możliwa bez wszechstronnych studiów 
nad rolą bibliotek, zwłaszcza w dobie narodowej niedoli. Tymczasem 
dalecy jesteśmy tu od pełnego obrazu zagadnienia, dysponujemy niemal 
wyłącznie zarysami, które w momencie swego powstania odpowiadały 
możliwościom badawczym, dziś jednak nie wystarczają. Niestety, w  
większości wypadków dalsze studia są niemożliwe, a przynajmniej poważnie 
utrudnione ze względu na zniszczenie podstaw źródłowych podczas  
drugiej wojny światowej. W lepszej sytuacji znajdują się dwie instytucje, 
z których jedna stanowiła warsztat badawczy dla humanistów  
środowiska lwowskiego i promieniowała na cały kraj, druga zaś zdołała  
przetrwać, "spełniając wyznaczone przez założyciela funkcje mimo poważnych 
trudności materialnych, oddalenia od centrów intelektualnych, służąc 
przede wszystkim badaczom czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej. 
Pierwsza to Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, druga to 
Biblioteka Kórnicka, obie przejęte w 1953 r. przez Polską Akademię 
Nauk1. 
Przytoczone w przypisie publikacje dowodzą, jak poważną rolę w 
ożywieniu badań historycznych mogą odgrywać jubileusze. W obu  
zresztą przypadkach przyjęte daty nie odpowiadały rzeczywistym rocznicom: 
Ossolineum — nie mogąc zorganizować uroczystych obchodów stulecia 
w 1917 r. — uczyniło to w 1928 r., kiedy do Lwowa zwołano III Zjazd 
bibliofilów i I Zjazd bibliotekarzy polskich. Ogłoszone wówczas  
publikacje o charakterze źródłowym i historycznym pozwalały spojrzeć w  
zarysie na przeszłość Zakładu Narodowego. Warunki do podjęcia na nie 
-.'■~r<$&ą 
1 Z okazji nadchodzącego jubileuszu 150-lecia (jesień 1978 r.) ukazał się szereg publikacji. 
Rolę historyczną placówki przedstawił M. Kosman (La Bibliotheąue de Kórnik sur le 
fond des collections scientifiques polonaises des XHXe et XXe siecles. La Pologne et les 
Affaires Occidentales 1976 Vol. 12 nr 1/2 s. 202-218), zarys dziejów zaś i charakterystykę 
zbiorów zaprezentowali na podstawie dotychczasowego piśmiennictwa R. Marciniak 
i A. Mężyński (Biblioteka Kórnicka — zarys historii 1826-1976. Stud. o Książ. 1977 [T.] 7 
s. 3-31) dając punkt wyjścia do nowego etapu studiów analitycznych. W druku znajdują się: 
przygotowany na podstawie materiałów archiwalnych tom esejów o czołowych postaciach 
związanych z Biblioteką (M-. Kosman: Opowieści kórnickie) oraz próba syntezy  
popularnonaukowej (B. i M. Kosma nowie: Tytus Działyński i jego dzieło. 150 lat dziejów  
Biblioteki Kórnickiej).
		

/pb1977z40036_0001.djvu

			378 
ARTYKUŁY 
spotykaną dotąd skalę kompleksowych studiów monograficznych nastały 
jednak dopiero w związku z jubileuszem 150-lecia (1967 r.). Ówczesny 
dyrektor Biblioteki stwierdził wtedy: „Nie możemy przedstawić wielkiej 
historii naszego Zakładu w jedno- lub dwutomowym wydaniu dzieła, 
omawiającego dzieje Ossolineum. Dlaczego nie ma tego dzieła? Może 
dlatego właśnie, że Zakład Narodowy im. Ossolińskich to instytucja, 
obejmująca i bibliotekę, i wydawnictwo, i muzeum, może dlatego, że z 
dziejami tej instytucji wiąże się duży wachlarz spraw społecznych i  
politycznych w pierwszym zwłaszcza stuleciu jej istnienia. Może wreszcie 
dlatego, że dzieje Ossolineum to także historia dziesiątków ludzi, którzy 
odegrali doniosłą rolę w polskiej nauce, literaturze i sztuce"2. 
To samo możemy dzisiaj powiedzieć o Bibliotece Kórnickiej PAN, 
która obchodzi swoje stupięćdziesięciolecie. Historia jej nie była tak 
bogata, jak dzieje Ossolineum, mimo to jednak wyraźne są analogie 
między funkcjami społecznymi — zwłaszcza w dobie zaborów — a  
realizowaniem zadań obejmujących dziedzinę biblioteczną, wydawniczą i  
muzealną,. Wiele cech wspólnych można dostrzec u ich twórców, zresztą 
Józef Maksymilian Ossoliński pozytywnie ocenił plany młodszego odeń 
o całe pokolenie Adama Tytusa Działyńskiego8. 
Pierwszy jubileusz Biblioteki Kórnickiej, połączony ze  
zorganizowanym w Poznaniu Zjazdem bibliotekarzy i bibliofilów polskich,  
obchodzono w 1929 r. Tymczasem ze względu na brak aktu fundacyjnego 
istnieją rozbieżności co do daty powstania tej placówki, przy czym  
różnice wynoszą lat kilkanaście: od 1817* aż po 1829 r.5 Każda z dat jest 
uzasadniona, gdyż podstawę ustaleń stanowią różne kryteria, w grę 
wchodzi też metoda analizy i interpretacji nader skąpej podstawy  
źródłowej. Długo nie kwestionowano opinii Stanisława Bodniaka i Józefa 
Grycza, iż zbiory Tytusa Działyńskiego zostały przeniesione z Konarze- 
wa do Kórnika w 1828 r., ostatnio jednak Ryszard Marciniak wrócił do 
opinii Zygmunta Celichowskiego, że nastąpiło to dwa lata wcześniej, 
a więc w momencie, kiedy Tytus Działyński odziedziczył Kórnik6.  
Wydaje się, iż — dopóki nie zostaną przedstawione bardziej przekonujące 
dowody — hipoteza wiążąca powstanie Biblioteki Kórnickiej z rokiem 
1826 jest najbardziej prawdopodobna, przy czym należy tę datę  
traktować jako symbol, w rzeczywistości bowiem istotny jest początek  
działalności kolekcjonerskiej Działyńskiego i kształtowanie się jego planów 
* F. Pajączkowski: Przemówienie powitalne. Kocz. Zakl. Nar. Ossol. 1970 T. 8 
s. 59. 
» Korespondencja Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Zebr. i oprać. W. Jabłońska. 
Wrocław 1975 s. 347. 
« S. Kubiak: Biblioteki. W: Nauka w Wielkopolsce. Poznań 1973 s. Ul. —  
Encyklopedia wiedzy o książce (Wrocław 1971 s. 191) podaje rok 1815 jako początek gromadzenia 
zbiorów w Konarzewie przez T. Działyńskiego. 
6 Wielka encyklopedia powszechna PWN. T. 1. Warszawa 1968 s. 775 informuje:  
„Biblioteka Kórnicka zał. 1817 przez Adama Tytusa Działyńskiego w Konarzewie, przeniesiona 1829 
do Kórnika". 
«S. Bodniak: Tytus Działyński. Pam. Bibl. Kor. 1929 z. 1 s. 16. — J. Grycz: 
Bibliotekarze kórniccy. Pam. Bibl. Kór. 1929 z. 1 s. 53. — R. Marciniak: Biblioteka  
Kórnicka Tytusa Działyńskiego w r. 1826. Pam. Bibl. Kór. 1976 z. 12 s. 7-18.
		

/pb1977z40037_0001.djvu

			DZIEJE BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ 
379 
naukowo-wydawniczych (ok. 1817 r.). Zbiory zaś przewożono do Kórnika 
również w późniejszym okresie, w kilka lat po objęciu w posiadanie 
zamku. 
Jubileusz z 1929 r. stanowił okazję do podsumowania dorobku  
placówki. Wówczas to dokonano próby spojrzenia na jej dzieje poprzez  
zbiory i ludzi. Zarys pióra S. Bodniaka został zresztą również potraktowany 
personalistycznie, autor wyszedł bowiem — nie bez racji — z założenia, 
że Biblioteka była uzależniona w decydujący sposób od swych  
posiadaczy. Wydzielił następujące okresy: czasy Tytusa Działyńskiego (twórca 
i dzieło: 1817-1861), jego syna Jana (1861-1880), Władysława  
Zamoyskiego (1880-1924); dokonał też charakterystyki zbiorów u progu istnienia 
Fundacji „Zakłady Kórnickie". Wykład, bogato udokumentowany  
materiałem archiwalnym, zakończył Bodniak zwięzłą oceną roli placówki 
pod zaborami, zwracając uwagę na zbieżność dat powstania jej i kilku 
innych wielkich księgozbiorów: „Początek Biblioteki zbiega się  
chronologicznie z aktem, który dał prawne podstawy i istnienie pokrewnej  
placówce na przeciwległych krańcach ziemi polskiej — Zakładowi  
Ossolińskich; pierwociny jej działalności wydawniczej schodzą się z powstaniem 
Biblioteki Raczyńskich, drugiego ogniska umysłowego życia w  
ówczesnym Księstwie Poznańskim"7. 
Powyższy zarys został ogłoszony w tomie prac obejmujących dzieje 
znaczniejszych bibliotek — przede wszystkim naukowych —  
Wielkopolski i Pomorza. Równocześnie ukazał się pierwszy zeszyt własnego  
czasopisma Biblioteki Kórnickiej, co oznaczało moment przełomowy w  
dziejach tej instytucji, która wreszcie zrealizowała dawne zamierzenia w tym 
zakresie8. Na łamach Pamiętnika Biblioteki Kórnickiej przypomniano  
postacie najbardziej dla placówki zasłużone, z jej twórcą na czele9; spośród 
pracowników szczegółowo zajęto się trzema najbardziej zasłużonymi: 
Kajetanem Wincentym Kielisińskim, Wojciechem Kętrzyńskim i  
Zygmuntem Celichowskim10. Wreszcie zarysowano problem pierwszego  
wydawnictwa Biblioteki11. Wszystkie te tematy zostały znacznie później 
podjęte na nowo przez kolejne pokolenia badaczy, którzy zweryfikowali 
lub uzupełnili pierwotne oceny. 
Osobne miejsce wśród publikacji jubileuszowych zajmuje  
syntetyczny artykuł J. Grycza, ówczesnego kierownika Biblioteki Kórnickiej, któ- 
'S. Bodniak: Biblioteka Kórnicka. W: Biblioteki wielkopolskie i pomorskie. Poznań 
1929 s. 213. 
8 M. Kosman: „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej" — spojrzenie wstecz i perspektywy. 
Pam. Bibl. Kor. 1977 z. 13 s. 5. 
•S. Bodniak: Tytus Działyński, s. 13-48 (por. przyp. 6); 2 wyd. W: Wielkopolanie 
XIX wieku. T. 1. Poznań 1966 s. 41-73 
10 J. G r y c z: Bibliotekarze kórniccy, s. 49-76 (por. przyp. 6). — Zob. też P.  
Michałowski: Kajetan Wincenty Kielisiński 1808-1849. W: Wielkopolanie XIX wieku. T. 1. Poznań 
1966 s. 245-262. — Konflikt między Janem Działyńskim a Wojciechem Kętrzyńskim nakreślił 
z punktu widzenia tego ostatniego W. Chojnacki: Wojciech Kętrzyński a Wielkopolska. 
Kocz. hlst. 1957 R. 23 s. 367-380. — S. K. Potocki: Wkład Zygmunta Celichowskiego w  
powstanie „Nowin Raciborskich" w świetle jego listu do Kazimierza Langłego. Ktuart. opól. 1974 
R. 20 nr 4 s. 65-68. 
"A. Kawecka- [Gryczow a]: Pierwsze wydawnictwo Biblioteki Kórnickiej. Pam. 
Bibl. K6r. 1929 z. 1 S. 77-84.
		

/pb1977z40038_0001.djvu

			380 
ARTYKUŁY 
ry dotyczy zarówno przeszłości jak i perspektyw placówki. Autor,  
wybitny organizator, nakreślił jej dzieje, zajął się zbiorami, wydawnictwami 
obejmującymi 135 tomów, a także działem muzealnym. Stwierdził m.in.: 
„przeszłość Biblioteki Kórnickiej wytycza jej linię rozwoju na przyszłość, 
a pietyzm dla założyciela i dla świetnej tradycji nakłada na jej włodarzy 
z góry już pewne zobowiązania. Chodzi mianowicie o dwie kwestie: l-o 
czy nadal należy prowadzić Bibliotekę po linii jej dotychczasowego  
rozwoju, a 2-01 czy i jak dalece można i wypada jej zakres działania  
rozszerzyć, czy nadeszła już chwila przewidywana przez poprzednich  
właścicieli, . aby można ją udostępnić ogółowi, a jeżeli tak, to jakie z tego 
wysnuć należy konsekwencje"12. 
W owym momencie Biblioteka Kórnicka znajdowała się u progu  
przełomu, prycz był świadom potrzeby dostosowania jej do nowych  
warunków polityczno-kulturalnych a zarazem ścisłego związku między  
tradycją i przyszłością. Toteż formułując ambitny program reform sięgnął 
do historii, pragnął bowiem w warunkach Polski odrodzonej stworzyć 
nowoczesną placówkę naukową o profilu wytyczonym przez Tytusa Dżia- 
łyńskiego. 
Wspomniani autorzy nakreślili w ogólnych zarysach koncepcje  
Tytusa Działyńskiego — gromadzenie księgozbioru, udostępnianie oraz  
prace wydawnicze, mniej natomiast uwagi poświęcili muzealiom. Dostrzegli 
ścisły związek między patriotyczną postawą założyciela oraz jego syna 
Jana — w ramach represji bowiem za ich udział w powstaniach:  
pierwszego listopadowym, drugiego styczniowym — Biblioteka była  
opieczętowana w 1. 1830-1837 oraz 1863-1869, przy czym groziła jej wówczas  
likwidacja. 
Ujęcie dziejów Biblioteki w ramach trzech etapów związanych z  
osobowością właścicieli zamku kórnickiego było uzasadnione, rzeczywiście 
bowiem decydowali oni o profilu gromadzenia i polityce wydawniczej. 
Spojrzenie takie jednak pociągało za sobą niebezpieczeństwo personali- 
stycznego traktowania instytucji i pomijania szeregu istotnych  
czynników subiektywnych (o ile bowiem zwracano uwagę na postacie  
czołowych bibliotekarzy, to nie uwzględniono zasadniczej kwestii, jaką była 
podstawa finansowa) i obiektywnych (tendencje rozwojowe w nauce  
polskiej). Pytanie podstawowe, jakie stawiano, było następujące: czy  
spadkobiercy dochowywali wierności planom twórcy Biblioteki. 
_- Tytus Działyński (1796-1861) urodzony tuż po utracie niepodległości, 
wzrastał w kręgu bibliofilskim, reprezentowanym przez J. M.  
Ossolińskiego, Chrepto^iczów, Lubomirskich, Tadeusza Czackiego, Ambrożego 
Grabowskiego, Samuela Bogumiła Lindego. W momencie, kiedy dawne 
księgozbiory klasztorne i szlacheckie stawały się bezużyteczne dla  
dotychczasowych posiadaczy, dążyli oni do gromadzenia takich dzieł dru- 
« J. G r y c z: Polityka Biblioteki Kórnickiej. Rzut oka w przeszłość 1 przyszłość. Prz. 
bibliot. 1929 R. 3 z. 2 S. 113.
		

/pb1977z40039_0001.djvu

			DZIEJE BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ 
381 
kowanych oraz rękopisów, które w nowych warunkach mogłyby służyć 
środowiskom naukowym. Przyświecała im myśl patriotyczna: pragnęli 
ocalić pamiątki świetnej przeszłości narodowej, przede wszystkim  
zwracali uwagę na Złoty Wiek. 
Działyński był jedną z najwybitniejszych postaci Wielkiego  
Księstwa Poznańskiego; w zakresie mecenatu kulturalnego pierwszej połowy 
ubiegłego stulecia zajmował czołowe miejsce obok Edwarda  
Raczyńskiego. Gruntownie wykształcony w naukach humanistycznych, władał biegle 
łaciną, niemieckim i francuskim, zdobył również wiedzę polityczną. 
Erudyta, w okresie przed powstaniem listopadowym nosił się z zamiarem 
napisania monografii Michała Korybuta Wiśniowieckiego na zlecenie 
Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, które powołało go na  
swego członka. Udostępniał wówczas swoje zbiory rękopiśmienne wybitnym 
uczonym, min. Joachimowi Lelewelowi, w zamian korzystając z jego 
doświadczenia podczas prac edytorskich. 
Powstanie przerwało ambitną działalność — w chwili jego wybuchu 
Działyński posiadał 500 rękopisów i przynajmniej 4000 druków; zdołał 
wydać pierwszą publikację źródłową {Pamiętniki Jana Kilińskiego) 
i przystąpić do edycji Statutu Litewskiego; planował wówczas (1828)  
wydanie w trzech tomach zabytków prawodawstwa Wielkiego Księstwa  
Litewskiego, w związku z czym nawiązał kontakty również z innym  
wybitnym historykiem, Żegotą Onacewiczem. Myślał także, w dalszej  
kolejności, o przywilejach nadanych Zakonowi Krzyżackiemu przez  
władców polskich, następnie zaś o źródłach przypominających potęgę kraju 
w dobie Jagiellonów. Dostrzegamy tu program, którego realizacja mogła 
dojść do skutku po kilkuletniej przerwie, kiedy Działyński wrócił do 
swych dóbr po ich odzyskaniu z rąk^ruskich. Przerwy tej nie spędzał 
bezczynnie: choć pozbawiony dochodów, usiłował w dalszym ciągu — 
przebywając w Krakowie a następnie w Oleszycach pod Przemyślem 
(wiosce należącej do jego żony Celestyny z Zamoyskich) — gromadzić 
książki, rękopisy i militaria. 
Po powrocie do Kórnika ze zdwojoną energią przystąpił Działyński 
do. przebudowy zaniku, zbierania pamiątek przeszłości i publikowania 
źródeł historycznych. Obok szeregu utworów takich pisarzy Wieku  
Złotego, jak Stanisław Orzechowski, czołowe miejsce zajęły Lites ac res 
gestae inter Pólonos Ordinemąues Cruciferorum (w 1. 1855-1856 ukazały 
się trzy tomy) i Acta Tomiciana (za życia edytora ogłoszono osiem  
tomów). Kontynuacji tych prac oczekiwano od syna, Jana Działyńskiego 
(1829-1880). Jednakże Jan nie poprzestał na rozwijaniu dzieła  
ojcowskiego: od czasów młodości czując sympatię do nauk  
matematyczno-przyrodniczych, pcdczas przymusowego pobytu w Paryżu otoczył opieką  
tamtejszych polskich uczonych, przede wszystkim finansując publikacje ich 
prac. 
W działalności Biblioteki Kórnickiej pojawił się więc nowy nurt.
		

/pb1977z40040_0001.djvu

			382 
ARTYKUŁY 
Zerwał z nim Władysław Zamoyski (1853-1924), który objął dobra  
kórnickie po śmierci wuja i sprawował nad nimi pieczę aż do śmierci.  
Starał się utrzymać placówkę stworzoną przez dziada, dostrzegając w niej 
ważny oręż służący obronie polskości, jednakże — sam nie zaangażowany 
w prace badawcze — ograniczał się do utrzymania dotychczasowych  
zbiorów (opieka nad nimi spoczywała w rękach Z. Celichowskiego,  
długoletniego bibliotekarza i zarządcy dóbr). Pierwsze miejsce w staraniach 
Zamoyskiego zajmował wykup ziemi w celu jej utrzymania w rękach 
'polskich; czynił to w Wielkopolsce i w zaborze austriackim (dobra  
zakopiańskie, słynny spór o Morskie Oko). Prace wydawnicze kontynuowano 
powoli ze względu na brak kadr i pieniędzy. 
Po odzyskaniu niepodległości należało rozwijać działalność Biblioteki 
na innej płaszczyźnie — poprzez stworzenie w odrodzonym państwie 
warsztatu pracy dla humanistów, przede wszystkim dla historyków w 
nowym środowisku uniwersyteckim — Poznaniu. Byli oni żywo  
zainteresowani w wykorzystywaniu cennych zbiorów obejmujących nie tylko 
dobę przedrozbiorową, ale również epokę zaborów, zwłaszcza Wielką 
Emigrację. Kilkuletnia stagnacja, plany Władysława Zamoyskiego, by 
zbiory wraz z zamkiem i pałacem poznańskim przekazać narodowi,  
utworzenie Fundacji (1924-1925) to momenty przełomowe, po których w  
Kórniku powiały nowe wiatry, kiedy zawitali tam przybyli z Krakowa  
wytrawni choć młodzi naukowcy, a zarazem znawcy problematyki  
bibliotecznej. Władysław Pociecha jednak rychło popadł w konflikt z  
władzami Fundacji. Do kontynuowania i rozwijania jego planów przystąpił 
z eneirgią J. Grycz, ale i ten odszedł w 1930 r. Na jego miejsce został 
powołany S. Bodniak, który kierował placówką — z przerwą wojenną — 
do końca życia (zm. w 1952 r.). 
W drugim dziesięcioleciu okresu międzywojennego sytuacja na  
zamku kórnickim ustabilizowała się, zatrudniono zespół (czterech  
bibliotekarzy i muzeolog), który przystąpił do porządkowania i opracowywania 
zbiorów. Niekorzystnie — ze względu na ograniczone fundusze —  
kształtowała się sprawa powiększania zbiorów, sprawnie natomiast udzielano 
informacji o źródłach rękopiśmiennych i starych drukach, które to  
zadanie osobiście wykonywał S. Bodńiak. Coraz większym zainteresowaniem 
cieszyły się muzealia, liczba zwiedzających osiągała kilka tysięcy osób 
rocznie. Istotnym sukcesem było — jak już wspomniano — ukazanie się 
pierwszego zeszytu własnego czasopisma, choć do końca okresu  
międzywojennego zdołano wydać zaledwie dwa numery Pamiętnika Biblioteki 
Kórnickiej. 
Po utworzeniu Fundacji „Zakłady Kórnickie" zajęto się  
porządkowaniem zbiorów — pozostawiały one bardzo wiele do życzenia — i  
opracowywaniem inwentarzy, zarówno zbiorów specjalnych (rękopisów,  
starych druków itd.), jak i druków nowych. Czołowym osiągnięciem stał 
się katalog druków polskich XVI w., opracowany przez Kazimierza Pie-
		

/pb1977z40041_0001.djvu

			DZIEJE BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ 
383 
karskiego18. W formie powielanej został rozpowszechniony w małej  
liczbie egzemplarzy inwentarz pierwszych 1612 sygnatur rękopisów,  
przygotowany przez W. Pociechę i S. Bodniaka, częściowo na podstawie  
danych zestawionych przez Z. Celichowskiego (Kórnik 1930). Równocześnie 
przystąpiono do badań historycznych obejmujących wieki XVI i XVII 
oraz czasy porozbiorowe. Wiązało się to w głównej mierze z osobistymi 
zainteresowaniami W. Pociechy i S. Bodniaka, a znalazło odbicie  
również w pierwszych powojennych zeszytach Pamiętnika. Dzieje instytucji 
odzwierciedlały się przede wszystkim w sprawozdaniach okresowych 
ogłaszanych w Pamiętniku przez jej dyrektorów14. 
Druga wojna światowa nie pociągnęła za sobą większych strat w  
księgozbiorze, bardziej dotknęła natomiast dział muzealny. Po jej  
zakończeniu energię pracowników pochłaniały początkowo prace porządkowe, po 
czym przystąpiono do kontynuacji podjętego za czasów W. Pociechy  
dzieła porządkowania zbiorów. Ze względu na straty bibliotek wielkopolskich 
wzrastało poważnie znaczenie materiałów kórnickich, którymi  
interesowało się żywo poznańskie środowisko naukowe. Forma fundacji  
przeżywała się w nowych warunkach społeczno-ustrojowych, oczekiwano — 
w atmosferze niepewności — ostatecznego rozwiązania, przy czym nie 
było pewne dalsze istnienie placówki: zupełnie realnie rysowała się  
możliwość przejęcia zbiorów [muzealnych wraz z zamkiem przez  
Ministerstwo Kultury i Sztuki, rękopisów i starych druków zaś przez inne  
instytucje. Ostatecznie rok 1953 przyniósł powołanie w Kórniku jednej 
z pięciu samodzielnych bibliotek Polskiej Akademii Nauk. Już w owym 
momencie wydatnie wzrosły zbiory specjalne, zwiększała się też szybko 
liczba druków nowych. Łączna liczba jednostek wynosiła wówczas 
145 000, z tego opracowanych zaledwie ok. 70 000; natomiast po  
czternastu latach zbiory liczyły ponad 242 000 jednostek, w tym  
opracowanych 238 00015. 
Oznaczało to ogromny postęp w dziedzinie opracowywania: w całości 
lub niemal zupełnie objęło ono stare druki i rękopisy, a także inne  
kategorie zbiorów specjalnych. Efektem tych prac były inwentarze, co 
dało w niektórych wypadkach okazję do publikacji16. W piętnaście lat 
po utworzeniu Biblioteki Kórnickiej PAN zaczęły się pojawiać  
przyczynki związane z historią placówki17. W dalszym jednak ciągu zasadnicze 
"Katalog Biblioteki Kórnickiej. T. 1: Polonica XVI-go wieku. Zest. K. Piekarski: 
Kórnik 1929; T. 1 cz. 2: Nowe nabytki 1 uzupełnienia. Oprać. P. Buchwald-Pelcowa. 
Wrocław 1969. — Zob. też M. Muszyński: Proweniencje poloników XVI w. w zbiorach 
Biblioteki Kórnickiej. Pam. Bibl. Kór. 1977 z. 13 s. 145-270. 
" Pam. Bibl. Kór. 1930 z. 2 s. 123-125, 1939/1946 z. 3 s. 315 - 330, 1947 z. 4 s. 216-219. 
" S. W e y m a n: Biblioteka Kórnicka pod egidą Polskiej Akademii Nauk (1954-1966). 
Pam. Bibl. Kór. 1968 z. 9/10 S. 593. 
11 Zob. A. Mężyński: Przewodnik po katalogach 1 informatorach Biblioteki  
Kórnickiej PAN. Pam. Bibl. Kór. 1973 z. 11 s. 327-334. 
17 W pierwszych kilkunastu latach powojennych nie podejmowano badań nad historią 
Biblioteki; sięgnął do niej natomiast — mając na uwadze sformułowanie programu  
edytorskiego — w artykule napisanym jeszcze przed wybuchem wojny W. Pociecha: W  
sprawie wydawnictwa „Aktów Tomicjanów". Pam. Bibl. Kór. 1939/1946 z. 3 s. 9-41. — Późniejsza 
publikacja to Cz. Kubalika: Tytusa Działyńskiego data i miejsce urodzenia. Pam. Bibl. 
Kór. 1968 z. S/10 s. 576-584. — Wcześniej dokonał próby nakreślenia prac edytorskich w okre-
		

/pb1977z40042_0001.djvu

			384 
ARTYKUŁY 
miejsce zajmowała charakterystyka materiałów — z tym, że można było 
już pomyśleć o uzupełnianiu wcześniejszych publikacji18 oraz o  
gruntownych i zakrojonych na szeroką skalę katalogach19. 
Pod koniec 1976 r. liczba nowych druków przekroczyła 235 000  
woluminów, zbiory specjalne i materiały fototechniczne wynosiły 140 000  
jednostek, kadra zaś wzrosła do 57 osób zatrudnionych w pełnym wymiarze 
godzin. W skład tego zespołu wchodziło 5 pracowników naukowobadaw- 
czych (w tym 3 docentów) i 7 bibliotekarzy dyplomowanych. Znacznie 
powiększony zespół był w stanie podjąć nowe zadania, m.in. prace z  
dziejów już 150-letnich własnej instytucji. 
Kolejny jubileusz zaczęły poprzedzać najpierw pojedyncze, a  
następnie coraz liczniejsze publikacje, z których wyłaniał się nowy i pełniejszy 
obraz dziejów Biblioteki Kórnickiej; towarzyszyły im studia nad samym 
Kórnikiem i regionem oraz związanymi z Biblioteką ludźmi. Publikacje 
dotyczące Biblioteki koncentrowały się na wieku XIX: dotyczyły  
depozytów emigracyjnych20, planów wydawniczych Tytusa Działyńskiego 
związanych z zabytkami prawodawstwa Wielkiego Księstwa  
Litewskiego21, wreszcie pomyślano o dwutomowym zbiorze, który stanowiłby 
punkt wyjściowy do przygotowania monografii. Zrealizowana została 
część pierwsza projektowanego wydawnictwa w postaci opartego na  
bogatej podstawie źródłowej zeszytu Pamiętnika... (1976 z. 12),  
naświetlającego niektóre momenty działalności placówki pod zaborem pruskim. 
Pierwsze zagadnienie, jakie tu zostało poruszone, to kontrowersyjny  
problem początków Biblioteki22. Zasadnicze znaczenie dla dalszych badań ma 
odpowiedź na pytanie: jakie były podstawy finansowe placówki w latach 
zaborów i tuż po odzyskaniu niepodległości23. 
Postać twórcy Biblioteki w dalszym ciągu fascynuje piszących,  
którzy podejmują takie zagadnienia, jak początki działu muzealnego i  
związek „pamiątek narodowych" z ogólnym programem Tytusa  
Działyńskiego24, jego prace wydawnicze oraz ewolucja programu edytorskiego pod 
sie przedfundacyjnym T. Kowalski: Działalność wydawnicza Biblioteki Kórnickiej do 
roku 1925. Pam. Bibl. Kór. 1959 z. 7 s. 93-140. Temat ten wymaga dalszych szczegółowych 
badań (por. przyp. 28). 
" Por. przyp. 13. 
»• J, Z a t h e y: Katalog rękopisów średniowiecznych Biblioteki kórnickiej. Wrocław 
1953. — A. Mężyński: Katalog korespondencji Dzlałyńskich, Zamoyskich i rodzin  
spokrewnionych ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej XVII-XX w. Wrocław 1972. — Katalog  
rękopisów staropolskich Biblioteki Kórnickiej XVI-XVni w. T. 1: Oprać. R. Marciniak, 
M. Muszyński, J. Wiesiołowski. Wrocław 1971. 
*° D. B o 1 e w s k a: Biblioteka Batignolska jako depozyt w Kórniku (1874-1925). Pam. 
Bibl. Kór. 1973 z. 11 S. 5-22. 
21 R. Marciniak: Statuty litewskie w planach wydawniczych Tytusa Działyńskiego. 
Pam. Bibl. Kór. 1973 z. 11 s. 41-55. Roli Działyńskiego nie dostrzega na ogół literatura  
związana z recepcją i echami Statutów. 
28 R. Marciniak: Biblioteka... (por. przyp. 6); —: Księgozbiór Augusta Działyńskiego 
(1715-1759) wojewody kaliskiego. Pam. Bibl. Kór. 1976 z. 12 s. 191-235 (praca dotyczy zasobu, 
który częściowo wszedł w skład zbiorów kórnickich; zawiera inwentarz księgozbioru  
wojewody). 
» S. K. Potocki: Podstawy finansowe Biblioteki Kórnickiej w latach 1826-1924. Pam. 
Bibl. Kór. 1976 z. 12 s. 18-47. Prowadzone są studia nad tym zagadnieniem dla okresu  
Fundacji „Zakłady Kórnickie". 
"J. Kaźmlerczak: Funkcje ideowe kórnickiej rezydencji Tytusa Działyńskiego 
Pam. Bibl. Kór. 1976 z. 12 s. 49-63; —: Tytusa Działyńskiego zbiór pamiątek narodowych 
w Kórniku. (Artykuł przewidziany do druku) — B. Dolczewska: Zabytki złotnicze 
w zbiorach kórnickich. Pam. Bibl. Kór. 1978 z. 14 (w druku).
		

/pb1977z40043_0001.djvu

			DZIEJE BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ 
385 
względem treści i metod25. Biblioteka znalazła swego badacza również 
dla okresu Jana pziałyńskiego (1861-1868), kiedy dotknął ją drugi se- 
kwestr i była opieczętowana przez władze w 1. 1863-1868, ale wkrótce 
„stanęła w rzędzie liczących się bibliotek prywatnych, bądź tak jak ona 
przeżywających trudne i pracochłonne reorganizacje, bądź  
rozpoczynających dopiero swoją działalność" oraz włączyła się do „akcji odbudowy 
polskiego bibliotekarstwa"26. 
Czasy dalsze to w zasadzie biała plama — znamy zaledwie zarysy 
dziejów placówki po 1880 r. Konieczne jest m.in. nowe spojrzenie na 
pięćdziesięcioletnią przeszło działalność Z. Celichowskiego —  
bibliotekarza, naukowca, edytora, administratora majątków, utalentowanego  
popularyzatora wiedzy a zarazem urodzonego społecznika. Należy  
przedstawić — dysponujemy już artykułem o rękopisach27 — wykorzystanie 
starych druków przez badaczy. Nieznana karta — to doba Fundacji28. 
Zweryfikowano wysuwane tuż po wojnie opinie na temat lat okupacji29. 
Rozpoczęto badania nad okresem najnowszym, z myślą o programie  
perspektywicznym działalności instytucji30. 
Już dziś wiadomo, że nie wystarczy jeszcze jeden tom studiów, by 
przystąpić do monografii obejmującej 150-lecie, pojawiają się bowiem 
nowe problemy, szereg już opracowanych zaś wymaga ponownej  
analizy. Biblioteka znajduje się w nader korzystnej sytuacji, dysponuje  
bowiem niemal kompletną podstawą źródłową do swych dziejów, zwłaszcza 
po 1869 r.31 
« H. Chłopocka: Edytorstwo naukowe Tytusa. Dzialyńskiego. Pam. Blbl. Kór. 1976 
z. 12 s. 65-91; —: Ignacy Zakrzewski, wydawca Kodeksu dyplomatycznego 'Wielkopolski i Li- 
tes ac res gestae. Pam. Blbl. Kór. 1978 z. 14 (w druku). — Twórcy Biblioteki dotyczy też 
studium Z. Nowak: Proces Tytusa Dzialyńskiego w latach 1831-1838 z rządem pruskim 
o zasekwestrowane dobra kórnickie (Pam. Bibl. Kór. 1976 z. 12 s. 93 -115), który weryfikuje 
niektóre dawniejsze ustalenia biograficzne, m.in. rzekomy wyrok śmierci wydany na  
hrabiego przez władze rosyjskie i przedstawia jego sytuacje w latach po powstaniu  
listopadowym. — Ze schyłkowym okresem życia Tytusa Działyńskiego wiąże się praca S. K.  
Potockiego: Jan Nepomucen Romanowski (1831-1861) bibliotekarz kórnicki. Pam. Bibl. Kór. 
1977 Z. 13 S. 55-65. 
"A. Mężyński: Biblioteka Kórnicka Jana Działyńskiego. Pam. Bibl. Kór. 1976 z. 12 
s. 174 1 175; —: Towarzystwo Nauk Ścisłych w Paryżu w świetle archiwaliów Biblioteki 
Kórnickiej. Stud. Mater. Dziej. Nauki Ser. C 1974 z. 18 s. 43-96; —: Stowarzyszenie Pomocy 
Naukowej w Emigracji (1868-1880) w koncepcji Jana Działyńskiego. Kmart. Hist. Naułcl 1974 
R. 19 nr 1 s.. 71-92; —: Wydawnictwa Jana Działyńskiego. Pam. Bibl. Kór. 1978 z. 14 (w  
druku). — Zob. też W. Molik: Działyński jako mecenas nauki i sztuki. Warszawa 1974. Rec: 
S. Potocki: z badań nad mecenatem Jana Działyńskiego. Rocz. hist. 1975 R. 41 s. 152-157. 
T. Alek-Kowalskl: Formy organizacji i popierania nauki w Wielkopolsce. Wrocław 
1970. 
" R. Marciniak, J. Wiesiołowski: Rękopisy Biblioteki Kórnickiej warsztatem 
pracy naukowej. Pam. Bibl. Kór. 1977 z. 13. — Cenne informacje zestawił S. K. Potocki 
(Współpracownicy Biblioteki Kórnickiej od połowy XIX w. do r. 1924 (Pam. Bibl. Kór. 1976 
z. 12 s. 237-248), który również omówił genezę idei fundacyjne] (Miejsce biblioteki w  
koncepcjach fundacji kórnickiej. Pam. Bibl. Kór. 1978 z. 14 w druku). — Tamże zostanie  
opublikowany artykuł Z. Nowak: Przejęcie dóbr kórnickich przez Władysława Zamoyskiego w 
spadku po Janie Działyńskim. 
«8 Dysponujemy tu szkicami materiałowymi Z. Skorupskiej: Władysław Pociecha 
w Bibliotece Kórnickiej (Pam. Bibl. Kór. 1959 z. 7 s. 479-495) i Z. Kalisza: Józef Grycz 
w Bibliotece Kórnickiej (Pam. Bibl. Kór. 1978 z. 14 w druku). Tenże przygotowuje artykuł: 
Biblioteka Kórnicka w koncepcjach W. Pociechy 1 J. Grycza. — Zob. też M. Kosman: 
Rola Biblioteki Kórnickiej w życiu poznańskiego środowiska naukowego XIX i pierwszej 
połowy XX wieku. Kron. M. Pozn. 1977 nr 2. 
»M. Łuczak: Biblioteka Kórnicka w okresie okupacji 1939-1945. Pam. Blbl. Kór. 
1976 z. 12 s. 177-189; —: Wykaz strat wojennych z lat 1939-1945 w Bibliotece Kórnickiej. Pam. 
Bibl. Kór. 1978 z. 14 (w druku). . „_„ x , ,,. 
»» w przygotowaniu artykuły M. Kosmana: Ostatnie lata Fundacji; Biblioteka  
Kórnicka w Polsce Ludowej. 
«Dla okresu 1869-1923 dysponujemy Archiwum Bibliotecznym gromadzonym przez 
Z. Celichowskiego. Przygotowany już został do druku przez S. K. Potockiego Katalog 
Archiwum Bibliotecznego Biblioteki Kórnickiej 1869-1923. Zespół ten, złożony z 295 Jednostek, 
4 — Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40044_0001.djvu

			386 
ARTYKUŁY 
Wreszcie należy odpowiedzieć na pytanie, czy punkt wyjścia dla pe- 
riodyzacji stanowią wydarzenia z historii polskiej kultury czy też  
kwestie wewnętrzne: a więc — rok 1918/1919 czy 1924/1925? 1945 czy 1953? 
Bez wątpienia zamkniętą epokę stanowią czasy zaborów, kiedy  
Kórnik był ważnym punktem, gdzie podtrzymywano kult historii,  
przypominano świetne karty z przeszłości kraju i przyczyniano się do ożywienia 
studiów historiograficznych. Program Tytusa Działyńskiego  
podtrzymywał jego syn Jan, który przy tym podjął niefortunną myśl  
publikowania prac matematyczno-przyrodniczych, poważnie zadłużając majątek*2. 
Na uwagę zasługuje — w bardzo trudnej sytuacji finansowej —  
patriotyczna postawa W. Zamoyskiego. Fundacja — przy wszystkich swych 
brakach — oznaczała stabilizację, była okresem przejściowym między 
czasami zaborów a zorganizowaniem w ramach Polskiej Akademii Nauk 
nowoczesnej placówki, która — przechodząc nieodzowną ewolucję — 
zdołała zachować swój kierunek zadań, sformułowany u progu istnienia, 
rozwinąć studia historyczne i udostępnić szerokim kręgom zgromadzone 
w ubiegłym stuleciu muzealia. 
MARCELI KOSMAN 
THE KORNIK LIBRARY 
The Library was founded one hundred and fifty years ago in Kórnik (near 
Poznań, where it was partly transported irr 1957) by the earl Tytus Dzialyński 
who, like many others Polish aristocrats in the time of lost independence of the 
country, used to collect books and manuscripts connected with the history and 
culture of Poland before the partitions. He had been gathering archival materials 
and old prints sińce 1817, then on a larger scalę sińce 1826 when he took possession 
of Kórnik. He not only financed purchases but also undertook publication of most 
precious historical sources (works of 16th century authors, Acta Tomiciana,  
materials concerning history of the Polish-Lituanian Union). That work was conti- 
nued by his son (the edition of the Codex Diplomaticus). The Library was intended 
for maintaining national spirit In 1927 it was legated by Władysław Zamoyski to 
the Polish nation. Since 1953 it has been an institution of the Polish Academy of 
Sciences. The sources concerning the history of the Library are abundant. Investi- 
gators have been mainly concentrating their attention on the 19th century, but 
there have been also going on studies on the recent times. The series of historical 
studies ds intended to be closed by a monograph on the Library. 
składa się m.in. z korespondencji (odchodzące] i przychodzącej; w tym również kwerendy, 
dane o wypożyczeniach i zakupach) z osobami i instytucjami, z materiałów związanych 
z Acta Tomiciana i innymi wydawnictwami, zarządem Biblioteki, z inwentarzy i katalogów 
zbiorów własnych oraz oferowanych Kórnikowi do nabycia. Zawiera również informacje na 
■temat innych ówczesnych bibliotek polskich. 
" O ile wydawnictwa Tytusa Działyńskiego rozchodziły się natychmiast, o tyle  
publikacje finansowane przez jego syna (z zakresu nauk .ścisłych) do dziś zalegają w ogromnych 
nakładach magazyny biblioteczne. Nie znalazły zainteresowania w swoich czasach, dziś mają 
jedynie znaczenie archiwalne, stąd — skoro nie znajdują szerszego zainteresowania —  
dojrzewa decyzja przekazania ich niemal w całości na przemiał. Czas wykazał, że mecenat Jana 
Działyńskiego w tym zakresie był krokiem fałszywym.
		

/pb1977z40045_0001.djvu

			OPINIE. POGLĄDY. PROPOZYCJE 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1M7 4 
HALINA CHAMERSKA 
UWAGI W SPRAWIE PRAC NAUKOWOBADAWCZYCH 
W DZIEDZINIE INFORMACJI NAUKOWEJ* 
" Plan prac badawczych naszkicowany przez dyrektora Instytutu INTE 
obejmuje istotnie problematykę, której opracowanie posunie z  
pewnością znacznie realizację prac nad SINTO. Cieszy zwłaszcza zapowiedź 
podjęcia czy kontynuacji tematyki o charakterze podstawowym. Wydaje 
się jednak, że na ten typ badań należałoby przeznaczyć nieco więcej niż 
20% nakładów; pozwoliłoby to na rozszerzenie wachlarza tematów.  
Instytut INTE jest przecież centralną instytucją naukową w dziedzinie  
informacji naukowej, ma — w stosunku do innych placówek — o wiele 
większe możliwości (finansowe, kadrowe i in.) prowadzenia poważnych 
prac "teoretycznych. Za prace tego typu Instytut winien więc wziąć na 
siebie znaczną część odpowiedzialności. Także problemy metodologicz- 
no-organizacyjne o bezpośrednim znaczeniu praktycznym domagałyby się 
chyba większego procentowego udziału w globalnej puli środków  
finansowych. Wprawdzie powszechnie wiadomo, iż jesteśmy zapóźnieni w  
stosowaniu automatyzacji dla celów informacji naukowej (stąd owe 70°/e 
nakładów na te prace), ale wiadomo także, iż dobre przygotowanie  
organizacyjne placówek informacyjnych pracujących tradycyjnymi  
metodami niezmiernie ułatwia ich przestawienie na działalność w systemach 
zautomatyzowanych. 
Przechodząc do bardziej szczegółowych zagadnień chciałabym  
wskazać na te prace, które z naszego, bibliotecznego punktu widzenia byłyby 
szczególnie pożądane. Przede wszystkim idzie tu o wymagające dużych 
nakładów i zabiegów (na które nie zawsze stać biblioteki) prace  
eksperymentalne nad automatyzacją wewnętrznych prac bibliotecznych  
(wypożyczanie, transport itd.). Biblioteki nigdy nie dysponowały takimi  
finansowymi możliwościami jak sieć ośrodków informacyjnych, stąd  
trudności w prowadzeniu tych prac, których rola w usprawnianiu obsługi 
użytkowników jest oczywista. To samo można by powiedzieć o pracach 
studialnych z zakresu budownictwa bibliotek i innych placówek infor- 
* W związku z artykułem K. Fiałkowskiego: Główne kierunki prac naukowo- 
badawczych i projektowych dla systemu SINTO. Prz. bibliot. 1977 R. 45 z. 2 s. 109-115. 
4*
		

/pb1977z40046_0001.djvu

			388 PRACE NAUKOWO-BADAWCZE W DZIEDZINIE INFORMACJI NAUKOWEJ 
macyjnych — przecież warunki, w jakich one będą w przyszłości działać, 
są wyjątkowo ważne dla wdrażania procesów informatycznych. Chodziło 
by tu przede wszystkim o dość szeroko zakrojoną akcję wyjazdów  
zagranicznych w celu zapoznawania się z najnowszymi rozwiązaniami w  
innych krajach. 
Należałoby też rozwinąć badania w zakresie szeroko rozumianej  
tematyki prawnej, związanej z organizacją i funkcjonowaniem  
podsystemów krajowych i ze statusem różnych kategorii pracowników. Już dziś 
trzeba by zwrócić uwagę na te sprawy. 
Z tematów bardziej szczegółowych chciałabym poruszyć zagadnienie 
czytelnictwa prasy technicznej, które należałoby zbadać źródłowo w  
sposób o wiele szerszy, niż to dotąd można było robić siłami  
indywidualnymi. 
I wreszcie — brak w omawianym artykule zapowiedzi prac o  
charakterze syntetycznym, na które jest obecnie tak wielkie  
zapotrzebowanie. Być może zresztą, znajdują się one w szczegółowym wykazie prac, 
którego ze zrozumiałych względów autor nie mógł załączyć. , 
Oczywiście, życzenia pod adresem Instytutu INTE można by mnożyć, 
ale najważniejsze jest to, iż główne kierunki prac podjętych i  
podejmowanych już służą i będą nadal służyły nie tylko potrzebom organizacji 
SINTO, ale także wielu innym poczynaniom. 
Od Redakcji: Oczekujemy dalszych wypowiedzi w dyskusji nad  
programem prac naukowobadawczych w dziedzinie informacji naukowej — ze 
szczególnym uwzględnieniem problematyki bibliotek i ich roli w SINTO.
		

/pb1977z40047_0001.djvu

			DONIESIENIA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1877 4 
SYSTEM WYSZUKIWANIA INFORMACJI Z ZAKRESU METALURGII ŻELAZA 
W BIBLIOTECE GŁÓWNEJ AKADEMII GÓRNICZO-HUTNICZEJ W KRAKOWIE 
Współpraca dwu placówek: Branżowego Ośrodka Informacji Naukowej,  
Technicznej i Ekonomicznej Instytutu Metalurgii Żelaza (BOINTE IMŻ) w Gliwicach 
oraz Biblioteki Głównej AGH w Krakowie stała się przykładem zwyciężającej idei 
integracji w dziedzinie działalności informacyjnej. Znalazło to wyraz w  
uruchomieniu w maju 1976 r. w Bibliotece Głównej AGH Systemu Wyszukiwania Informacji 
Naukowej i Technicznej (WINT) z zakresu metalurgii; służy on zarówno do  
wyszukiwania retrospektywnego, jak i do selektywnej dystrybucji informacji  
bieżącej. 
System ten został opracowany w BOINTE IMŻ w Gliwicach przy współpracy 
z Instytutem Maszyn Matematycznych (IMM) — Oddział Śląski w Katowicach.  
Biblioteka Główna AGH zakupiła oprogramowanie systemu w IMM, a taśmy  
magnetycznej z danymi bibliograficznymi otrzymuje w ramach współpracy z IMŻ  
bezpłatnie. System został przygotowany do eksploatacji na maszynę cyfrową ODRA 
serii 1300, przy czym w Gliwicach wykorzystuje się obecnie ODRĘ 1305, a  
Biblioteka Główna AGH ma zapewniony dostęp do ODRY 1304 w ośrodku obliczeniowym 
Uczelni. Oprogramowanie WINT zostało opracowane w języku PLAN-3. 
Taśmy z nowymi danymi otrzymuje Biblioteka raz na kwartał i wtedy też 
rozsyła do użytkowników serwisy informacyjne wg zgłoszonych tematów, czyli — 
jak się to zwykle określa w systemach Selektywnej Dystrybucji Informacji 
(SDJ) — wg profilów użytkowników. Na koniec marca 1977 r. System przygotował 
serwisy dla ok. 170 profilów zaabonowanych przez ok. 80 użytkowników. (Liczby 
użytkowników nie można ustalić ściśle ze względu na to, że niejednokrotnie serwis 
zamawiany jest na nazwisko określonego profesora, a korzysta zeń zespół osób  
zainteresowanych daną tematyką). Można również korzystać z Systemu WINT  
wyszukując informację jednorazowo z pełnego zestawu taśm magnetycznych,  
obejmującego dane od 1973 r. System obsługiwany jest m.in. przez metalurga-informa- 
tyka, co zapewnia poprawne opracowywanie profilów użytkowników. 
Zawartość treściowa Systemu to szeroko pojęta problematyka metalurgii żelaza 
uwzględniająca w niewielkim zakresie pewne pogranicza (odlewnictwo,  
obróbka itd.). Jako dokumenty źródłowe wykorzystywane są w Systemie przede  
wszystkim wybrane artykuły z najważniejszych czasopism obcych i polskich w zakresie 
metalurgii żelaza, materiały z konferencji, patenty i literatura firmowa. Miesięczny 
przyrost opisów dokumentów wynosi ok. 1500 pozycji. 
Jednostką informacji, którą operuje System, jest zapis indeksowy (opis  
dokumentu), który zawiera następujące elementy:
		

/pb1977z40048_0001.djvu

			390 DONIESIENIA 
u* ł li 
7301, 00137 nr notatki nr zeszytu rok 
WEBER R. A. 
SCHICKS H. autorzy 
14042 kraj — deskryptor z tezaurusa 
AUGUST THYSSEN-HUTTE kraj 
BADANIE ODWĘGLANIA CIEKŁEJ 
STALI W PRÓŻNI tłumaczenie tytułu na jęz. polski 
CIRC. INF. TECHN., T. 29, 1972 
Nr 10, S. 2107-2127, 13 RYS., 
1 TABL., 22 ODS. » źródło 
00007, 15106, 15596, 15631 deskryptory wg tezaurusa 
SUS244LC*SUS27ULC*SUS33ULC* 
AIS1446ULC*ASTMER34ILC*Y309ULC* 
Y316LULC* znaki skali 
TŁUMACZENIE ZE STAHL U. EISEN 
NR 14, 1972 dodatkowe Informacje 
Do indeksowania wchodzących do Systemu dokumentów, a także do  
wyszukiwania informacji służy Tezaurus. Metalurgia żelaza opracowany przez zespół  
pracowników BOINTE IMŻ, wydany w 1972 r., aktualizowany bieżąco. Wszystkie 
deskryptory w tezaurusie zaopatrzono w symbole cyfrowe, co wydaje się jego  
bezpośrednim użytkownikom korzystne zarówno ze względów technicznych, jak i  
organizacyjnych. Względy techniczne to łatwiejsze operowanie cyfrowymi  
oznaczeniami deskryptorów umożliwiającymi kontrolę i wyszukiwanie maszynowe,  
względy organizacyjne to możliwość uzupełniania deskryptorów w toku rozwoju  
tezaurusa bez burzenia jego porządku alfabetycznego. Tezaurus jest  
zhierarchizowany, posiada więc deskryptory węższe i szersze, a także „kojarzeniowe". Ostatnie 
są wyznaczone zależnościami różnych typów, z których najważniejsze to: część — 
całość oraz przyczyna — skutek. 
Dla indeksującego fakt, że dany deskryptor posiada deskryptory węższe  
(podporządkowane), jest sygnałem, że powinien on się przekonać, czy nie można opisać 
dokumentu za pomocą deskryptorów bardziej szczegółowych. Przy wyszukiwaniu 
natomiast deskryptor jest traktowany jako suma logiczna jego samego i  
podporządkowanych mu deskryptorów. ^ 
W IMZ System służy nie tylko do wyszukiwania informacji i sporządzania  
zestawień na życzenie użytkownika, ale posiada również programy dla celów  
wydawniczych. Podstawowymi wydawnictwami systemu są: Informacja Ekspresowa 
(IE) oraz Przegląd Dokumentacyjny Hutnictwa (PDH). Szczególnie ważne są  
indeksy do IE ze względni na to, że ułatwiają wyszukiwanie informacji w trybie  
tradycyjnym. Są to: Indeks rzeczowy w układzie: deskryptor w postaci literowej — 
nr dokumentu (tzn. nr zapisu w IE), Indeks autorów w układzie: autor — nr 
dokumentu, Indefcs gatunków stali w układzie: znak stali — nr dokumentu.  
Biblioteka Główna AGH nie użytkuje programów wydawniczych Systemu, gdyż  
prenumeruje oba wydawnictwa (IE i PDH), a tworzenie własnych wydruków byłoby w 
tym przypadku nieekonomiczne. W związku z tym, że dane zawarte na taśmach 
magnetycznych odpowiadają treści IE oraz PDH, trzeba zaznaczyć, iż pozycje  
pochodzące z IE posiadają wyłącznie opis bibliograficzny oraz deskryptory w postaci 
cyfrowej, natomiast w PDH występuje oprócz opisu bibliograficznego także krótka 
analiza.
		

/pb1977z40049_0001.djvu

			SYSTEM WYSZUKIWANIA INFORMACJI W BIBLIOTECE G. AGH 391 
Wielką zaletą Systemu w porównaniu z innymi działającymi w naszym kraju 
systemami SDI jest to, że wszystkie dokumenty źródłowe, których zażądałby  
użytkownik w wyniku eksploatacji Systemu, są dostępne w Polsce, a w szczególności 
w dwu placówkach: w bibliotece BOINTE IMŻ oraz w Bibliotece Głównej AGH. 
Obie wymienione instytucje mają również pracownie repro- i kserograficzne, co 
umożliwia użytkownikom zamawianie dokumentów wtórnych. 
Zapytania użytkowników wpływające do Biblioteki są rejestrowane kolejno 
przez Oddział Informacji Naukowej, a następnie przez pracownika obsługującego 
system, przekładane na język deskryptorowy i układane w odpowiednie zdania 
logiczne, powiązane operatorami Boole'owskimi, jak: 
suma logiczna + (lub) — alternatywa 
iloczyn logiczny * (i) — koniunkcja 
negacja logiczna — (wyłączenie) 
oraz nie-Booie'owskim znakiem f, który informuje, że odszukiwany ma być des- 
kryptor lub deskryptory logicznie podporządkowane, co wynika z hierarchizacji 
tezaurusa. Pytania mogą być zdaniami złożonymi, budowanymi zgodnie z zasadami 
składni przy użyciu nawiasów, np. jeżeli pytanie użytkownika brzmi: „wady spoin 
blach cienkich", to buduje się dla niego następujące zdanie logiczne: (Blacha  
cienka + Blacha walcowana na zimno + Blacha taśmowa) * (15 + Spawanie + spoina + 
+wada spoiny), przy czym 15 oznacza numer działu w 1E. System dopuszcza  
bowiem taką możliwość, że deskryptorem staje się numer odpowiedniego działu  
Informacji Ekspresowej. W związku z tym, że w tezaurusie każdemu deskryptorowi 
przypisany jest symbol cyfrowy, to samo zdanie będzie miało następującą postać: 
(02037 + 02184 + 02142) * (15 + 24472 + 24822 + 29386). 
Poszukiwania prowadzi się zwykle dla pewnych partii pytań (pakietów), nie 
zaś dla pytań pojedynczych, gdyż byłoby to nieekonomiczne. Dopuszczalne jest 
jednorazowe wyszukiwanie do stu pytań, podobnie jak w innych znanych  
systemach wyszukiwania informacji przy zastosowaniu EMC. 
Gotowe zestawienia drukuje się na drukarce wierszowej. Zawierają one tytuł 
(temat pytania), adres zamawiającego pytanie, pytanie w postaci sformalizowanej 
oraz wykaz dokumentów. W Bibliotece Głównej AGH opracowano instrukcję dla 
użytkowników Systemu, którą otrzymuje każdy zgłaszający swój udział w  
Systemie. 
Okazuje się, że adaptacja Systemu, mimo otrzymania pełnej dokumentacji 
z IMM i pomocy udzielanej przez BOINTE IMŻ, sprawiła wiele kłopotów  
zespołowi informatyków z biblioteki. Otóż zarówno sprawy sprzętowe, jak i pewna  
odmienność potrzeb użytkowników rekrutujących się spośród pracowników nauki 
spowodowały zakłócenia w początkowej fazie eksploatacji Systemu.  
Charakterystyczne, że użytkownicy, z którymi obsługujący System kontaktowali się bieżąco, 
wykazywali tendencje do zbyt szeroko formułowanych pytań, co w rezultacie  
dawało „tasiemcowe" wydruki. Zwracanie im uwagi na to, by formułowali swój  
profil bardziej szczegółowo, nie trafiało im do przekonania, zwłaszcza na początku 
działania Systemu. Niektórzy użytkownicy dopiero po otrzymaniu 1 przejrzeniu 
pierwszych partii wydruków starali się bardziej zawęzić swoje tematy. Inni jednak 
nadal pozostali przy pytaniach szeroko sformułowanych twierdząc, że takie właśnie 
odpowiedzi są im przydatne. Wynika to prawdopodobnie z niepokoju, by nie  
utracić jakiejkolwiek ważnej informacji, przedkładają więc w tym przypadku  
„pełność" nad relewantność. 
Na spotkaniu z użytkownikami, mniej więcej po kilku miesiącach eksploatacji 
Systemu, wyrażali oni na ogół pełną jego akceptację twierdząc, że jest on im  
przydatny w pracy naukowej. Naturalnie byli i niezadowoleni, ci jednak rekrutują się
		

/pb1977z40050_0001.djvu

			392 
głównie spośród grupy ludzi, którym System nie dał odpowiedzi, gdyż pytania ich 
wykraczały poza jego zakres tematyczny. 
Obecnie System jest prawie wyłącznie wykorzystywany przez pracowników 
AGH. W okresie późniejszym przewiduje się udostępnienie go również innym  
zainteresowanym placówkom na terenie Krakowa. 
Wanda Pindlowa
		

/pb1977z40051_0001.djvu

			RECENZJE 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
TERMINOLOGIA INFORMACJI NAUKOWEJ 
Terminologija informatiki. (Bibliografićeskij ukazatel' rabot). Naućnyj redaktor 
A. I. Michajlov. Moskva: Vsesojuznyj Institut Naućnoj i Technićeskoj Infor- 
macii 1976, 126 s. Itogi Nauki i Techniki. Serija Informatdka t. 1. 
W moskiewskim Wszechzwiązkowym Instytucie Informacji Naukowej i  
Technicznej (WINITI) została opracowana retrospektywna bibliografia publikacji  
dotyczących terminologii informacji naukowej i dziedzin z nią związanych.  
Bibliografia, mająca charakter obszernego przeglądu literatury, została opracowana na 
podstawie materiałów zawartych w zeszytach czasopisma abstraktownego Riefie- 
ratiwnyj Zurnał. 59: Informatika, wydanych w 1. 1863-1974. Składa się. na nią ponad 
1600 pozycji poświęconych terminologii inforamcji naukowej i dziedzin  
pokrewnych, takich jak: bibliotekoznawstwo, bibliotekarstwo, bibliografia, wiedza o  
książce, archiwistyka, patentoznawstwo, informatyka, lingwistyka, cybernetyka itp.  
Znaleźć tu można także publikacje terminologiczne z zakresu dziedzin i dyscyplin  
pełniących w informacji funkcje usługowe, np. poligrafii, reprografii a nawet  
elektroniki. Zakres bibliografii jest więc dosyć rozległy, a dobór materiałów jest wyrazem 
kompleksowości i interdyscyplinarności dziedziny, jaką jest informacja naukowa. 
Z punktu widzenia zasięgu formalnego bibliografia obejmuje: słowniki  
definicyjne, wykazy terminów, encyklopedie, leksykony, podręczniki, normy  
terminologiczne, zalecenia normalizacyjne, tezaurusy, wykazy skrótów używanych w pracach 
informacyjnych oraz bibliografie słowników i norm terminologicznych.  
Uwzględniono w niej także artykuły z czasopism i inne publikacje obrazujące różne  
aspekty prac teoretycznych i praktycznych poświęconych zagadnieniom terminologii 
naukowo-technicznej, w tym głównie terminologii informacji naukowej i dziedzin 
z nią związanych., 
Chronologiczny zasięg bibliografii, wyznaczony przez daty wydania  
zarejestrowanych dokumentów (różny od zasięgu uwzględnionych roczników Riefieratiwnogo 
Zurnała), nie jest wyraźnie określony. Na podstawie analizy materiałów można 
stwierdzić, że najwcześniejsze publikacje sięgają lat czterdziestych i obejmują 
przede wszystkim terminologię bibliotekarstwa i bibliografii (np. Vocabulaire tech- 
niąue des bibliothćcaires, bibliophiles et bibliographes. Montreal 1943), natomiast 
ostatnie rejestrowane w wykazie wydawnictwa pochodzą z 1974 a nawet 1975 r. 
Zasięg językowy i terytorialny nie jest ograniczony. W bibliografii odnaleźć 
można publikacje azerbejdżańskie, chińskie, japońskie, tureckie i inne.  
Rejestrowane są tu liczne wydawnictwa w tzw. „trudnych" językach europejskich, jak:  
węgierski, fiński, estoński itp. Krótkie adnotacje umożliwiają czytelnikowi orientację 
w poszczególnych pozycjach. 
Praca przeznaczona jest dla szerokiego kręgu specjalistów w dziedzinie  
informacji naukowej (pracowników naukowych i praktyków), wykładowców oraz  
słuchaczy kursów i studiów informacji naukowej. 
Bibliografia składa się z dwóch części. W pierwszej zawarto informacje o opra-
		

/pb1977z40052_0001.djvu

			394 
RECENZJE 
cowaniach leksykograficznych różnych typów ujęte w następujące rozdziały: 
1) Słowniki i wykazy terminologiczne; 2) Leksykony, encyklopedie, poradniki 
3) Normy i zalecenia terminologiczne w układzie: ZSRR, RWPG, ISO oraz kraje 
opracowania w szeregu alfabetycznym; 4) Tezaurusy; 5) Słowniki i wykazy  
skrótów; 6) Bibliografie słowników i norm terminologicznych. 
Druga część zawiera opisy publikacji dotyczących różnych aspektów  
działalności terminologicznej w skali światowej. Materiał tej części został uporządkowany 
w następujących grupach tematycznych: 1) Prace ogólnoteoretyczne dotyczące  
terminologii naukowo-technicznej; 2) Kształtowanie się terminologii informacji  
naukowej i dziedzin związanych; 3) Prace zawierające określenia poszczególnych  
pojęć z zakresu informacji naukowej; 4) Prace terminologiczne prowadzone przez  
organizacje narodowe i międzynarodowe; materiały z konferencjii, sympozjów,  
zjazdów. 
Pozycje bibliograficzne są w obrębie poszczególnych rozdziałów i grup  
tematycznych ułożone w porządku alfabetycznym nazw autorów lub tytułów publikacji, 
przy czym publikacje radzieckie tworzą oddzielne grupy wykazane na początku 
spisów. Zastosowano ciągłą numerację wszystkich pozycji. Systematyczny układ 
rzeczowy w ramach wydzielonych grup tematycznych umożliwia czytelnikom łatwe 
dotarcie do poszukiwanych opisów. Pewnym utrudnieniem jest jednak brak  
zapisów wielokrotnych, praktycznych ze względu na to, że przy zastosowaniu układu 
systematycznego nie zawsze można sklasyfikować dokumenty posługując się tylko 
jednym przedziałem rzeczowym. Niedogodność tę można zaobserwować na  
przykładzie polskiej normy PN-70/N-01158 Skróty wyrazów typowych w opisie  
bibliograficznym i katalogowym, która została wykazana tylko w spisie norm  
terminologicznych, a nie figuruje w grupie Słowniki i wykazy skrótów. Sporadyczne  
przypadki zastosowania zapisów wielokrotnych występują jedynie w grupie  
tematycznej Prace zawierające określenia poszczególnych pojęć. 
Ogólna liczba pozycji bibliograficznych zawartych w pierwszej części  
opracowania wynosi 556, w drugiej 1067. 
Autorzy bibliografii dokonali dużego i pożytecznego dzieła zebrania i  
usystematyzowania w zbiorczym opracowaniu przeglądowym rozproszonych dotąd  
wiadomości o światowym piśmiennictwie obrazującym stan i kierunki prac  
terminologicznych w zakresie informacji naukowej, kierunki badań i doskonalenia prac, 
formy i metody obsługi terminologicznej oraz organizację tej działalności.  
Włączając do przeglądu publikacje dotyczące ogólnoteoretycznych zagadnień terminologii, 
problemów kształtowania słownictwa informacyjnego i dziedzin związanych, jaki 
również prac prowadzonych przez narodowe i międzynarodowe organizacje, dają 
ciekawy obraz tego, co działo się na świecie w zakresie terminologii informacji 
naukowej w ciągu około trzydziestoletniego okresu. 
Część pierwsza bibliografii umożliwia orientację zarówno w chronologicznych 
etapach rozwoju działalności terminologicznej, jak i w konkretnych kierunkach 
badań i prac praktycznych z tego zakresu. Na podstawie zarejestrowanych  
opracowań leksykograficznych można zaobserwować, że terminologia informacji  
naukowej była początkowo uwzględniona w słownikach dziedzin pokrewnych, przeważnie 
w słownikach bibliotekarskich i bibliograficznych. Pojawienie się wydawnictw  
słownikowych, w których głównym tematem jest terminologia informacji naukowej, 
wiąże się z końcem lat pięćdziesiątych, a szczególny wzrost liczby takich  
opracowań przypada na lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte. Zwracają na to uwagę 
autorzy bibliografii zamieszczając we wstępie przegląd podstawowych prac z tego 
okresu, obejmujących zarówno terminologię dziedziny, jak i poszczególnych jej 
działów, m.in. cykl słowników opracowanych przez A. Thompsona lub przy jego 
współpracy z innymi autorami, wydanych pod egidą FID lub UNESCO, w których 
terminologia informacyjna została włączona w słownictwo bibliotekoznawcze.
		

/pb1977z40053_0001.djvu

			TERMINOLOGIA INFORMACJI NAUKOWEJ 
395 
Na szczególną uwagę zasługuje seria słowników terminologicznych  
poświęconych słownictwu informacji naukowej, które w 1. 1965-1975 pojawiły się w ZSRR. 
Jest to przede wszystkim Tierminołogiczeskij słowar3 po naucznoj informacji  
(Moskwa- 1966-) słownik opracowany przez specjalistów działających pod auspicjami 
Stałej Komisji do Spraw Koordynacji Badań Naukowych i Technicznych RWPG, 
zawierający ponad 1200 terminów rosyjskich wraz z definicjami oraz  
odpowiednikami terminów w językach: bułgarskim, czeskim, niemieckim, polskim,  
rumuńskim, słowackim i węgierskim. 
Ten sam zbiór terminów i definicji z odpowiednikami angielskimi 1  
francuskimi ukazał się jako oddzielna pozycja opracowana pod redakcją A. I. Michajłowa: 
Russko-angło-francuzskij tierminołogiczeskij słowar" po informacionnoj tieorii 
i praktikie (Moskwa 1968). Przy współpracy autorów kubańskich, słownik ten  
został wydany z odpowiednikami w języku hiszpańskim: Tierminołogiczeskij słowar' 
po informacyonnoj tieorii i praktikie na russkom i ispanskom jazykaćh (Moskwa — 
la Habana 1969). Opracowany przy współpracy krajów należących do RWPG,  
słownik ten został znacznie rozszerzony i jako trzytysięczny zbiór terminów, z  
odpowiednikami angielskimi, wydany pod redakcją A. I. Michajłowa: Słowar" terminów 
po informatikie na ruskom i anglijskom jazykaćh (Moskwa 1972). Warto przy tym 
podkreślić, że jest to pierwsze wydawnictwo leksykograficzne, w którym termin 
„informatika" został utrwalony jako nazwa dziedziny, występująca dotąd w ZSRR 
jako „naucznaja informacja". 
Etapem kończącym prace nad ustaleniem terminologii informacji naukowej, 
prowadzone przy udziale krajów należących do RWPG, jest czternastejęzyczny 
słownik wydany w 1Ś75 r. przez MCINT, którego omawiana bibliografia już nie  
rejestruje, jak również nie obejmuje innych wydawnictw słownikowych  
opublikowanych po 1874 r. 
W pracach terminologicznych związanych z informacją naukową przejawiają 
się tendencje do unifikacji słownictwa, ustalania i uzgadniania terminów i pojęć 
oraz normalizacji prac leksykograficznych. Powstają normy terminologiczne  
zarówno narodowe jak i międzynarodowe. Podstawowe prace w tym zakresie są  
prowadzone przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO), a w niej przez 
Komitety Techniczne 37 Terminologia (zasady i koordynacja) i 46 Dokumentacja. 
Komitet ISO/TC 37 wydał międzynarodowe zalecenia dotyczące zasad  
opracowywania i budowy norm terminologicznych, w Podkomitecie ISO/TC 46/SC 3  
Terminologia Dokumentacji i Informacji trwają prace nad przygotowaniem  
międzynarodowej normy — słownika Vocabulary of information and documentation. Niektóre 
dokumenty robocze związane z tą normą zostały zarejestrowane w bibliografii 
w części poświęconej normom i zaleceniom normalizacyjnym. Można tu odnaleźć 
międzynarodowe opracowania SEW (RWPG) w postaci zaleceń normalizacyjnych 
(RS) dotyczących" głównie urządzeń i nośników danych mających zastosowanie 
w komputerach. Rejestrowane są także liczne normy krajów (w tym również 
Polski), obejmujące przeważnie terminologię dziedzin związanych z informacją 
naukową: bibliotekarstwa, bibliografii, techniki wydawniczej, reprografii,  
poligrafii, przetwarzania danych itp. 
Osobny rozdział w bibliografii poświęcono tezaurusom. Wymieniono m.in.  
opracowanie M. Leskiej i K. Leskiego: Tezaurus informacji naukowej (Warszawa 1972). 
Na podstawie materiałów zawartych w drugiej części omawianej pracy można 
prześledzić kierunki światowych badań teoretycznych i metodycznych w zakresie 
terminologii informacyjnej. 
W pierwszym rozdziale tej części zebrano publikacje dotyczące ogólnych  
problemów terminologii naukowo-technicznej, które mają podstawowe znaczenie dla 
rozwoju systemu terminologicznego w dziedzinie informacji naukowej. Oprócz 
opracowań obrazujących kierunki i znaczenie prac terminologicznych zamieszczono
		

/pb1977z40054_0001.djvu

			396 
RECENZJE 
tu materiały dotyczące różnych aspektów problematyki terminologicznej, takich 
jak: relacje zachodzące między .terminami i pojęciami, logiczne, lingwistyczne i  
semantyczne aspekty terminologii, zagadnienia formułowania poprawnych terminów, 
problemy ich unifikacji i normalizacji, metodyka prac leksykograficznych i in. 
Następny rozdział tej części obejmuje zagadnienia kształtowania się systemów 
terminów i pojęć. Zebrano tu literaturę dotyczącą procesów formułowania nazw 
i określania pojęć z dziedziny (informacji naukowej, bibliotekoznawstwa,  
bibliotekarstwa, bibliografii, archiwoznawstwa, patentoznawstwa, lingwistyki, logiki,  
semiotyki itp. 
Kolejny rozdział zawiera piśmiennictwo dotyczące konkretnych prób  
określania podstawowych pojęć występujących w informacji naukowej i dziedzinach  
pokrewnych. Materiał został uporządkowany według haseł przedmiotowych, co  
ułatwia korzystanie z wykazu umożliwiającego analizę interpretacji znaczeń terminów, 
ich porównywanie i śledzenie zachodzących zmian i rozwoju. Pewnym  
mankamentem jest brak w tym rozdziale adnotacji dotyczących terminologicznych aspektów 
wykazanych prac, których tematem nie zawsze są zagadnienia ściśle  
terminologiczne. 
Ostatni rozdział bibliografii obejmuje publikacje na temat działalności  
terminologicznej prowadzonej przez organizacje narodowe i międzynarodowe. Zawarto 
tutaj materiały z konferencji, zjazdów i sympozjów związanych z terminologią  
informacji naukowej. 
Przegląd polskiej literatury terminologicznej wykazanej w bibliografii  
obejmuje ponad 60 pozycji, w tym 8 — to opracowania słownikowe i encyklopedyczne, 
9 — normy (państwowe i branżowe), 1 — tezaurus; resztę stanowią wydawnictwa 
zwarte i artykuły z czasopism poświęcone bądź to ogólnym zagadnieniom  
informacji naukowej (w tym również terminologii), bądź też zawierające określenia  
poszczególnych pojęć. Wśród opracowań leksykograficznych dostrzec można brak kilku 
polskich słowników i encyklopedii zawierających terminologię dziedzin związanych 
z informacją naukową, np. brak takich pozycji jak: Polski słownik archiwalny. 
Red. W. Maciejewska. Warszawa 1974; Materiały do słownika terminologii  
archiwalnej krajów socjalistycznych. Wyd. Z. Kolankowski. Warszawa 1973; T. Zadroż- 
na-Gołaszewska: Słownik wydawcy. Warszawa 1967; Mała encyklopedia logiki. Red. 
W. Marciszewski. Wrocław 1970; Mały słownik cybernetyczny. Red. M. Kempisty. 
Warszawa 1973; M. Staszków: Wielojęzyczny słownik patentowy. Katowice 1972; 
W. Tacikowski: Mały słownik poligraficzny angielsko-polski. Warszawa 1960-1963. 
Wykaz polskich norm terminologicznych, zarówno państwowych jak i  
branżowych, można by wzbogacić o kilka pozycji z zakresu poligrafii, fotografii i maszyn 
matematycznych. 
Również w rejestrze prac teoretycznych z zakresu leksykografii i leksykologii 
brak takich podstawowych opracowań jak np. M. Mazur: Terminologia techniczna. 
Warszawa 1961; W. Doroszewski: Elementy leksykologii i semiotyki. Warszawa 1970; 
J. Tokarski: Słownictwo. (Teoria wyrazift Warszawa 1971. 
Spore braki polskich publikacji z zakresu zagadnień ogólnotechnicznych  
dotyczących terminologii naukowo-technicznej i informacji naukowej można dostrzec 
w wykazie artykułów zamieszczonych w czasopismach. Świadczy to o ogromnym 
rozproszeniu tych materiałów i trudnościach, jakie wiążą się z rejestrowaniem na 
bieżąco informacji o ukazującej się literaturze na określony temat. 
W trakcie analizy obszernego wykazu literatury zawartej w omawianym  
przeglądzie nasuwa się pytanie, w jakim stopniu jest on wyczerpujący. Autorzy prac 
wyjaśniają we wstępie, że „bibliografia nie pretenduje do pełnej kompletności". 
Jest to zrozumiałe, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, że jest ona wyłącznie  
rejestrem piśmiennictwa na temat terminologii informacji naukowej, które w dwu- 
nastoleciu obejmującym 1. 1963-1974 zostało wykazane w czasopiśmie abstrakto-
		

/pb1977z40055_0001.djvu

			NAUKA O KSIĄŻCE 
397 
wym Riefieratiwnyj Zurnał. Trudno zatem, w wynfiku zebranych taką drogą  
materiałów, uzyskać całkowicie wyczerpujący spis bibliograficzny. Niemniej należy 
z uznaniem stwierdzić, że opracowana w WINITI bibliografia jest pracą w swoim 
rodzaju fundamentalną, która powinna stanowić punkt wyjścia dla dalszych prac 
na"d rejestracją piśmiennictwa na temat terminologii informacji naukowej. 
Nasuwa się przy tym refleksja o potrzebie prowadzenia również w Polsce prac 
nad sporządzaniem bibliografii piśmiennictwa z zakresu terminologii informacji 
naukowej. Opracowanie monograficzne obejmujące rejestr polskich publikacji na \ 
ten temat powinno stanowić podstawę wszelkich prac terminologicznych w  
dziedzinie informacji naukowej. 
Krystyna Tittenbrun 
NAUKA O KSIĄŻCE 
Krzysztof Migoń: Nauka o książce wśród innych nauk społecznych. Wrocław: 
Zakł. Narodowy irn. Ossolińskich 1976, 176 s. Prace Wrocławskiego Towarzystwa 
Naukowego, seria A nr 188. 
Zamierzenie autora było ambitne i na czasie. Księgoznawstwo (nauka o  
książce) ma w Polsce piękne tradycje, zainteresowanie badaniami w tej dziedzinie jest 
duże, o czym świadczą grube tomy Studiów o Książce, Roczników Bibliotecznych, 
Rocznika Biblioteki Narodowej oraz studia i artykuły w innych czasopismach  
naukowych. Na propozycje metodologiczne, określenie pola badawczego i uściślenia 
terminologiczne czekały rzesze studentów kierunku bibliotekoznawstwa, coraz  
liczniejsza grupa nauczycieli zawodu, prowadzący badania naukowe oraz inne osoby 
zainteresowane książką, czytelnictwem i biblioteką. Nic dziwnego, że książka 
Krzysztofa Migonia została rozchwytana i treści w niej zawarte już 'śą  
przyswajane i komentotwane wśród czytelników. Wykładowcy w ośrodkach kształcących 
bibliotekarzy traktują ją jako podręcznik, a studenci bibliotekoznawstwa włączyli 
ją do spisu swoich podstawowych lektur. 
Książka składa się ze wstępu, sześciu rozdziałów, zakończenia oraz  
streszczenia w języku francuskim. Opatrzona została licznymi przypisami oraz indeksem 
nazwisk. Autor stara się dowieść, że księgoznawstwo jest samodzielną nauką:  
zapoznaje więc czytelnika z jego historią, określa podstawowe problemy badawcze 
i wskazuje perspektywy.. Książka jest owocem wieloletnich badań empirycznych 
i przemyśleń teoretycznych i — co najważniejsze — jest pierwszą w Polsce  
obszerniejszą pracą zmierzającą do całościowego opisania dyscypliny księgoznawczej. 
Rozdział pierwszy zawiera wprowadzenie do wiedzy o historycznym  
ukształtowaniu się nauki o książce. Narzuciło to konieczność omówienia innych dyscyplin 
integralnie powiązanych z księgoznawstwem, takich jak bibliografia i  
bibliotekoznawstwo. Współczesne kierunki poszukiwań badawczych występujące w księgo- 
znawstwie zostały omówione szczegółowo na przykładzie doświadczeń radzieckich, 
polskich, czeskich, niemieckich i węgierskich. Informacje o historycznym i  
współczesnym bibliotekoznawstwie są ujęte bardzo skrótowo, z całkowitym pominięciem 
polskiego dorobku w tym zakresie, zwłaszcza okresu międzywojennego, istotnego 
dla zrozumienia problemów dzisiejszych. Uwaga autora skupiła się głównie wokół 
twórców bibliotekoznawstwa niemieckiego, natomiast zdawkowo potraktowano  
bibliotekoznawstwo angloamerykańskie i radzieckie. Te, jak sam autor określa dwie 
„wielkie szkoły bibliotekoznawstwa" (s. 14-15) zostały w ten sposób pozbawione 
perspektywy historycznej, a ocena kierunków współczesnych została ograniczona 
do lapidarnego stwierdzenia, iż „bibliotekoznawstwo [...] skoncentrowało się na 
organizacyjnych i technicznych stronach funkcjonowania biblioteki, osiągając god-
		

/pb1977z40056_0001.djvu

			398 
RECENZJI 
ną podziwu sprawność obsługi użytkowników i zaspokajania ich rozmaitych  
potrzeb" (s. 15). Dobór literatury zamieszczonej w odsyłaczu robi wrażenie  
przypadkowego i co najdziwniejsze cytowane prace wcale nie dotyczą organizacyjnych 
problemów bibliotek. Natomiast prace o podstawowym znaczeniu dla wiedzy o  
kierunkach rozwoju współczesnego bibliotekoznawstwa angloamerykańskiego zostały 
pominięte. Należą tutaj m.in. prace: R. C. Benge: Libraries and cultural ćhange 
(London 1970), B. Luckham: The library in society (London 1971), L. A. Martin: 
Library response to urban change (Chicago 1969), O. Garceau: The public library 
in the political process (New York 1949), L. Shores: Library education (Littleton 
1972) i inne. Umyślnie wymieniamy tytuły prac traktujących książkę, bibliotekę 
1 czytelnika w szerokim kontekście zjawisk kulturalnych, społecznych i  
politycznych a pomijamy te, które dotyczą organizacyjnych aspektów działania bibliotek. 
Pominięcie lektur angielskiego obszaru językowego informujących o światowych 
kierunkach rozwoju myśli teoretycznej w zakresie bibliotekarstwa zaważyło  
niekorzystnie na wyobrażeniach autora o współczesnym bibliotekoznawstwie,  
formułowanych w dalszych partiach książki. 
W rozdziale drugim znajdujemy próbę określenia modelu nowoczesnej nauki 
o książce. Jest to niewątpliwie najcenniejsza część rozprawy, w której autor  
formułuje socjologiczno-funkcjonalną koncepcję nauki o książce. Zgodnie z tą  
koncepcją, przedmiotem księgoznawstwa jest książka i procesy bibliologiczne:  
tworzenie, rozpowszechnianie, konsumpcja książki, a także skutki tych procesów oraz 
ludzie i instytucje w nich uczestniczące. Układ książka — czytelnik w aspekcie 
historycznym i współczesnym jest dla księgoznawstwa właściwy i upoważnia do 
traktowania tej dyscypliny jako kompleksowej. Tak sformułowanej podstawy  
metodologicznej nie można, zdaniem autora, przyjąć dla bibliotekoznawstwa, bowiem 
ogranicza się ono do bibliotecznych aspektów funkcjonowania książki i  
czytelnictwa (s. 101). W koncepcji księgoznawczej biblioteka określana jest jako jedna 
z instytucji bibliologicznych. Sam termin brzmi trochę archaicznie, ale jego  
stosowanie jest w pracy zasadne i konsekwentne. Autor eliminuje bowiem z pola 
badawczego księgoznawstwa procesy mechanizcji i automatyzacji prac  
bibliotecznych (s. 34), zagadnienia organizacyjne i techniczne, a także problemy nieksiążko- 
wych form przekazu informacji (s. 101-102). W świetle tych selekcji czytelnik  
odnosi wrażenie, że przedmiotem zainteresowań współczesnego księgoznawstwa jest 
biblioteka zasobna, ale bez nowoczesnego wyposażenia, w której nic nie zakłóca 
przyjętego od lat porządku organizacyjnego. Sugestie te odnoszą się również do 
historii bibliotek. 
W rozdziale trzecim, poświęconym problemom księgoznawstwa historycznego, 
autor formułuje dyrektywy dla badań nad przeszłością bibliotek. Według tych 
dyrektyw „w historii bibliotek na pierwszym planie powinny się znaleźć nie  
dzieje budownictwa i wyposażenia bibliotek, czy też ich administracji, lecz charakter 
ich zbiorów, formy udostępnienia i faktyczna ich funkcja" (s. 83). Otóż w  
rzeczywistości architektura i wyposażenie biblioteczne, zwłaszcza techniczne, wpływają 
w sposób zasadniczy na wszystkie sfery działania biblioteki i również na jej  
funkcję społeczną. Z kolei poprzez architekturę biblioteczną można odczytać  
ogólniejsze założenia funkcjonalne wyznaczone bibliotekom w dziedzinie nauki, oświaty, 
kultury, techniki. Klasycznym przykładem jest praca R. E. Ellswortha, M. D. Wa- 
genera: The school library (New York 1965), która w połowie lat sześćdziesiątych 
zapoczątkowała nowy kierunek w budownictwie bibliotecznym, podporządkowany 
nowym koncepcjom nauczania szkolnego, które zmierza od metod grupowych ku 
metodom indywidualnego przyswajania wiedzy. Zgodnie z tymi założeniami,  
architekci i bibliotekarze zaprojektowali model szkoły wybudowany na planie koja, 
którego środkiem jest biblioteka. Tak pomyślane usytuowanie biblioteki określało 
jej zasadnicze funkcje dydaktyczne i wychowawcze, wywierając wpływ na struk-
		

/pb1977z40057_0001.djvu

			NAUKA O KSIĄŻCE 
399 
turę zbiorów, ich ustawienie, formy udostępniania, zakres wykorzystania itp. 
W rozdziale czwartym, poświęconym problemom księgoznawstwa  
współczesnego, mimo zapowiedzi, iż naczelnym problemem dyscypliny jest książka w  
społeczeństwie i funkcjonalne podejście do przedmiotu badań księgoznawczych,  
najwięcej uwagi poświęcił autor problemom edytorskim, księgarskim i  
bibliograficznym. Na tle bardzo skromnie cytowanej literatury polskiej, przegląd piśmiennictwa 
radzieckiego i niemieckiego wypadł okazale i może stanowić ważny przewodnik 
dla badaczy wchodzących w te zagadnienia. Student bibliotekoznawstwa dowie się 
w tym rozdziale, że wkuwając program przewidziany dla tego kierunku studiów 
nie musi traktować go poważnie, bowiem „Nie można też programów studiów bib- 
liotekoznawczych identyfikować z zakresem bibliotekoznawstwa jako nauki" (s. 100). 
Według poglądów autora, bibliotekoznawstwo nie jest nauką, ponieważ sięga 
z jednej strony do księgoznawstwa a z drugiej do innych dyscyplin, takich jak: 
naukoznawstwo, pedagogika, socjologia, statystyka itp. 
Jedynym ratunkiem dla bibliotekoznawstwa jest nauka o książce „ze swymi 
wypracowanymi dotąd problemami i metodami" (s. 102). Niestety, w dalszych  
partiach książki K. Migonia trudno znaleźć dowody, że taka możliwość istnieje  
naprawdę. Zwłaszcza po dokonanych wcześniej selekcjach w zakresie budownictwa, 
zarządzania, automatyzacji itp. Nawet badania nad czytelnictwem, które rozwinęły 
się w ścisłym powiązaniu z oświatą i rozwojem bibliotek publicznych, zostały  
potraktowane jako domena, którą bibliotekoznawstwo podstępnie sobie przypisało 
wywieszając nad tą dziedziną własne „szyldy" (s. 102). Stwierdzenie to przyszło 
autorowi o tyle łatwo, że pominął on konsekwentnie cały, niebagatelny przecież, 
polski dorobek w zakresie badań nad czytelnictwem. Dość powiedzieć, że w.  
indeksie cytowanych nazwisk nie wymieniono ani razu Heleny Radlińskiej, Anieli 
Mikuckiej, Wandy Dąbrowskiej, pominięto także, jeśli wolno się upomnieć,  
dwudziestoletni dorobek Instytutu Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej. 
Po definitywnym rozprawieniu się z bibliotekoznawstwem, w rozdziale piątym 
omówił autor stan i perspektywy współdziałania nauki o książce z innymi  
naukami. Tylko — o ile bibliotekoznawstwo czerpie metody z innych dyscyplin, nauka 
o książce może inspirować inne nauki, dostarczyć im wzorów postępowania  
badawczego, materiału faktograficznego oraz uczestniczyć z powodzeniem w  
badaniach interdyscyplinarnych (s. 111). Korzyści z badań księgoznawczych może odnieść 
przede wszystkim nauka o literaturze, a szczególnie socjologia, psychologia i historia 
literatury. „Nauka o literaturze i nauka o książce nie mogą bez siebie istnieć" 
pisze autor na s. 135. Naukoznawstwo też cechują silne związki z księgoznawstwem, 
a jedynym mankamentem jest to „że zinstytucjonalizowane pod koniec ubiegłego 
stulecia bibliotekoznawstwo, niepewne ciągle swej tożsamości, skwapliwie  
włączało w zakres swych badań problemy naukoznawcze" (s. 137). 
Ze stwierdzeniami K. Migonia można i trzeba polemizować. Zwłaszcza, że 
książka jest napisana żywo i czyta się ją z zainteresowaniem. W końcu autor ma 
prawo odmawiać bibliotekoznawstwu naukowości (wielu historyków odmawia tej 
cechy socjologii), ma prawo nie lubić bibliotek i bibliotekarzy, domagać się  
tworzenia księgoznawczych ośrodków badawczych oraz wydzielonych studiów  
uniwersyteckich. Ale jeśli już z jakiś względów bibliotekoznawstwa w swojej pracy nie 
mógł pominąć, to wypadało chyba w jego ocenie posłużyć się proponowaną przez 
siebie metodą socjologiczno-funkcjonalną. Zwłaszcza, że właśnie w  
bibliotekoznawstwie staje się ona coraz powszechniejsza i właściwie każdy liczący się  
współcześnie kierunek badawczy musi ją uwzględniać. 
Jadwiga Kołodziejska
		

/pb1977z40058_0001.djvu

			400 
RECENZJE 
HISTORIA BIBLIOTEK AMERYKAŃSKICH 
American library history. 1876-1976. Howard W. Winger, issue ed. Library Trends 
1976 Vol. 25 nr 1, 416 s. 
Rok 1876 jest szczególną datą w historii amerykańskiego bibliotekarstwa.  
Wtedy to powołano do życia American Library Association, U.S. Bureau of Education 
ogłosiło raport o bibliotekach1, zaczęło ukazywać się czasopismo Library Journal, 
Melvil Dewey opublikował schemat klasyfikacja dziesiętnej2, Charles Ammi Cut- 
ter przedstawił zasady katalogu krzyżowego3, wykorzystane później w pracy nad 
katalogiem Biblioteki Kongresu. Wydarzenia te wywarły duży wpływ na  
kształtowanie się nie tylko amerykańskiego, ale i światowego bibliotekarstwa. 
Stuletni dorobek amerykańskiego bibliotekarstwa jest przedmiotem 18  
artykułów zamieszczonych w zeszycie 1 tomu 25 Library Trends. Autorami tych  
materiałów są w większości profesorowie bibliotekoznawstwa uniwersytetów  
amerykańskich, jak też osoby stojące na czele ważnych placówek bibliotecznych. W  
przedstawionej niżej zawartości tego zeszytu Library Trends szerzej omówiono  
problemy dotyczące organizacji bibliotekarstwa amerykańskiego; inne zagadnienia, o  
charakterze ogólnym, jak klasyfikacja czy bibliografia, bardziej znane polskiemu  
czytelnikowi, zostały tylko zasygnalizowane. 
Omawiany tom otwiera szkic Johna Calvina Colsona (The writing of American 
library history, 1876-1976), poświęcony bogatej literaturze dotyczącej stuletniej 
historii amerykańskiego bibliotekarstwa. Przedmiotem ukazujących się w tym 
okresie publikacji były następujące problemy: kształcenie bibliotekarzy, rozwój 
stowarzyszeń zawodowych, biblioteki szkół wyższych, publiczne, specjalne, stanowe, 
biblioteki dziecięce i szkolne, ustawodawstwo biblioteczne, architektura  
biblioteczna, archiwa, rozwój katalogowania i klasyfikacji, rola kobiety w bibliotekarstwie, 
biografie itp. W miarę rozszerzania się zakresu historii bibliotekarstwa pojawiały 
się nowe koncepcje ujęcia problemów. Historycy dostrzegali powiązania  
bibliotekarstwa z kulturą, życiem społecznym i ekonomicznym kraju. Kolejne publikacje 
charakteryzowały się krytycznymi sądami autorów, były coraz bogatsze i coraz 
poprawniejsze pod względem metodologicznym. W rozważaniach autorów  
pojawiły się pojęcia z zakresu „nowej historii bibliotekarstwa" („a new library history"). 
Artykuł Haynesa McMullena (The distrubution of libraries throughout the 
United States) prezentuje materiały dotyczące rozmieszczenia bibliotek na terenie 
Stanów Zjednoczonych. Autor stawia następujące pytania: a) czy za podstawową 
miarę przyjąć liczbę bibliotek i woluminów w danym regionie; a może w zakresie 
bibliotekarstwa zastosować inne miary? b) na jakiej podstawie uznawać daną  
bibliotekę za odrębną jednostkę? 
Dla przedstawienia zmian w rozmieszczeniu bibliotek na terenie Stanów  
Zjednoczonych najkorzystniejsze byłoby operowanie corocznymi zestawieniami liczby 
bibliotek. Jednakże takie spisy sporządza się zaledwie co kilka lat. Autor zestawia 
pięć wykazów z lat: 1876, 1900, 1923, 1951 i 1974. Stwierdza wiele zmian, jakie 
się dokonały na przestrzeni stulecia: rozrosła się sieć bibliotek, zmienił się  
stosunek do bibliotek władz lokalnych i centralnych a także organizacji  
zainteresowanych bibliotekami, biblioteki wyspecjalizowały się w gromadzeniu literatury 
z określonej.dziedziny wiedzy. 
W dalszej części artykułu autor przeprowadza szczegółową analizę  
rozmieszczenia bibliotek, podając w liczbach bezwzględnych i w procentach biblioteki i po- 
> Public libraries ln the United States of America. Their history, condltion and mana- 
gement. Washington 1876. 
' M. Dewey: Declmal classiflcatlon. Washington 1876. 
* Ch. A. C u 11 e r: Rules for a prlnted dlctlonary catalogue. Washington 1876.
		

/pb1977z40059_0001.djvu

			HISTORIA BIBLIOTEK AMERYKAŃSKICH 
401 
pulację w każdym regionie4 w okresie 100 lat. Dane dotyczą bibliotek publicznych, 
należących do organizacji społecznych, bibliotek szkół wyższych, szkolnych,  
rządowych, bibliotek stowarzyszeń, organizacji charytatywnych, firm handlowych.  
Następnie zostały poddane analizie biblioteki specjalne, gromadzące zbiory z  
następujących dziedzin wiedzy: religioznawstwa, prawa, medycyny, historii, rolnictwa, 
wojskowości, nauk ścisłych i techniki, pedagogiki, ekonomiki, sztuki, muzyki i nauk 
politycznych. 
Z wyliczeń zawartych w omówionych wykazach wynika, że w okresie 1876- 
-1975 liczba bibliotek powiększała się szybciej niż populacja. Również w  
poszczególnych regionach występowały różnice w rozmieszczeniu i liczbie bibliotek w  
stosunku do populacji. Ta oryginalna analiza konwencjonalnego materiału  
statystycznego dała nowy obraz amerykańskiego bibliotekarstwa. Dostrzega się tu wyraźnie 
niebagatelną rolę i znaczenie biblioteki w społeczeństwie. 
W kolejnym artykule Robert B. Downs (The growth of research collections) 
przedstawia wzrost zasobów specjalistycznych księgozbiorów naukowych w  
bibliotekach amerykańskich. Przyczyny znacznego powiększania się tego typu zbiorów 
upatruje w powstaniu setek szkół wyższych, w powiększającej się liczbie  
studentów, wzrastającym budżecie na zakup książek, w szybkim tempie rozwoju  
produkcji książek i czasopism. Autor omawia też organizację gromadzenia w bibliotekach 
amerykańskich publikacji dotyczących II wojny światowej. Akcję tę, o charakterze 
naukowobadawczym, przeprowadzono według specjalnie opracowanego programu 
koordynującego wszelkie poczynania w tym zakresie. Ważnym wydarzeniem dla 
pełnej koordynacji gromadzenia było powołanie National Program for Acąuisitions 
and Cataloging (NPAC). W ramach tego programu dąży się do kompletowania 
w bibliotekach amerykańskich nie tylko publikacji ukazujących się na terenie 
Stanów Zjednoczonych, ale też wydawanych w innych krajach. Pełną rejestrację 
bibliograficzną prowadzi Biblioteka Kongresu, gdzie opracowuje się National Union 
Catalog — centralny katalog książek nabywanych przez biblioteki Stanów  
Zjednoczonych. Ciekawą inicjatywę podjęło dużo wcześniej (1909 r.) ALA opracowując 
plan specjalizacji bibliotek, co znacznie ułatwia koordynację gromadzenia zbiorów. 
W krótkim szkicu Frank L. Schick (Statistical reporting of American library 
developments) przedstawia U.S. Office of Education (USOE), instytucję zajmującą 
się m.in. również problemami statystyki. Statystyka biblioteczna jest prowadzona 
w Stanach Zjednoczonych od 1870 r. we współpracy z ALA oraz innymi  
organizacjami bibliotekarskimi. Dla dalszego rozwoju statystyki bibliotecznej duże  
znaczenie ma normalizacja terminologii, system danych LIBrary General Information 
Survey (LIBGIS) oraz komputeryzacja prac statystycznych. 
O budownictwie bibliotecznym traktuje artykuł Waltera C. Allena (Library 
buildings). Autor omawia kolejne przemiany i udoskonalenia wprowadzane w  
budynkach bibliotek amerykańskich, szukając uzasadnienia zmian w rozwoju  
zarówno architektury, jak i bibliotekarstwa. W ciągu minionego stulecia wielu  
architektów zajmowało się wyłącznie budownictwem bibliotecznym, któremu poświęcono 
szereg publikacji zwartych oraz artykułów w periodykach bibliotekarskich. 
Problemy kształcenia bibliotekarzy ujął w swym szkicu Donald G. Davis, jr. 
(Education for librarianship). Wyodrębnił siedem okresów w rozwoju form  
kształcenia podkreślając, że jakkolwiek w każdym z tych okresów wprowadzano coś  
nowego, to jednak zawsze wykorzystywano skrupulatnie doświadczenia i rozwiązania 
problemów poczynione przez poprzedników. Sto lat temu w Ameryce nie  
organizowano w ogóle specjalistycznego przygotowania do zawodu bibliotekarza.  
Konkretne zapotrzebowanie społeczne na tego rodzaju kwalifikacje zawodowe zostało  
wyrażone po raz pierwszy w Ameryce w liście San Jose (California) Library Associa- 
* Dla potrzeb niniejszego opracowania autor dzieli terytorium Stanów Zjednoczonych 
na 4 wielkie regiony: the Northeast, the North Central States, the South, the West. 
8 — Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40060_0001.djvu

			402 
RECENZJE 
tion do redakcji czasopisma Publisher? Weekly w 1874 r. Lata 1876-1919 to okres 
„pionierskich prób". Niewątpliwie najwybitniejszą jednostką był tu Melvil Dewey, 
który dzięki swej przedsiębiorczości i wielkiemu zaangażowaniu doprowadził do 
otwarcia w Nowym Jorku w 1887 r. School of Library Economy z pierwszym  
eksperymentalnym 4-miesięcznym kursem dla 20 studentów, o programie nauczania 
obejmującym teorię i praktykę bibliotekarstwa. Dewey prowadził później podobne 
kursy w innych uczelniach. Pozytywne wyniki, jakie osiągał w swej pionierskiej 
pracy, zyskały mu poparcie ALA. Po wieloletnich dyskusjach powołano Committee 
on Library Trainihg (1903), opracowano programy nauczania dla szkół  
bibliotekarskich, których listę opublikowano w 1907 r. Szkolnictwo bibliotekarskie rozwijało 
się pomyślnie, wspomagane również funduszami Carnegie Corporation. Następny 
okres 1919-1924 to lata szerokich dyskusji profesjonalnych, które doprowadziły do 
powstania w 1924 r. Board of Education for Librarianship (BEL), organizacji  
zajmującej się wszystkimi problemami szkolnictwa bibliotekarskiego. Lata 1924-1936 
charakteryzuje rozwój różnych form kształcenia bibliotekarzy, dynamiczny rozwój 
szkół bibliotekarskich, powstanie pierwszych norm bibliotecznych (1925). Później 
nastąpił okres krytycznej oceny dotychczasowego dorobku (1936-1951) i ponownego 
przemyślenia problemów kształcenia bibliotecznego. W latach 1951-1960  
dopracowywano do końca nowe koncepcje edukacji bibliotekarskiej, które powstawały w  
organizacjach powoływanych do życia z ramienia ALA. W 1959 r. opracowano, przy 
pełnym poparciu National Council for Accreditation of Teacher Education, ważny 
program kształcenia nauczycieli dla szkół bibliotekarskich akredytowanych w ALA. 
Okres 1960-1970 to dalszy dynamiczny rozwój szkolnictwa bibliotekarskiego pod 
egidą Commission on a National Plan for Library Education. Opracowano program 
zdobywania wiedzy bibliotekarskiej aż po stopnie akademickie. W 1960 r. zaczęło 
iią ukazywać czasopismo poświęcone problemom kształcenia bibliotekarzy —  
Journal of Education for Librarianship. W latach siedemdziesiątych (1970-1976) daje się 
zauważyć pewien chaos w nowych koncepcjach programowych i metodologicznych 
edukacji bibliotecznej, co wywołuje ożywioną dyskusję wśród bibliotekarzy,  
którzy w swych publikacjach postulują ponowne rozpatrzenie problemów kształcenia 
bibliotecznego. 
Artykuł Peggy Sullivan (Library associations) dotyczy amerykańskich  
stowarzyszeń bibliotekarskich, z ALA na czele. Autorka omawia ich wzajemne  
powiązania i zależności, strukturę, kontakty międzynarodowe. Głównymi tematami,  
którymi zajmują się organizacje bibliotekarskie są: wydawnictwa, zawód, normy,  
prawo biblioteczne, stosunki międzynarodowe, wolność intelektualna. W latach 40-tych 
organizacje bibliotekarskie (w liczbie ok. 80) zrzeszyły się w Council of National 
Library Associations. 
J. Periam Danton (The library press) przedstawia wydawnictwa  
.bibliotekarskie, poczynając od stuletniego, pierwszego profesjonalnego czasopisma Library 
Journal. Niemal każda dziedzina bibliotekarstwa ma swój periodyk. Te różnego 
rodzaju „journals", wydawane przez biblioteki, organizacje itp. na terenie całych 
Stanów Zjednoczonych, obejmują niemal całokształt problematyki amerykańskiego 
bibliotekarstwa. Trzy najważniejsze czasopisma to Library Journal, American Li- 
braries i Wilson Library Bulletin. W części dotyczącej publikacji zwartych autor 
omawia firmy wydawnicze specjalizujące się w wydawaniu publikacji  
bibliotecznych, np. Bowker Co., Wilson Co., Scarecrow Press, Pergamon Press, McGraw-Hill 
(Series in Library Education), Wiley (Wtley Information Science Series). 
Kolejny szkic Edwarda G. Holley'a (Librarians, 1876-1976) jest poświęcony  
zawodowi bibliotekarskiemu. Różne problemy jak: specyfika zawodu, kwalifikacje, 
uposażenia, rozwój kadr kwalifikowanych, rola kobiet i młodzieży w  
bibliotekarstwie itp., były dyskutowane przez całe stulecie. W początkowym okresie (1876-1900) 
mężczyźni stanowili przewagę w zawodzie, potem bibliotekarstwo uległo sfemini-
		

/pb1977z40061_0001.djvu

			HISTORIA BIBLIOTEK AMERYKAŃSKICH - 403 
zowaniu. W wyniku szerokiej dyskusji powstał z inicjatywy Henry'ego Jamesa 
Carra pierwszy kodeks etyczny bibliotekarza (Codę of ethics for librarians)  
zatwierdzony przez ALA w 1938 r. ALA zajmuje się także uposażeniami, planowym 
zatrudnieniem i warunkami pracy bibliotekarzy. W ciągu długoletnich dyskusji 
opracowano dokładnie tytuły zawodowe, podstawowe kwalifikacje, zakresy  
odpowiedzialności. Ciekawe, że w statystyce zatrudnienia uwzględnia się nie tylko płeć 
bibliotekarze, ale & kolor skóry. Murzyńscy bibliotekarze wykazywani są w  
oddzielnych rubrykach. Problem dyskryminacji czarnoskórych bibliotekarzy jest  
specyficzny dla amerykańskiego bibliotekarstwa; poświęcono mu już wiele publikacji. 
Z perspektywy czasu doceniono wybitnych bibliotekarzy, ich pracę i  
osiągnięcia na polu zawodowym. Ukazują się ich monografie. Trwają prace nad słownikiem 
biograficznym bibliotekarzy amerykańskich — Dictionary of American library bio- 
graphy — który będzie zawierał ok. 300 haseł. 
Szkic W. Boyda Raywarda (Librarianship in the New World and the Old. Some 
points of contact) stanowi podsumowanie omówionych dotychczas problemów  
bibliotekarstwa amerykańskiego. Autor -uzupełnia jego historię danymi sprzed 1876 r. 
sięgając do lat pięćdziesiątych XIX w. 
Następne artykuły traktują o katalogowaniu i bibliografii. Kathryn Luther 
Henderson (Treated with a degree of uniformity and cornmon sense. Descriptive 
cataloging in the United States, 1876-1975) przedstawia solidnie opracowaną  
historię przepisów katalogowania w Stanach Zjednoczonych poczynając od propozycji 
Charlesa C. Jewetta zawartych w jego pracy On the construction of catalogv.es of 
libraries (Washington 1852). Ciekawą częścią tego szkicu jest materiał poświęcony 
międzynarodowej współpracy w ramach IFLA w zakresie ujednolicenia zasad  
katalogowania. Następnie zostały omówione obecnie obowiązujące przepisy  
katalogowania Anglo-American Cataloging Rules (AACR), jak również ich praktyczne  
zastosowanie w opracowywaniu zbiorów bibliotek amerykańskich. 
W kolejnym szkiicu Doralyn J. Hickey {Subject analysis. An interpretatwe sur- 
vey) przedstawia problemy rzeczowego opracowania księgozbioru. 
W dwóch następnych pracach Edith Scott (The evolution of bibliographic sy- 
stems in the United States, 1876-1945) i Barbary Evans Markuson (Bibliographic 
systems, 1945-1976) znajdują się wiadomości o systemach i metodach rejestracji 
bibliograficznej w Stanach Zjednoczonych; w części poświęconej współczesności 
dominuje informacja naukowa i zagadnienia komputeryzacji działalności  
informacyjnej. 
Ostatnią część omawianego tomu Library Trends stanowią artykuły  
poruszające problemy bibliotek dziecięcych i młodzieżowych (Sara Innis Fenwick: Library 
tervice to children and young people), bibliotek college'ów (Fritz Veit: Library 
service to college students), bibliotek dla dorosłych (Herbert Bloom: Adult ser- 
vices. „The book that leads you on") i bibliotek specjalnych (Elin B. Christianson: 
Special libraries. Putting knowledge to work). 
Prace, które złożyły się na omawiany tom Library Trends, nie wyczerpują 
bogatej problematyki amerykańskiego bibliotekarstwa. Imponujący jest dorobek 
stu lat w tej dziedzinie, a przedstawiony tu materiał można traktować jako swego 
rodzaju małą monografię, w której jednak wiele zagadnień tylko zasygnalizowano, 
odsyłając zainteresowanych czytelników do literatury przedmiotu. Wiele z tych 
problemów ma charakter uniwersalny. Opracowanie to stwarza możliwość  
porównania doświadczeń amerykańskich z osiągnięciami w innych krajach. Dla  
amerykańskiego bibliotekarstwa charakterystyczny jest dynamiczny rozwój i rozmach, 
z jakim realizowane są postulaty ALA i innych organizacji bibliotekarskich.  
Dorobek bibliotekarstwa Stanów Zjednoczonych stanowi cenny wkład w rozwój  
bibliotekarstwa światowego. 
Irena Bednarz-Brachel 
6»
		

/pb1977z40062_0001.djvu

			404 
RECENZJE 
PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA 
I WYDAWNICTW INFORMACYJNYCH KRAJOWYCH 
Współczesny rozwój społeczny i gospodarczy stwarza konieczność  
dostosowania modelu bibliotekarstwa do aktualnych i perspektywicznych potrzeb kraju i  
społeczeństwa. Na początku 1977 r. opublikowana została ostateczna wersja Programu 
rozwoju bibliotekarstwa polskiego do 1990 r. [1]. Przedstawia on kierunki, formy 
i metody działania zmierzające do udoskonalenia i unowocześnienia organizacji  
bibliotekarstwa, a tym samym do podniesienia efektywności pracy bibliotek i  
zaspokojenia rosnących potrzeb informacyjnych w dziedzinie nauki, techniki,  
oświaty i kultury, co z kolei warunkuje dalszy postęp ogólnonarodowy. Założenia  
Programu uwzględniają i uzasadniają włączenie do planu rozwoju bibliotekarstwa 
następujących grup problemów: 1) wpływ społeczno-gospodarczego rozwoju kraju 
na działalność bibliotek; 2) aktywizacja czytelnictwa; 3) działalność informacyjna 
bibliotek, z podkreśleniem integracji funkcjonalnej bibliotek i ośrodków inte, 
miejsca bibliotek w SINTO i roli automatyzacji; 4) gromadzenie, opracowanie 
i przechowywanie zbiorów; 5) organizacja zarządzania i polityka biblioteczna; 
6) pracownicy bibliotek; 7) sytuacja lokalowa bibliotek i ich wyposażenie; 8)  
działalność naukowobadawcza w dziedzinie bibliotekoznawstwa; 9) funkcje i działalność 
Biblioteki Narodowej. Część tez programu jest już wprowadzana w życie, inne — 
wymagające zaangażowania potencjału umysłowego i środków materialnych — 
będą realizowane sukcesywnie. 
Jednym z punktów Programu jest wprowadzenie do sporządzania bieżącej 
bibliografii narodowej elektronicznej techniki obliczeniowej. Z planowaną przez 
Bibliotekę Narodową automatyzacją bieżącej bibliografii narodowej związane było 
pojęcie badań potrzeb użytkowników Bibliografii Zawartości Czasopism i  
zorganizowanie konferencji w celu przedyskutowania wyników tych badań. Drukowane 
materiały z konferencji na ten temat [2] zawierają 8 referatów d 34 wypowiedzi  
dyskutantów. Referat wprowadzający przygotowała Stefania Skwirowska z Instytutu 
Bibliograficznego Biblioteki Narodowej; przedstawiła ona aktualny stan polskiej 
bieżącej bibliografii zawartości czasopism oraz koncepcje zmian dotyczących  
zakresu i formy BZ.Cz jako jednego z członków bibliografii narodowej. Barbara Kara- 
mać omówiła organizację i technikę badań ankietowych związanych z BZCz 
oraz przedstawiła ogólną analizę wyników ankiety. Szczegółowej analizy  
wykorzystania BZCz w bibliotekach publicznych, w naukowych placówkach  
matematyczno-przyrodniczych i ośrodkach inte dokonali: Łucja Araszkiewicz, Jadwiga 
Zaradkiewicz i Edward Pawlik. Potrzeby bieżących bibliografii specjalnych  
przedstawił Zbigniew Staniszewski, a Cecylia Gałczyńska zajęła się BZCz z punktu 
widzenia potrzeb bibliografii regionalnych. Teresa Pawlikowa porównała  
klasyfikację stosowaną w Bibliografii Zawartości Czasopism i Przewodniku  
Bibliograficznym. Dyskusja koncentrowała się wokół kształtu bieżącej bibliografii  
narodowej, doboru materiałów i struktury BZCz oraz potrzeb użytkowników BZCz. 
Wprawdzie konferencja odbyła się w październiku 1973 r., a materiały  
opublikowano po blisko czterech latach, mogą one jednak stanowić podstawę do dalszych 
prac nad bibliografią bieżącą. 
Zagadnień bibliotek publicznych dotyczy praca Jadwigi Kołodziejskiej [3]. 
Jest to publikacja z dziedziny socjologii bibliotek. Autorka przedstawia społeczną 
rolę bibliotek publicznych w przeszłości i określa zmiany zachodzące obecnie 
w funkcji bibliotek. Omawia powstawanie bibliotek publicznych i ich znaczenie 
społeczne w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Finlandii, Danii 
i Francji, ukazuje specyfikę rozwoju bibliotek tego typu w Polsce, zajmuje się 
zasadami kompletowania i udostępniania księgozbiorów w przeszłości za granicą 
i w kraju oraz aktualnymi tendencjami gromadzenia zbiorów w bibliotekach pol-
		

/pb1977z40063_0001.djvu

			PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO 
405 
sklch. Kolejny rozdział poświęca czynnikom warunkującym funkcjonowanie i  
rozwój bibliotek publicznych; zalicza do nich: stan gospodarki narodowej, stan nauki 
i techniki, zmiany w systemie oświaty i wzorcach kultury, rozmiary produkcji 
wydawniczej i politykę wydawniczą oraz usługi informacyjne bibliotek. Następnie 
omawia prawo biblioteczne krajów kapitalistycznych, socjalistycznych i  
rozwijających się oraz prace normalizacyjne o charakterze międzynarodowym odnoszące się 
do bibliotek publicznych. Problemy organizacji sieci bibliotek publicznych w  
Polsce, miejsce bibliotek publicznych w systemie oświaty i kultury, zasięg ich  
oddziaływania, wewnętrzna organizacja biblioteki, stan kadr — to tematy dalszych  
rozważań J. Kołodziejskiej. Ostatni rozdział przedstawia kierunki badań czytelniczych 
oraz zjawiska wpływające na zainteresowania czytelnicze i rozmiary czytelnictwa. 
Praca zawiera indeks osób i instytucji. 
Książka Józefa Lewickiego [4] jest poradnikiem dla bibliotekarzy w sprawach 
zdobywania i podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Zawiera wiadomości o  
systemie kształcenia bibliotekarzy i jego formach. Dużo miejsca poświęca roli  
samokształcenia i zadaniom placówek instrukcyjno-metodycznych. Podaje też wykaz 
aktów normatywnych w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego  
pracowników bibliotek i ośrodków informacji. Ponieważ praca J. Lewickiego ukazała się 
w serii Biblioteczka Bibliotekarza Wojskowego, a więc przeznaczona jest głównie 
dla bibliotekarzy zatrudnionych w Siłach Zbrojnych PRL, wyeksponowane zostały 
zagadnienia bibliotekarstwa wojskowego. 
Zeszyt drugi wydawnictwa zbiorowego Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami 
Historycznymi [5] przedstawia prace prowadzone w Instytucie Bibliotekoznawstwa 
i Informacji Naukowej UW przez Zespół Badań nad Bolą Książki w Kulturze 
Polskiej, dotyczące księgozbiorów XVII i XVIII wieku. Dominuje tu postać Józefa 
Andrzeja Załuskiego: aż trzy prace (na sześć zawartych w wymienionym tomie) 
omawiają działalność i rezultaty działalności tego wybitnego bibliofila i  
bibliografa, współtwórcy pierwszej na terenie Polski biblioteki publicznej. Tadeusz  
Bieńkowski przedstawił i scharakteryzował Programma litterarium, pracę w której  
Załuski zawarł koncepcję naukowego gromadzenia i opracowania zbiorów, a przede 
wszystkim program organizacji polskiej bibliografii narodowej. Artykuł Haliny 
Juszczakowskiej omawia wyniki prac prowadzonych nad załuscianami w  
Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie przebadania zachowanych  
egzemplarzy autorka przedstawia obraz Biblioteki Załuskich i metody pracy z książką 
Józefa Andrzeja. Z Biblioteką Załuskich współpracował przez kilka lat Kazimierz 
Chromiński. Zajmował się uzupełnianiem zbiorów Biblioteki, był też bibliofilem 
i właścicielem znacznego księgozbioru prywatnego. Księgozbiór ten odnaleziony 
w BUW stał się przedmiotem zainteresowania i tematem artykułu Oleny Błażeje- 
wicz. Również na podstawie zbiorów BUW powstała praca Józefa Wojakowskiego. 
Dotyczy ona ustaleń bibliograficznych dla druków osiemnastowiecznych i podaje 
metody badań stosowane przy tych ustaleniach. Prace trzech iluminatorów okresu 
baroku przedstawił Zbigniew Mikołejko na podstawie zachowanych w Krakowie 
kodeksów iluminowanych. Inwentarz z 1757 r. pozwolił Hannie Wolskiej na  
scharakteryzowanie jednego z nielicznych księgozbiorów kobiecych — księgozbioru  
Konstancji Sapieżyny. Zeszyt uzupełnia kilkanaście ilustracji i indeks osobowy. 
Wydawnictwo Literackie bardzo starannie wydało zbiór szkiców Tadeusza Ule- 
wicza [6] na temat książki i drukarstwa XV i XVI wieku. Rozprawa pierwsza 
przedstawia najstarsze związki drukarstwa polskiego i zachodnioeuropejskiego ze 
szczególnym uwzględnieniem relacji Kraków — Włochy. Druga omawia stan  
badań nad ustaleniem tytułu pierwszej książki drukowanej w języku polskim.  
Tematem dwóch kolejnych prac jest walka o język polski w czasach zygmuntow- 
skich. Tom zamyka artykuł okolicznościowy z okazji 500-lecia drukarstwa na  
ziemiach polskich, zawierający przegląd osiągnięć badawczych na polu księgoznaw-
		

/pb1977z40064_0001.djvu

			406 
RECENZJE 
stwa. Książka jest bogato ilustrowana, również barwnymi wkładkami; posiada 
indeks nazwisk i streszczenie w języku francuskim. 
Pozycja, o której mowa poniżej, nie wymaga rekomendacji ani szerszego  
omówienia. Bibliografia literatury tłumaczonej na język polski wydanej w latach 1945- 
-1976 [7] obejmuje przekłady literatury pięknej z jej pograniczami (eseje,  
reportaże, biografie) oraz wydawnictw z dziedziny humanistyki. "W sumie odnotowano 
6647 pozycji, nie licząc kolejnych wydań czy wznowień. Materiał do Bibliografii 
czerpano z Przewodnika Bibliograficznego; układ Bibliografii jest bardzo  
przejrzysty: alfabetyczny według nazw państw w języku polskim, a w obrębie państwa 
według alfabetu autorów. Z układu zasadniczego wyodrębniono literaturę  
starożytną i antologie. Opis zgodny jest z odpowiednią Polską Normą; na końcu opisu 
podawany jest tytuł oryginału. Dwa indeksy: autorów i tłumaczy dopełniają  
wydawnictwa. 
WYKAZ OMÓWIONYCH PUBLIKACJI 
1. Program rozwoju bibliotekarstwa polskiego do 1990 r. Warszawa: Biblioteka 
Narodowa 1977, 111 s. Państwowa Rada Biblioteczna przy Ministrze Kultury 
i Sztuki. 
2. Badanie potrzeb użytkowników Bibliografii Zawartości Czasopism.  
Materiały z konferencji. Warszawa 11-12 październik 1973. Warszawa: BN 1977, 171 s.  
Biblioteka Narodowa. Prace Instytutu Bibliograficznego nr 22. 
3. Jadwiga Kołodziejska: Społeczna funkcja biblioteki publicznej.  
Warszawa: Biblioteka Narodowa 1976, 202 s. 
4. Józef Lewicki: Kształcenie i samokształcenie bibliotekarzy. Warszawa: 
Centralna Biblioteka Wojskowa 1977, 83 s. Biblioteczka Bibliotekarza  
Wojskowego t. 6. 
5. Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami Historycznymi. Z. 2. Praca zbiorowa 
pod red. nauk. Barbary Bieńkowskiej. Warszawa: Wydawnictwa UW 1976, 
168 s. Uniwersytet Warszawski. Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji  
Naukowej. 
6. Tadeusz Ule wic z: Wśród impresorów krakowskich doby renesansu. 
Kraków: Wydawnictwo Literackie 1977, 298 s. 
7. Bibliografia literatury tłumaczonej na język polski wydanej w latach 1945- 
-1976. Warszawa: Czytelnik 1977, 475 s. 
Alicja Olejnik
		

/pb1977z40065_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
PBZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1877 4 
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO 
STOWARZYSZENIA BIBLIOTEKARZY POLSKICH 
za okres 1.6.1976—31.3.1977 
złożone na posiedzeniu plenarnym ZG SBP dn. 4.4.1977 
przez sekretarza generalnego kol. Tadeusza Zarzębskiego 
W okresie sprawozdawczym Zarząd Główny w składzie wybranym przez Zjazd 
delegatów SBP w Rzeszowie (20 czerwca 1976 r.) skoncentrował swoje działanie 
głównie na sprawach organizacyjnych. 
1. Sprawy organizacyjne 
Odbyły się dwa posiedzenia Zarządu Głównego (7.10.1976 r. i 24.3.1977 r.) oraz 
jedno posiedzenie Prezydium ZG dn. 13.1.1977 r. Ponadto — w odstępach w  
zasadzie tygodniowych — odbywały się zebrania przewodniczącego, I  
wiceprzewodniczącego oraz sekretarza generalnego. 
Na posiedzeniu dn. 7. 10. 1976 r. ukonstytuował się Zarząd Główny:  
przewodniczący kol. Witold Stankiewicz; I wiceprzewodniczący kol. Janina Cygańska,  
wiceprzewodniczący: kol. kol. Stanisław Korman, Franciszek Łozowski, Karol Musioł, 
Hanna Uniejewska; sekretarz generalny kol. Tadeusz Zarzębski; zastępca  
sekretarza generalnego kol. Cecylia Duninowa; skarbnik kol. Elżbieta Sawicka; członek 
Prezydium kol. Tadeusz Kozanecki, członkowie Zarządu: kol. kol. Janusz Albin, 
Józef Czerni, Elżbieta Dudzińska, Stanisław Krzywicki, Mieczysław Mazurkiewicz, 
Halina Pabisz, Roman Sękowski. 
Na pierwszym posiedzeniu Zarządu przyjęto również regulamin pracy  
opiekuna okręgu z ramienia Zarządu Głównego oraz ustalono następujący przydział  
okręgów, uwzględniając konieczność stworzenia optymalnych warunków sprawowania 
funkcji opiekuna oraz powiązania regionalne okręgów: 
Nazwa makroregionu 
I środkowy 
II środkowo-zachodni 
III środkowo-wschodni 
IV południowo-zachodni 
Nazwa województwa 
Warszawa, Radom, 
Płock, Ciechanów, 
Skierniewice 
Łódź, Sieradz, 
Piotrków Tryb. 
Piła, Poznań,  
Kalisz, Konin 
Bydgoszcz, Toruń, 
Włocławek 
Lublin, Siedlce 
Biała Podlaska, 
Chełm, Zamość 
Gorzów, Zielona Góra, 
Legnica, Jelenia Góra 
Opiekun okręgu SBP 
T. ZarzębsW 
C. Duninowa 
F. Łozowski 
J. Cygańska 
W. Stankiewicz 
T. Kozanecki 
M. Mazurkiewicz 
J. Albin
		

/pb1977z40066_0001.djvu

			408 
Z 2YCIA SBP 
V południowy 
VI południowo-wschodni 
VII północny 
VIII północno-wschodni 
Wrocław, Wałbrzych, 
Leszno 
Opole, Częstochowa 
Katowice, Bielsko-Biała 
Kraków, Nowy Sącz, 
Kielce, Tarnów 
Tarnobrzeg, Rzeszów, 
Przemyśl, Krosno 
Szczecin, Koszalin, 
Słupsk 
• Gdańsk, Elbląg 
Olsztyn, Suwałki 
Białystok, Łomża, 
Ostrołęka 
H. Pabiszowa 
R. Sękowski 
K. Musioł 
J. Czerni 
S. Korman 
S. Krzywicki 
H. Uniejewska 
E. Sawicka 
£. Dudzińska 
Zarząd Główny przyjął także dn. 7.10.1976 regulamin pracy sekcji, komisji 
i referatów działających przy ZG SBP. Aktualnie istnieje 21 agend Zarządu  
Głównego pod przewodnictwem kol. kol.: 
— Komisja Budownictwa i Wyposażenia Bibliotek — Jerzy Maj, 
— Komisja Finansowa — Stanisław Korman, 
— Komisja Informacji Naukowej — Hanna Uniejewska, 
— Komisja Katalogowania Alfabetycznego — Wanda Sokołowska, 
— Komisja Mikrofilmowania i Zebezpieczania Zbiorów — Konrad Zawadzki, 
— Komisja Racjonalizacji i Mechanizacji Pracy Bibliotekarskiej — Józef Czerni, 
— Komisja Statystyki Bibliotecznej — Wiesława Żukowska, 
— Komisja Szkolenia i Doskonalenia Kadr — Stanisław Kubiak, 
— Komisja Współpracy Bibliotek i Ośrodków Informacji — Halina Pabisz, 
— Komisja Wydawnicza — Radosław Cybulski, 
— Referat Informacyjno-Prasowy — Tadeusz Zarzębski, 
— Referat Nagród i Odznaczeń — Tadeusz Zarzębski, 
— Referat ds. Okręgów — Franciszek Łozowski, 
— Referat Socjalno-Bytowy — Janina Cygańska, 
— Referat Współpracy Międzynarodowej — Maria Majewska, 
— Sekcja Bibliotek Fachowych — Elżbieta Dudzińska, 
■— Sekcja Bibliotek Muzycznych — Maria Prokopowicz, 
— Sekcja Bibliotek Naukowych — Janusz Albin, 
— Sekcja Bibliotek Publicznych i Związkowych — Roman Sękowski, 
— Sekcja Bibliotek Szkolnych i Pedagogicznych — Elżbieta Sawicka, 
— Sekcja Bibliotek Szpitalnych — Wanda Kozakiewicz. 
Większość komisji, referatów i sekcji przystąpiła do działania, opracowała  
plany" pracy w nowej kadencji lub kontynuowała prace rozpoczęte w poprzedniej  
kadencji. 
W okresie tym szczególnie aktywną działalność przejawiała Sekcja Bibliotek 
Muzycznych, która — zgodnie z wcześniej ustalonym planem — zorganizowała 
II Sympozjum przedstawicieli bibliotek i ośrodków dokumentacji muzycznej  
krajów socjalistycznych (Katowice-Kraków 27-30.9.1976). W sympozjum wzięło udział 
70 osób, w tym 19 uczestników z Bułgarii, Czechosłowacji, NRD, Węgier, ZSRR. 
W Sympozjum wziął także udział sekretarz generalny AIBM (Association  
Internationale des Bibliothśques Musicales) A. Lonn ze Szwecji. 
Sekcja Bibliotek Muzycznych oraz Sekcja Bibliotek Szpitalnych przygotowują
		

/pb1977z40067_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
409 
się do zorganizowania krajowych konferencji w celu spopularyzowania  
nowoczesnych metod pracy z czytelnikiem. Długofalowy program działań opracowały:  
Komisja Racjonalizacji i Mechanizacji Pracy Bibliotecznej, Komisja Szkolenia i  
Doskonalenia Kadr, Sekcja Bibliotek Szpitalnych, Sekcja Bibliotek Szkolnych i  
Pedagogicznych. W związku z przygotowaniami do Światowego kongresu bibliotekarzy, 
który ma się odbyć we wrześniu 1977 r. z okazji 50-lecia istnienia IFLA, aktywnie 
działał również Referat Współpracy Międzynarodowej. Konieczność  
uporządkowania wielu spraw naszej organizacji w nowej strukturze była przedmiotem kilku 
posiedzeń Referatu ds. Okręgów. 
Realizując Uchwałę Zjazdu delegatów Zarząd Główny przygotował do  
zatwierdzenia przez władze administracyjne nowy statut Stowarzyszenia Bibliotekarzy 
Polskich. Został on zatwierdzony dn. 2.11.1976 r. Tekst statutu powielono w  
nakładzie 1000 egz. i rozesłano do okręgów, większych bibliotek i ośrodków  
kształcenia bibliotekarzy oraz przekazano do publikacji w formie wkładki do nr 7/8 za 
1976 r. Bibliotekarza. 
Całość materiałów z obrad Ogólnokrajowego zjazdu delegatów SBP  
opracowano i przekazano do publikacji w Przeglądzie Bibliotecznym (z. 2 za 1977 r.).  
Ponadto opracowano do publikacji na łamach czasopism bibliotekarskich tekst apelu 
nowego Zarządu Głównego do wszystkich członków naszej organizacji. 
W związku z obchodami 60-lecia istnienia Stowarzyszenia Zarząd Główny  
poczynił pewne przygotowania do uczczenia tej rocznicy. 
W okresie sprawozdawczym Zarząd Główny współdziałał w sprawach bibliotek 
i bibliotekarzy z centralnymi organami władzy i administracji państwowej, z  
Państwową Radą Biblioteczną, Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i  
Ekonomicznej, związkami zawodowymi. Na szczególne podkreślenie zasługują: 
— udział przedstawicieli Zarządu Głównego w posiedzeniu Sejmowej Podkomisji 
Upowszechnienia Kultury oraz Komisji Kultury w związku z dyskutowanym na 
tym forum projektem programu rozwoju bibliotekarstwa polskiego; 
— zorganizowanie w dn. 19-20.1.1977 r. sesji wyjazdowej Prezydium Państwowej 
Rady Bibliotecznej oraz Prezydium ZG SBP zamykającej obchody Roku Bibliotek 
i Czytelnictwa; 
— współpraca z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Kultury 
i Sztuki, m.in. w sprawach realizacji aktów prawnych dotyczących uposażenia 
bibliotekarzy; 
— wystąpienia do ministra kultury i sztuki w sprawach uposażeń pracowników 
bibliotek publicznych, pomieszczeń Biura ZG SBP oraz stałej dotacji finansowej 
dla Stowarzyszenia; 
— poczynienie pewnych przygotowań w sprawie nawiązania ściślejszej współpracy 
ze Stowarzyszeniem Księgarzy Polskich. 
2. Sprawy finansowe 
Gospodarka finansowa w okresie sprawozdawczym uległa pewnej poprawie, 
głównie dzięki uzyskaniu dotacji wyrównującej bilans 1976 r. w kwocie ok. 250 000 zł 
oraz specjalnej dotacji na remont pomieszczenia Biura ZG SBP (w kwocie 100 000 zł). 
Ponadto otrzymaliśmy oficjalną zgodę władz administracyjnych na stałe dotowanie 
działalności naszego Stowarzyszenia. 
3. Sprawy wydawnicze 
Dnia 1.12.1976 r. zawarto umowę z Wydawnictwem „Czasopisma Wojskowe" 
na wydawanie obu naszych miesięczników: Bibliotekarza i Poradnika Bibliotekarza. 
Umowa zobowiązuje obie strony do terminowych działań w zakresie prac  
redakcyjnych i poligraficznych. Dlatego też należy oczekiwać, że oba czasopisma  
ukazujące się z dość znacznym opóźnieniem osiągną postulowaną od dawna regularność 
ukazywania się, tak ważną dla przekazywania aktualnych informacji środowisku 
bibliotekarskiemu. W ramach realizacji tej umowy ukazywać się będą w 1977 r. 
zarówno numery bieżące tych czasopism, jak i równoległe numery za 1976 r. Wsku-
		

/pb1977z40068_0001.djvu

			410 
Z ŻYCIA SBP 
tek ogólnych trudności wydawniczych Zarząd Główny zabiega o utrzymanie  
dotychczasowej .częstotliwości i objętości obu czasopism, przy czym nie wyklucza się 
konieczności zmniejszenia częstotliwości i objętości jednego z nich. 
Zarząd czyni również starania w sprawie przydziału papieru na wydawnictwa 
zwarte. W tece redakcyjnej oczekuje na wydanie kilka prac przygotowanych do 
druku. O wynikach tych starań będziemy mogli przekazać informacje na  
następnym posiedzeniu plenarnym Zarządu. 
W związku z przejściem na emeryturę redaktora wydawnictw SBP kol. Danuty 
Bańkowskiej oraz rezygnacją z pracy redaktora naczelnego Władysława  
Bartoszewskiego od dn. l."4.1977 r. dziełem wydawniczym kierować będzie nowy  
pracownik redaktor Irena Exner. Obu zasłużonym dla naszej organizacji i  
długoletnim redaktorom przekazano serdeczne podziękowania za włożony trud oraz  
wręczono nagrody. Uroczystość pożegnania tych pracowników odbyła się na  
posiedzeniu Zarządu Głównego dn. 24.3.1977 r. 
4. Sprawy międzynarodowe ■ 
W dniach 23-28 sierpnia 1976 r. delegacja bibliotekarzy polskich wzięła udział 
w 42 Sesji Rady Głównej IFLA w Lozannie. W delegacji uczestniczyli kol. kol.: 
Witold Stankiewicz jako przewodniczący, Radosław Cybulski, Jadwiga Kołodziejska, 
Edward Paliński, Irena Morszytynkiewiczowa i Hanna Uniejewska. 
We wrześniu 1977 r. odbędzie się w Brukseli Światowy kongres bibliotekarzy 
dla uczczenia 50-lecia istnienia Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń  
Bibliotekarskich. Stowarzyszenie nasze przygotowuje się do udziału w tych obchodach. 
Podjęto m.in. starania w celu zorganizowania wycieczki bibliotekarzy polskich 
(niezależnie od oficjalnej delegacji). Instytucje turystyki zagranicznej nie przyjęły 
jednak naszej oferty, a ponadto okazało się, że koszty dewizowe uczestnictwa 
w takiej wycieczce znacznie przekraczały kwotę przydziału dewiz. 
W związku z wejściem w życie nowego statutu IFLA, przygotowywane są  
również pewne zmiany organizacyjne w Federacji. Stowarzyszenie Bibliotekarzy  
Polskich łącznie z Biblioteką Narodową (która jest członkiem instytucjonalnym IFLA) 
zgłosiły gotowość pracy w 6 sekcjach IFLA oraz w 4 stałych komitetach tych  
sekcji. Te sprawy były m.in. przedmiotem obrad konferencji członków IFLA z krajów 
socjalistycznych w lutym 1977 r. w Pradze. W konferencji wzięli udział kol. kol. 
W. Stankiewicz i E. Paliński. 
W marcu 1977 r. sekretarz generalny kol. T. Zarzębski złożył wizytę  
sekretarzowi-generalnemu Library Association w Londynie oraz prezydentowi Scotish Li- 
brary Association w Glasgow, ponadto zwiedził on biblioteki w Londynie, Yorku 
i w Glasgow. 
Stowarzyszenie Bibliotek NRD wystąpiło z propozycją nawiązania ściślejszej 
współpracy ze Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polskich. Aktualnie Zarząd Główny 
przygotowuje się do podpisania umowy o takiej współpracy. W końcu kwietnia br 
uda się w tej sprawie do Berlina delegacja naszego Stowarzyszenia. 
PROTOKÓŁ 
I POSIEDZENIA PLENARNEGO ZARZĄDU GŁÓWNEGO 
STOWARZYSZENIA BIBLIOTEKARZY POLSKICH 
(Warszawa 4 kwietnia 1977) 
Obecni: członkowie Zarządu Głównego, przewodniczący zarządów okręgowych, 
przewodniczący i sekretarz Głównej Komisji Rewizyjnej, przewodniczący Głów-' 
nego Sądu Koleżeńskiego, przewodniczący sekcji, komisji i referatów ZG SBP,  
zaproszeni goście.
		

/pb1977z40069_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
411 
Porządek obrad: 
1. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego, 
2. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej, 
3. Podsumowanie osiągnięć Roku Bibliotek i Czytelnictwa, 
4. Omówienie programu pracy na okres bieżącej kadencji oraz planu pracy 
na 1977 r., 
5. Dyskusja, 
6. Wolne wnioski. 
Posiedzeniu przewodniczył kol. Witold Stankiewicz. Otwierając posiedzenie 
plenarne Zarządu Głównego kol. Stankiewicz przedstawił do dyskusji kilka spraw 
dotyczących działań wewnątrz naszego Stowarzyszenia i wystąpień na zewnątrz: 
1. Stowarzyszenie nasze powinno zająć stanowisko w sprawach wydawniczych, 
które ostatnio były przedmiotem licznych wystąpień w prasie kulturalnej, na  
łamach Trybuny Ludu oraz w Sejmowej Komisji Kultury. Odczuwany przez  
wydawnictwa brak papieru wpływa niekorzystnie na realizowanie planów wydawniczych, 
co w konsekwencji zmniejsza tempo powiększania zbiorów bibliotecznych. Sprawy 
te powinny być przedmiotem dyskusji na plenarnym posiedzeniu SBP a  
następnie — odpowiedniego wystąpienia do ministra kultury i sztuki. 
2. Reorganizacja sieci bibliotek publicznych, przystosowanie struktury  
organizacyjnej tej sieci do nowego podziału administracyjnego kraju napotyka na wiele 
trudności. Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, jego zarządy okręgowe i  
odpowiednie sekcje powinny aktywniej włączyć się w rozwiązywanie tych problemów. 
3. Modernizacja warsztatów bibliotecznych i metod pracy — przedmiot obrad 
VII Zjazdu bibliotekarzy polskich — wymaga aktywniejszych działań w ramach 
naszej organizacji i na zewnątrz. W tych sprawach jest ciągle jeszcze bardzo  
wiele do zrobienia, ponieważ rozwój bibliotek zgodnie z potrzebami społeczeństwa nie 
znajduje pokrycia w materialnych warunkach pracy bibliotek (lokale,  
wyposażenie, sprzęt). Dlatego też silniej należałoby włączyć tę problematykę do działań  
Stowarzyszenia. 
4. Wiele również ma do zrobienia nasza organizacja w sprawach kadr  
bibliotekarskich. W tym zespole spraw są zarówno problemy uposażeń bibliotekarzy 
(zwłaszcza pracowników bibliotek publicznych), jak również sprawy dotyczące 
kształcenia i doskonalenia kadr bibliotekarskich (programy kształcenia  
bibliotekarzy, poziom kadry nauczającej w wielu nowo powstałych Instytutach  
bibliotekoznawstwa i in.). Są to też sprawy, które powinny być rozwiązywane przy czynnym 
współudziale Stowarzyszenia. 
5. Wszystkie problemy bibliotekarskie powinny być rozwiązywane przy udziale 
aktywu Stowarzyszenia. Powinniśmy bardziej aktywnie współdziałać z organami 
centralnej i terenowej administracji państwowej. Dlatego też rozważenia wymaga 
szereg wewnętrznych spraw organizacji, metod pracy członków SBP, pracy w  
sekcjach i w komisjach dalszego doskonalenia naszych czasopism, regularnego ich 
ukazywania się, doskonalenia ich treści tak, aby pełniej jeszcze stać się one mogły 
trybuną polskiego bibliotekarstwa i płaszczyzną integrowania całej społeczności 
bibliotekarskiej. 
Na zakończenie swego wystąpienia przewodniczący przypomniał, iż w bieżącym 
roku obchodzimy 60-lecie istnienia naszego Stowarzyszenia. Zarząd Główny  
przygotowuje w związku z tym na jesieni br. uroczyste posiedzenie plenarne; również 
zarządy okręgowe powinny organizować w odpowiednich formach obchody tej 
rocznicy. 
Następnie przystąpiono do realizacji porządku obrad. 
1. Sekretarz generalny kol. Tadeusz Zarzębski złożył sprawozdanie z  
działalności Zarządu Głównego w okresie od czerwca 1976 do kwietnia 1977 r. 
2. Sekretarz Głównej Komisji Rewizyjnej kol. Alicja Halpernowa złożyła spra-
		

/pb1977z40070_0001.djvu

			412 
Z ŻYCIA SBP 
wozdanie z posiedzenia tej Komisji dn. 29.3.1977 r. Na posiedzeniu przyjęto  
regulaminy pracy Głównej Komisji Rewizyjnej oraz komisji rewizyjnej w okręgu.  
Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła kontrolę działalności SBP (kontrolę  
finansową SBP Komisja przeprowadzi po zakończeniu prac nad bilansem finansowym 
za 1976 r.). W szczególności Komisja zajęła się sprawami wydawnictw SBP  
zalecając: 
a) wystąpienie do Ministerstwa Kultury i Sztuki o utrzymanie dotychczasowej 
częstotliwości ukazywania się miesięcznika Bibliotekarz oraz jego dotychczasowej 
objętości, 
b) wystąpienie o zwiększenie przydziału papieru na wydawnictwa SBP w celu 
przyspieszenia wydania publikacji od dawna przygotowanych do druku (w  
szczególności jak najszybciej należałoby wydać publikacje o charakterze szkoleniowym 
oraz informacyjnym). 
3. I wiceprzewodniczący ZG SBP kol. Janina Cygańska ogólnie zreferowała 
osiągnięcia Roku Bibliotek i Czytelnictwa. Rok ten ogłoszony został z inicjatywy 
Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, dla uczczenia 30-tej rocznicy uchwalenia 
Dekretu o bibliotekach. Celem obchodów Roku Bibliotek i Czytelnictwa było:  
szerokie upowszechnienie w społeczeństwie roli biblioteki, przyspieszenie  
modernizacji i doskonalenia warsztatów pracy i metod działania bibliotekarzy, podwyższenie 
prestiżu zawodu bibliotekarza. Inauguracja Roku odbyła się dn. 29.1.1976 r. we 
Wrocławiu na wspólnym posiedzeniu plenarnym Zarządu Głównego SBP oraz  
Państwowej Rady Bibliotecznej, z udziałem przedstawicieli najwyższych władz  
politycznych i administracyjnych: członka Biura Politycznego KC, wicepremiera i  
ministra kultury i sztuki Józefa Tejchmy oraz kierownika Wydziału Kultury KC 
Lucjana Motyki, a także władz politycznych i administracyjnych woj.  
wrocławskiego. 
Całe środowisko bibliotekarskie aktywnie włączyło się do działań związanych 
z obchodami Roku Bibliotek i Czytelnictwa. Sprawy bibliotek stały się  
przedmiotem zainteresowania środków masowego przekazu, prasy kulturalnej centralnej 
i regionalnej. Okręgi SBP realizując cele Roku aktywnie działały w zakresie  
szerokiego upowszechniania w społeczeństwie roli biblioteki, silniejszej integracji  
działań bibliotek różnych sieci. Niektóre okręgi (np. poznański) szeroko upowszechniały 
poprzez środki masowego przekazu sylwetki wybitnych bibliotekarzy w regionie. 
Dzięki inicjatywie działaczy SBP ukazało się. w prasie centralnej i lokalnej wiele 
artykułów, nadano również wiele audycji radiowych i telewizyjnych poświęconych 
sprawom bibliotek, ich roli w kształtowaniu nowoczesnego społeczeństwa  
socjalistycznego. Tematyka obchodów nawiązywała do powojennych lat odbudowy  
bibliotekarstwa polskiego, poruszano również problemy modernizacji bibliotek,  
mechanizacji i automatyzacji prac bibliotecznych, kształcenia bibliotekarzy, współdziałania 
bibliotek. 
Wydano szereg publikacji okolicznościowych, informatorów, plakatów. Niektóre 
wydawnictwa (np. Ossolineum) opatrywało swoje publikacje nadrukiem „Wydano 
w Roku Bibliotek i Czytelnictwa". Również niektóre inne decyzje podjęte w tym 
okresie pozostawią trwałe ślady, np. w Łodzi nadano ulicy nazwę „Jana  
Augustyniaka" — zasłużonego bibliotekarza i członka SBP, w Poznaniu ufundowano nagrodę 
im. Stefana Wierczyńskiego dla najlepszego absolwenta Instytutu  
Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza. Wiele bibliotek 
zyskało w tym okresie lepsze pomieszczenia, podjęto w wielu rejonach kraju  
inicjatywy poprawy warunków lokalowych bibliotek, poprawiono ich wyposażenie, 
przydzielono dodatkowe środki na uzupełnianie zbiorów. Podjęto odpowiednie prace 
przy budowie Biblioteki Narodowej, uzyskując poparcie najwyższych władz  
politycznych i państwowych naszego kraju. A nade wszystko wielkim osiągnięciem 
Roku Bibliotek i Czytelnictwa jest zakończenie prac nad długofalowym Programem
		

/pb1977z40071_0001.djvu

			Z 2YC1A SBP 
413 
rozwoju bibliotekarstwa polskiego do roku 1990. Dlatego też Rok Bibliotek i  
Czytelnictwa stanowi inaugurację wielkich przeobrażeń w zakresie modernizacji i  
doskonalenia metod działania całego bibliotekarstwa polskiego. 
Oceniając wyniki tych działań należy stwierdzić, że sprawy bibliotek, ich  
bieżące problemy są już bliżej znane szerokim kręgom naszego społeczeństwa. 
4. Sekretarz generalny kol. T. Zarzębski krótko zreferował projekt programu 
działania Stowarzyszenia na okres kadencji oraz plan pracy na 1977 r. Oba teksty 
wcześniej zostały przesłane uczestnikom plenarnego posiedzenia ZG SBP. 
Szczególną uwagę zebranych zwrócono na konieczność aktywizacji kół SBP 
oraz sekcji i komisji zarządów okręgowych, aby nasza organizacja stanowiła  
prawdziwe forum bibliotekarzy rozpatrujące wszystkie sprawy bibliotekarstwa polskiego 
i postulujące konieczne zmiany zgodne z potrzebami społecznymi. 
5. W dyskusji zabrało głos 11 osób. Jako pierwsza wystąpiła kol. Maria Hudy- 
jnowa (Koszalin), która wyraziła głęboki niepokój o dalszą działalność  
Stowarzyszenia. Przyjmując dotację będzie ono miało wszystkie środki limitowane, co np. 
zmusi okręg koszaliński do rezygnacji z pewnych działań oraz z subwencji różnych 
organizacji i instytucji. W tej sytuacji Zarząd Główny powinien rozważyć  
ewentualność zrezygnowania z dotacji. 
Zarząd Główny powinien porozumieć się ze Związkiem Nauczycielstwa  
Polskiego w sprawie stworzenia studiującym zaocznie bibliotekarzom takich samych 
warunków zakwaterowania, jakie mają studiujący nauczyciele. Ponadto kol. Hudy- 
mowa przedstawiła pewne trudności współpracy w okręgu z bibliotekarzami  
wojskowymi. 
Kol. Izabela Nagórska (Łódź) zwróciła uwagę zebranych na problematykę  
artykułów w naszych czasopismach. W ciągu ostatnich dwóch lat nie ukazał się  
żaden artykuł na temat bibliotek wojewódzkich, chociaż nowa struktura  
organizacyjna sieci bibliotek publicznych jest przedmiotem żywej dyskusji wśród  
bibliotekarzy. Na łamach naszych czasopism należałoby podawać informacje o prelegentach 
w celu ułatwienia okręgom organizowania różnych imprez i szkoleń. Ponadto kol. 
Nagórska zwróciła uwagę na konieczność uaktywnienia młodzieży bibliotekarskiej 
oraz wyraziła niepokój z powodu braku dokładniejszej informacji o budowie  
gmachu Biblioteki Narodowej. 
Kol. Tadeusz Kozanecki (Warszawa) poparł propozycję wystąpienia do  
ministra kultury i sztuki w sprawie założeń polityki wydawniczej. Trudności z  
zaopatrzeniem w papier wydawnictw powodują obniżenie nakładów a tym samym 
ograniczają możliwości nabycia książek przez biblioteki, co z kolei utrudnia  
zaspokojenie rosnących potrzeb czytelniczych. Przedmiotem odrębnego wystąpienia 
powinna być sprawa zapewnienia pomieszczeń dla bibliotek w nowych osiedlach 
mieszkaniowych. Ponadto nawiązując do wystąpienia kol. Nagórskiej mówca  
ustosunkował się krytycznie do materiałów zamieszczanych w Bibliotekarzu, a  
szczególnie do sprawozdania ze Zjazdu delegatów SBP w Rzeszowie (nr 7/8 z 1976 r.). 
Kol. Maria Bielawska (Tarnów) przypomniała, że na konferencji wydawców 
w 1976 r. postulowano — w związku ze zmniejszonymi możliwościami przydziału 
papieru — ograniczenie raczej wysokości nakładów niż liczby tytułów książek. Ten 
postulat wydaje się słuszny, ale należałoby wówczas przede wszystkim troszczyć 
się o możliwie szerokie zaopatrzenie bibliotek w książki, ponieważ złagodzi to 
trudności „konsumpcji" książki. W związku z polityką państwową w zakresie  
produkcji żywności, należałoby szczególnie zadbać o właściwe wyposażenie bibliotek 
gminnych w literaturę rolniczą. Ponadto kol. Bielawska zwróciła uwagę, iż w  
nowej strukturze organizacyjnej bibliotek publicznych należałoby tworzyć koła SBP 
głównie w miastach będących siedzibami bibliotek rejonowych. 
Kol. Hanna Uniejewska (Warszawa) poruszyła sprawę minimalnego udziału 
bibliotek naukowych w obchodach Roku Bibliotek i Czytelnictwa. Sytuacja biblio-
		

/pb1977z40072_0001.djvu

			414 z ŻYCIA SBP 
tek naukowych jest obecnie bardzo trudna, Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa  
Wyższego i Techniki nie rozstrzygnie samo wielu problemów. Częściowo problemy te 
zostały ujęte w Programie rozwoju bibliotekarstwa polskiego. Ponadto kol. Unie- 
jewska zauważyła, że Stowarzyszenie powinno podjąć starania w sprawie  
uzyskania dla bibliotek prawa pierwszeństwa zakupu książek w księgarniach. 
Kol. Maria Brykczyńska (Warszawa) zwróciła się do Zarządu z propozycją  
ponownego rozważenia celowości przyjęcia dotacji, skoro fakt ten powoduje w  
konsekwencji zahamowanie działalności ogniw Stowarzyszenia. Zwróciła także uwagę 
na konieczność informowania środowiska bibliotekarskiego o podjętych lub  
planowanych pracach badawczych w zakresie bibliotekarstwa. Mówczyni wyraziła  
niepokój z powodu trudnej sytuacji wydawnictw SBP, tak przecież niezbędnych w  
doskonaleniu zawodowym bibliotekarzy i ulepszaniu pracy bibliotek. Szczególnej 
troski SBP wymaga sprawa właściwego zorganizowania pracy bibliotek fachowych. 
Kol. Józef Czerni (Kraków) zabrał głos w sprawie miejsca bibliotek w syste-*- 
mie SINTO. Sam system będzie stanowił dobrą platformę integracji placówek  
informacji. Niestety, Centrum INTE nie zawsze właściwie rozumie wiele problemów 
bibliotekarskich. Ponadto mówca postulował konieczność zajęcia stanowiska przez 
Stowarzyszenie w sprawie przygotowywanej ustawy o informacji. 
Kol. Konrad Zawadzki (Warszawa) poruszył potrzebę zwiększenia udziału  
przedstawiciela środowiska bibliotekarskiego w organach ustalających plany  
wydawnicze. W tych sprawach bibliotekarze mają dobre rozeznanie, ponieważ w codziennej 
pracy konfrontują zapotrzebowania czytelników i możliwości ich realizacji. 
Kol. Zofia Szumna (Wałbrzych) nawiązując do licznych wypowiedzi w sprawie 
trudności na rynku księgarskim, zwróciła uwagę na konieczność ograniczenia  
zużycia papieru w innych działach gospodarki narodowej. Mówczyni postulowała  
konieczność roztoczenia silniejszej opieki nad kołami SBP, udzielania przez  
kierownictwa bibliotek większej pomocy aktywistom SBP organizującym pracę kół, a  
także sekcji i zarządów okręgowych. 
Kol. Lucjan Biliński (Ministerstwo Kultury i Sztuki) poinformował zebranych 
o przygotowywaniu na Kolegium Ministra Kultury i Sztuki oceny dokonań Roku 
Bibliotek i Czytelnictwa. Polemicznie ustosunkował się do wypowiedzi kol. Unie- 
jewskiej wskazując, że również biblioteki naukowe brały aktywny udział w  
realizacji założeń Roku, np. Biblioteka Narodowa i Ossolineum. Korzyści odniosło całe 
bibliotekarstwo, które w tym okresie było przedmiotem ogólnego zainteresowania 
społeczeństwa. Więcej wydatkowano w tym czasie na wyposażenie bibliotek,  
podjęto szereg inwestycji (m.in. budowa gmachu Biblioteki Narodowej), bibliotekarze 
otrzymali wyrazy uznania (odznaczenia, nagrody, dyplomy). Zadania przewidziane 
na Rok Bibliotek i Czytelnictwa powinny być dalej realizowane, chociaż obchody 
tego Roku faktycznie zostały już zakończone. Odpowiadając na niektóre  
wystąpienia mówca zwrócił uwagę na konieczność udziału bibliotekarzy nie tyle przy  
ocenie planu wydawniczego, lecz raczej na etapie kształtowania inicjatyw  
wydawniczych. W sprawie odpowiedniej pomocy studiującym bibliotekarzom czynione są 
aktualnie pewne starania w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. 
W zakończeniu wystąpienia mówca podziękował w imieniu MKiS i kierownictwa 
Departamentu Bibliotek, Domów Kultury i Działalności Społeczno-Kulturalnej  
Zarządowi Głównemu Stowarzyszenia za inicjatywę zorganizowania Roku Bibliotek 
i Czytelnictwa oraz wszystkim działaczom Stowarzyszenia za aktywny udział w  
realizacji założeń tego Roku. 
Kol. Zofia Narkiewicz (Piła) wystąpiła z wnioskiem dotyczącym zwiększenia 
limitu miejsc na studia zaoczne dla bibliotekarzy. 
Kol. Tadeusz Zarzębski (sekretarz generalny SBP) ustosunkował się do  
niektórych wystąpień. Na wstępie poinformował, że ustawa o informacji znajduje się
		

/pb1977z40073_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
415 
w fazie wstępnej dyskusji i Zarząd Główny przekazał w tej sprawie swoje uwagi 
na ręce przewodniczącego Rady Programowej Centrum INTE. 
Propozycja silniejszego udziału bibliotekarzy w przygotowaniu planu  
wydawniczego jest jak najbardziej słuszna, jej realizacja wymaga jednak ustalenia  
odpowiednich form organizacyjnych reprezentacji postulatów bibliotekarstwa w  
procesach planowania ruchu wydawniczego. Stowarzyszenie Bibliotekarzy jako  
organizacja społeczna nie dysponuje w tym celu odpowiednim aparatem, może  
najbardziej właściwy byłby tu Instytut Książki i Czytelnictwa. 
Sprawa przyjęcia przez SBP dotacji pozostaje właściwie poza dyskusją ze 
względu na liczne trudności finansowe Stowarzyszenia. Musimy z tej dotacji  
skorzystać, natomiast trzeba będzie podjąć pewne starania w celu zmniejszenia jej 
niekorzystnych dla nas skutków. 
Przewodniczący ZG SBP kol. W. Stankiewicz podziękował dyskutantom za 
poruszenie ważnych spraw, które będą przedmiotem działania Zarządu Głównego, 
sekretarza generalnego, Biura ZG SBP i zarządów okręgowych. Przede wszystkim 
trzeba będzie przygotować wystąpienie w sprawie poprawienia zaopatrzenia  
bibliotek w książki (zwiększenie wysokości nakładów i uzyskanie prawa pierwszeństwa 
zakupu książek przez biblioteki). Sprawa budowy gmachu Biblioteki Narodowej 
jest przedmiotem zainteresowania najwyższych władz politycznych i  
administracyjnych Państwa, budzi powszechne zainteresowanie całego środowiska  
bibliotekarskiego i szerokich kręgów naszego społeczeństwa, sądzimy więc, że uda się  
pokonać różne trudności występujące przy uruchamianiu tej inwestycji. Cały aktyw 
Stowarzyszenia, wszyscy jego członkowie powinni dokładać usilnych starań w celu 
doskonalenia działalności różnych ogniw Stowarzyszenia w tym także i kół SBP. 
Przykłady niektórych okręgów dowodzą, iż dopracowano się wysokiej rangi  
społecznej zarówno dla Stowarzyszenia, jak i dla zawodu bibliotekarskiego.  
Zamykając posiedzenie przewodniczący podziękował wszystkim za udział i życzył  
satysfakcji w aktywnym realizowaniu celów Stowarzyszenia. 
PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO SBP 
NA LATA 1977-1979 
I. Główne kierunki działania 
Nowa kadencja władz naczelnych Stowarzyszenia przypada na okres końcowy 
realizacji ustalonego na VI i rozszerzonego na VII Zjeździe PZPR programu  
społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. 
Dynamika rozwoju różnych dziedzin życia w obecnym 10-leciu narzuca  
bibliotekarstwu równie dynamiczne działanie, podejmowanie różnych przedsięwzięć  
mających na celu doskonalenie działalności bibliotek w służbie społeczeństwu,  
doskonalenie organizacji całego bibliotekarstwa polskiego. 
W nowej kadencji Stowarzyszenie działać będzie w atmosferze dużego  
zainteresowania społecznego sprawami bibliotek. Zainteresowanie to wynikło z licznych 
imprez w Roku Bibliotek i Czytelnictwa, z szerokiej dyskusji nad sprawami  
bibliotek przy okazji prezentowania Raportu o stanie bibliotek polskich i Programu  
rozwoju bibliotekarstwa polskiego. Zainteresowanie to będzie żywe i w następnych 
latach, ponieważ zbiegać się ono będzie z re.alizacją czołowej inwestycji kulturalnej 
w całym okresie powojennym, a mianowicie z budową gmachu Biblioteki  
Narodowej oraz z realizacją programu rozwoju bibliotekarstwa polskiego i z dyskusją nad 
ogólnokrajowym systemem informacji naukowej (SINTO). 
Ponadto, na okres bieżącej kadencji przypadają ważne rocznice dotyczące spo-
		

/pb1977z40074_0001.djvu

			416 
Z ŻYCIA SBP 
łecznego ruchu zawodowego bibliotekarzy. Zbiegają się tu: 60-ta rocznica istnienia 
Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 100-ne rocznice istnienia najstarszych 
w świecie stowarzyszeń bibliotekarskich (American Library Association oraz  
brytyjskiego Library Association). Bardzo ważnym wydarzeniem będzie Światowy 
kongres bibliotekarzy w Brukseli zwołany z okazji 50-lecia istnienia  
Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń Bibliotekarskich (IFLA). 
Uwzględniając przedstawione wyżej warunki i okoliczności działania w obecnej 
kadencji — Zarząd Główny Stowarzyszenia koncentrować będzie swoje działania 
wokół aktywizacji różnych ogniw Zarządu Głównego i tworzenia warunków  
aktywizacji członków SBP, aby Stowarzyszenie jeszcze pełniej mogło realizować cele 
swego działania określone w nowym statucie oraz aktywnie współuczestniczyć 
w realizacji programu rozwoju bibliotekarstwa polskiego. 
Stowarzyszenie stanowiąc główne forum bibliotekarstwa polskiego, najpełniej 
integrujące różne grupy zawodowe pracowników bibliotek, koncentrować się będzie 
w najbliższych latach na następujących głównych kierunkach działania: 
1. Szerokie upowszechnianie w środowisku bibliotekarskim ideowych założeń 
programu rozwoju bibliotekarstwa polskiego w celu twórczego zaangażowania się 
każdego bibliotekarza w realizację tego programu oraz uchwał VII Zjazdu  
bibliotekarzy polskich w Zielonej Górze i Krajowego zjazdu delegatów SBP w  
Rzeszowie. . 
2. Podejmowanie różnych przedsięwzięć mających na celu dalszą modernizację 
metod pracy bibliotekarzy i działalności bibliotek. 
3. Integrowanie różnych grup zawodowych bibliotekarzy, a przez to  
przyczynianie się do organizowania szerokiej współpracy bibliotek różnych typów. 
4. Reprezentowanie interesów całego bibliotekarstwa polskiego. Współpraca 
w tym zakresie z organami władzy i administracji państwowej, z organizacjami  
politycznymi i społeczno-zawodowymi. 
5. Kontynuowanie starań o realizację jednolitej polityki bibliotecznej w kraju 
oraz wzmocnienie funkcji Ministerstwa Kultury i Sztuki jako organu  
międzyresortowej koordynacji w sprawach bibliotek, wzmocnienie lub utworzenie organów 
zarządzania bibliotekami w poszczególnych resortach administracji państwowej. 
6. Starania o poprawę warunków działania bibliotek. 
7. Aktywne zaangażowanie się w różne przedsięwzięcia w kraju i we  
współpracy międzynarodowej, służące realizacji celów Stowarzyszenia. 
8. Upowszechnianie właściwych postaw zawodowych w społeczności  
bibliotekarskiej. 
9. Kontynuowanie różnych form doskonalenia zawodowego bibliotekarzy. 
10. Szeroka popularyzacja celów Stowarzyszenia wśród bibliotekarzy. 
11. Ogólny rozwój organizacji — zwiększenie liczby członków, głównie  
pracowników bibliotek naukowych, fachowych i szkolnych. 
12. Doskonalenie pracy różnych ogniw Stowarzyszenia, zgodnie z celami jego 
działania oraz niniejszym programem. 
13. Podjęcie starań o uzyskanie statusu organizacji wyższej użyteczności  
publicznej. 
» 
II. Zadania dotyczące Stowarzyszenia 
1. Ożywienie działalności członków SBP w różnych»ogniwach organizacji, 
a w szczególności powszechne organizowanie kół SBP różnego typu, tak — aby 
zgodnie z postanowieniami nowego statutu — stały się one podstawowymi  
ogniwami organizacyjnymi Stowarzyszenia, forum działania członków SBP oraz  
określania się Stowarzyszenia w miejscu pracy członka SBP.
		

/pb1977z40075_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
417 
2. Zorganizowanie i rozwinięcie pracy w sekcjach, komisjach i referatach  
działających przy ZG SBP oraz powiązanie działalności tych zespołów z pracą  
okręgów, szerokie prezentowanie na łamach prasy fachowej prac zespołów Zarządu 
Głównego. 
3. Silniejsze powiązanie pracy Zarządu Głównego z działalnością okręgów  
poprzez działalność opiekunów okręgów. 
4. Usprawnienie informacji o życiu Stowarzyszenia. 
5. Zorganizowanie informacji o prelegantach-specjalistach. 
6. Szersze propagowanie celów działalności Stowarzyszenia w środowisku  
bibliotekarskim oraz na zewnątrz. 
7. Poprawa gospodarki finansowej. 
8. Poprawa warunków pracy i usprawnienie działalności wydawniczej ZG SBP, 
w szczególności w zakresie terminowego ukazywania się miesięczników SBP. 
9. Poprawa warunków pracy Biura ZG SBP i silniejsze powiązanie personelu 
etatowego ZG SBP z merytoryczną działalnością Stowarzyszenia. 
10. Zorganizowanie Krajowego zjazdu delegatów SBP. 
III. Zadania w zakresie modernizacji pracy bibliotek 
1. Popieranie i propagowanie prac nad modernizacją metod pracy  
bibliotekarskiej oraz wyposażenia bibliotek przez: 
a) upowszechnianie sprawdzonych w praktyce w kraju i za granicą  
usprawnień metodycznych i technicznych. 
b) inicjowanie dyskusji i narad problemowych, 
c) organizowanie pokazów i wystaw nowoczesnego wyposażenia bibliotecznego, 
d) organizowanie wycieczek szkoleniowych w kraju, a w miarę możliwości 
również i za granicę. 
2. Inicjowanie prac badawczych i współdziałanie z właściwymi instytucjami 
i organizacjami w zakresie: 
a) centralnego opracowania bibliotecznego publikacji krajowych, 
b) specjalizacji bibliotek w zakresie gromadzenia bieżącej produkcji  
wydawniczej krajowej i zagranicznej, 
c) współpracy bibliotek w zakresie przechowywania rzadko wykorzystywanych 
materiałów bibliotecznych, m 
d) gospodarki drukami zbędnymi, 
a ponadto: 
upowszechnianie modelowych rozwiązań w tych sprawach oraz podjęcie  
dyskusji nad modelem krajowego systemu bibliotecznego. 
3. Kontynuowanie dyskusji nad kierunkami przyszłej automatyzacji procesów 
bibliotecznych. 
4. Badanie możliwości produkowania sprzętów i urządzeń małej mechanizacji 
prac bibliotekarskich oraz nawiązywanie kontaktów z odpowiednimi instytucjami, 
które mogłyby podjąć produkcję tych urządzeń albo importować je z zagranicy 
(zwłaszcza z krajów członkowskich RWPG). 
5. Podjęcie próby oceny stanu wyposażenia technicznego bibliotek oraz  
określenia globalnych potrzeb w tym zakresie. 
6. Inicjowanie prac analitycznych i współdziałanie z odpowiednimi  
instytucjami i organizacjami społecznymi (a zwłaszcza z Towarzystwem Naukowym  
Organizacji i Kierownictwa) w zakresie organizacji pracy w większych bibliotekach 
i struktur organizacyjnych. 
6 — Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40076_0001.djvu

			418 
Z ŻYCIA SBP 
IV. Zadania w zakresie zawodu bibliotekarskiego 
1. Inicjowanie szerokiej dyskusji w celu ustalenia jednolitej i długofalowej 
koncepcji kształcenia bibliotekarzy dla różnych typów bibliotek i na różnych  
poziomach kształcenia. 
2. Stworzenie odpowiednich warunków stabilizacji młodej kadry  
bibliotekarskiej przez podejmowanie różnych przedsięwzięć służących ich pozytywnej  
adaptacji zawodowej, a w szczególności przez: 
a) organizowanie w okręgach różnego rodzaju kursów, szkoleń, wycieczek 
szkoleniowych, mających na celu szersze poznanie problematyki zawodowej w  
bibliotekach różnego typu, 
b) pomoc w organizowaniu różnego rodzaju imprez zawodowo-towarzyskich 
(np. klubów młodego bibliotekarza, wycieczek turystycznych itp.), 
c) zorganizowanie wakacyjnego kursu dla organizatorów działań w tym  
zakresie w okręgach. 
3. Rozwinięcie różnego rodzaju przedsięwzięć w zakresie doskonalenia kadr  
bibliotekarskich, a w szczególności: 
a) organizowanie w okręgach kursów szkoleniowych, wycieczek szkoleniowych 
do bibliotek i ośrodków informacji oraz innych instytucji upowszechniania  
informacji w okręgu, w kraju, a w miarę możności również za granicą, 
b) wydawanie (przez wydawnictwo SBP) różnego rodzaju publikacji, jak  
poradniki, podręczniki, materiały dyskusyjne, bibliograficzne, metodyczne itp., oraz 
prezentowanie na łamach prasy fachowej pozytywnych doświadczeń z pracy  
bibliotek krajowych i zagranicznych, 
c) pomoc w organizowaniu specjalistycznych praktyk międzybibliotecznych. 
4. Inicjowanie prac nad ustaleniem zasad etyki zawodowej bibliotekarza. 
5. Stała współpraca z organem administracji państwowej i ze związkami  
zawodowymi w sprawach socjalno-bytowych i uposażeń bibliotekarzy. 
V. Zadania w zakresie współpracy krajowej Stowarzyszenia 
1. Przedstawianie aktualnych problemów bibliotekarstwa polskiego 1  
współdziałanie w ich rozwiązywaniu przez: komisje sejmowe, organy i urzędy centralnej 
i terenowej administracji państwowej, instytucje państwowe i spółdzielcze oraz  
organizacje społeczne, a w szczególności przez związki zawodowe. 
2. Stała współpraca w ramach Państwowej Rady Bibliotecznej przy Ministrze 
Kultury i Sztuki, Komisji Bibliotek Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, Rady 
Programowo-Naukowej Centrum INTE oraz Komitetu Upowszechniania Książki 
Technicznej. 
3. Udział w różnych komisjach i organach doradczych, a w szczególności w  
Komisji Egzaminacyjnej dla Bibliotekarzy Dyplomatycznych oraz Komisji  
Egzaminacyjnej dla Dyplomowanych Pracowników Dokumentacji Naukowej. 
4. Inicjowanie i opiniowanie podstawowych aktów normatywnych dotyczących 
Bibliotek i bibliotekarzy. 
5. Stała współpraca z urzędami centralnej administracji państwowej,  
placówkami badawczymi i organizacjami społecznymi w sprawach: 
a) doskonalenia struktury organizacyjnej sieci bibliotek publicznych, 
b) współdziałania bibliotek publicznych z bibliotekami związków zawodowych, 
szkolnymi i szpitalnymi, 
c) statystyki bibliotecznej. 
6. Współdziałanie ze Stowarzyszeniem Księgarzy Polskich w rozwiązywaniu 
wspólnych problemów księgarstwa i bibliotekarstwa polskiego.
		

/pb1977z40077_0001.djvu

			Z ŻYCIA SBP 
419 
7. Udział w ogólnokrajowych akcjach propagandowych dotyczących książki 
i czytelnictwa. 
VI. Zadania w zakresie współpracy międzynarodowej  
Stowarzyszenia 
1. Stały udział w pracach organizacji międzynarodowych (UNESCO, IFLA, FID, 
AIBM, IATUL i in.) przez: 
a) przygotowywanie referatów i wystąpień na sesje i konferencje, 
b) stały udział przedstawicieli Stowarzyszenia w tych organizacjach, 
c) opracowywanie ankiet i kwerend przeprowadzanych przez te organizacje, 
d) popularyzowanie w polskim środowisku bibliotekarskim aktualnych działań 
organizacji międzynarodowych. 
2. Wykorzystywanie ustaleń i zaleceń organizacji międzynarodowych w  
sprawach bibliotekarskich dla potrzeb krajowych, a w szczególności zaleceń  
dotyczących stosowania międzynarodowych norm. 
3. Udział w okresowych konferencjach redaktorów czasopism bibliotekarskich 
krajów socjalistycznych w celu organizowania wymiany doświadczeń i materiałów 
do czasopism. 
4. Organizowanie wyjazdów (grupowych i indywidualnych) o charakterze  
naukowym i szkoleniowym. 
5. Starania o stypendia zagraniczne dla działaczy Stowarzyszenia. 
6. Zorganizowanie wycieczki autokarowej dla bibliotekarzy bibliotek  
slawistycznych uczestniczących w Międzynarodowych Targach Książki. 
7. Szersze popularyzowanie dorobku i dziejów polskiego bibliotekarstwa przea: 
a) opublikowanie nowego wydania Libraries in Poland, 
b) przekazywanie najwartościowszych artykułów i opracowań w polskiej  
prasie fachowej dla publikacji w czasopismach o zasięgu międzynarodowym. 
Program działania Zarządu Głównego w obecnej kadencji obejmuje tylko  
najważniejsze i ogólnie sformułowane zamierzenia. Stanowią one podstawę do działań 
nie tylko Zarządu Głównego, ale również i przede wszystkim — sekcji, komisji 
i zespołów problemowych działających przy Zarządzie Głównym, a także zarządów 
okręgowych SBP. Wspólnym wysiłkiem całego aktywu Stowarzyszenia program 
ten będzie -realizowany i wzbogacany o nowe propozycje działań i ich efektywną 
realizację.
		

/pb1977z40079_0001.djvu

			Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
JADWIGA POŁOŃSKA-SZCZEPANOWICZ 
(1916-1977) 
Dnia 8 marca 1977 r. zmarła mgr Jadwiga Połońska-Szczepanowicz, kustosz 
dyplomowany Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi. 
Urodzona 30 stycznia 1916 r. w Rewlu, w 1935 r. ukończyła 8-klasowe  
Gimnazjum Państwowe im. Jana Śniadeckiego w Oszmianie. Nie mając możności  
dalszego kształcenia się pracowała w 1. 1936-1939, do wybuchu II wojny światowej, 
w Starostwie Powiatowym w Oszmianie. Od 1940 r. do czerwca 1946 r. przybywała 
w ZSRR, w Kazachstanie, gdzie była zatrudniona w kolejnictwie. Po powrocie do 
kraju rozpoczęła 1 lutego 1947 r. pracę w Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi. 
Jednocześnie kształciła się — równolegle na dwóch uczelniach i w dwóch  
kierunkach. W grudniu 1950 r. ukończyła Wydział Spółdzielczy Wyższej Szkoły  
Gospodarstwa Wiejskiego w Łodzi, uzyskując tytuł inżyniera, a w maju 1952 r. —  
Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Łódzkiego ze stopniem magistra filozofii w  
zakresie socjologii i ze specjalizacją bibliotekoznawczą pod kierunkim prof. dra Jana 
Muszkowskiego. 
W Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi poznała różne okresy pracy, nim po 
paru latach związała się na stałe z Oddziałem Udostępniania Zbiorów, a od 1  
kwietnia 1961 r. objęła funkcję kierownika tej największej i najbardziej eksponowanej 
agendy bibliotecznej. Biblioteka UŁ znajdowała się wówczas w specyficznej  
sytuacji — po przeprowadzce przed niespełna rokiem do nowego, obszernego gmachu 
nastąpił żywiołowy rozwój czytelnictwa; trzeba było więc wypracować nowe formy 
pracy Oddziału Udostępniania Zbiorów, dostosowane do zmienionych warunków 
i potrzeb. Kustosz J. Połońska-Szczepanowicz przeprowadziła w ciągu 12 prawie 
lat pełnienia obowiązków kierowniczych wiele zmian i usprawnień  
organizacyjnych. Opracowała przepisy porządkowe dla korzystających z poszczególnych agend 
Oddziału Udostępniania: Czytelni Głównej, Wypożyczalni Miejscowej,  
Wypożyczalni Międzybibliotecznej, pokoi do pracy indywidualnej (dla profesorów), sali  
głośnego czytania (dla studentów). Ustaliła zakresy pracy, obowiązków i  
odpowiedzialności personelu zatrudnionego w tych komórkach, normowane regulaminami  
czytelniczymi i wewnętrznymi. Zmeliorowała i powiększyła (od 1957 r.) księgozbiór  
podręczny Czytelni Głównej, po wprowadzeniu w Czytelni w 1960 r. wolnego dostępu 
do półek, opracowała nowe zasady statystyki dotyczącej tego księgozbioru.  
Szczególną troską otaczała czytelnictwo studenckie: rozbudowała znacznie wieloegzempla- 
rzowy, podręcznikowy księgozbiór studencki, zabiegała — w związku z rozwojem 
różnych form kształcenia — o ułatwienia studiującym zaocznie, eksternistom,  
doktorantom i innym korzystania ze zbiorów Biblioteki. Już w 1960 r. opracowała  
Tymczasowe przepisy korzystania ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi  
(oparte na regulaminie Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego z 1953 r.). Całość zmian  
organizacyjnych wprowadzonych w nowym gmachu ujęta została w przygotowanym 
przez Mą projekcie Regulaminu korzystania ze zbiorów Biblioteki Głównej  
Uniwersytetu Łódzkiego; Regulamin zatwierdzony przez Senat UŁ w 1964 r. obowią-
		

/pb1977z40080_0001.djvu

			422 
Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
żuje do dziś. Wszystkie te i wiele innych, nie wymienionych tu posunięć,  
nieustanne zabiegi o stworzenie maksymalnie dobrych warunków korzystania ze zbiorów 
BUŁ przyczyniły się niewątpliwie do rozwoju i pogłębienia czytelnictwa w  
Bibliotece. 
Po rezygnacji z funkcji kierownika Oddziału Udostępniania Zbiorów (31  
grudnia 1972 r.) kustosz J. Połońska-Szczepanowicz prowadziła Sekcję Wypożyczania 
Zamiejscowego i Międzybibliotecznego. Jej prawie 30-letnią pracę w Bibliotece UŁ 
przerwała choroba. 
Nierzadkie to w zawodzie bibliotekarskim zjawisko: wieloletnie doświadczenia, 
twórcze inicjatywy, uwieńczone sukcesami osiągnięcia w praktyce nie znajdują 
odbicia w dorobku piśmienniczym bibliotekarzy; zaangażowanie w pracy  
zawodowej, okoliczności jej towarzyszące stanowią — poza warunkami osobistymi —  
najistotniejszą tego przyczynę. Tak było, niestety, i w przypadku kustosz J. Połoń- 
skiej-Szczepanowicz. Jej żywe zainteresowania problemami czytelnictwa w szkole 
wyższej, pojmowanymi szeroko — na tle warunków działalności biblioteki, uczelni 
i w powiązaniu z ogólnymi procesami społecznymi, połączone ze stałym śledzeniem 
piśmiennictwa krajowego i zagranicznego w tym zakresie, znalazły tylko wyraz 
w referatach, ankietach, analizach przekrojowych czytelnictwa, planach  
perspektywicznych jego rozwoju przygotowywanych przy różnych okazjach; pozostawiły 
też trwały ślad w organizacji Oddziału Udostępniania Zbiorów i funkcjonowaniu 
Biblioteki Uniwersyteckiej w Łodzi na odcinku czytelnictwa. 
Kustosz J. Połońska-Szczepanowicz była odznaczona Złotą Odznaką UŁ i  
Złotym Krzyżem Zasługi. 
Irena Treichel 
- JAN NIEZGODA 
(1888-1977) 
Dnia 19 kwietnia 1977 r. zmarł w Warszawie w wieku 89 lat dr mjr Jan  
Niezgoda, wieloletni bibliotekarz, b. dyrektor Centralnej Biblioteki Wojskowej.  
Urodził się 20 maja 1888 r. w Białobrzegach (pow. Krosno). Dzieciństwo spędził w  
Stanach Zjednoczonych, dokąd wyemigrowali w celach zarobkowych jego rodzice. 
W diziesiątym roku życia wrócił do kraju, aby uczyć się w polskiej szkole. Po 
ukończeniu gimnazjum w Jaśle odbywa studia na Uniwersytecie Jagiellońskim 
w Krakowie, gdzie uzyskuje tytuł doktora praw i ekonomii. Później przez rok 
studiuje w Konserwatorium Warszawskim. Wybuch I wojny światowej przerywa 
te studia. Dr J. Niezgoda przywdziewa mundur wojskowy, z którym nie rozstaje 
ssie aż do września 1939 r. Od 1914 r. służy w Legionach Polskich, biorąc udział 
w licznych bitwach i kampaniach wojennych. Od 1918 r. jest zatrudniony w  
administracji Wojska Polskiego. 
W początkowych latach II Rzeczypospolitej, będąc oficerem oświatowym,  
pracuje w Wojskowym Instytucie Naukowo-Wydawniczym, a następnie pełni  
obowiązki wicedyrektora Centralnej Biblioteki Wojskowej (CBW). Na tym stanowisku 
wniósł znaczny wkład w rozwój głównej książnicy wojska i całego bibliotekarstwa 
wojskowego. Wraz z ówczesnym dyrektorem CBW ppłkiem drem M. Łodyńskim 
przyczynił się do organizacji nowoczesnego bibliotekarstwa wojskowego, zarówno 
w sensie teoretycznym jak i praktycznym. Jako członek Związku Bibliotekarzy 
Polskich uczestniczył w sympozjach i zjazdach krajowych i zagranicznych  
bibliotekarzy, wygłaszając komunikaty i referaty. Rozwijał żywą działalność  
dydaktyczną na terenie CBW i poza nią, przekazując uczestnikom posiedzeń naukowych in-
		

/pb1977z40081_0001.djvu

			Z ŻAŁOBNEJ KARTY 
423 
formacje o bieżących zagadnieniach bibliotekarstwa krajowego i zagranicznego. 
Tak np. w 1924 r. wygłosił w CBW interesujący odczyt pt. „Zagadnienia  
bibliotekarstwa niemieckiego na podstawie XIX Zjazdu bibliotekarzy niemieckich". Był 
też jednym ze współautorów (wespół z M. Łodyńskim — głównym autorem i W.  
Kochanowskim) wydanego w 1929 r. Podręcznika bibliotekarskiego dla kierowników 
bibliotek wojskowych, który spotkał się z pozytywną oceną w całym środowisku 
bibliotekarskim. Dr J. Niezgoda popularyzował też działalność bibliotek  
wojskowych zamieszczając artykuły o nich w różnych czasopismach fachowych polskich 
(głównie w Polsce Zbrojnej, np. w nr 273 z 1923 r. artykuł O połączenie  
państwowych bibliotek wojskowych i bibliotek Towarzystwa Wiedzy Wojskowej) i  
zagranicznych (w czasopiśmie Ceskd Osveta 1928 nr 9/10 artykuł Ustfedni vojenskd kni- 
hovna ve Var$ave). Przygotował także referat na III Zjazd bibliotekarzy polskich 
w Wilnie w 1932 r. pt. Organizacja zawodu bibliotekarskiego w Polsce. Bibliotekarze 
bibliotek naukowych, którego fragmenty zamieścił Przegląd Biblioteczny w z. 3 
z 1932 r. 
Oprócz obowiązków administracyjno-dydaktycznych w CBW mjr dr J.  
Niezgoda zajmował się pracą naukową w zakresie dziejów danego bibliotekarstwa  
wojskowego w Polsce. To on po raz pierwszy podjął badania nad historią i  
rekonstrukcją księgozbioru biblioteki Kaliskiego Korpusu Kadetów (1807-1830) opierając 
się n,a proweniencji egzemplarzy znajdujących się w zbiorach CBW. Rezultaty 
te^ benedyktyńskej i żmudnej pracy zniszczył okres okupacji hitlerowskiej, 
a zwłaszcza powstanie warszawskie, podczas którego rękopisy tej i innych prac 
J. Niezgody spaliły się w jego prywatnym mieszkaniu. W okresie  
poprzedzającym objęcie przez mjra Niezgodę obowiązków dyrektora CBW godzi się  
odnotować jeszcze jeden znamienny fakt, a mianowicie sprawną organizację transportu 
zbiorów raperswilskich przewiezionych ze Szwajcarii do Warszawy w 1927 r. i  
powierzonych opiece CBW; w 6 tygodni od nadejścia transportu udostępniono je  
zainteresowanym. 
Po odejściu ppłka dra M. Łodyńskiego z CBW, funkcję dyrektora objął od 
marca 1933 r. jej dotychczasowy wicedyrektor i kierownik Referatu  
Administracyjnego mjr dr J. Niezgoda, pełniąc ją aż do września 1939 r. Jako główna książnica 
naukowa Wojska Polskiego, CBW stanowiła warsztat pracy naukowej i  
nieocenioną skarbnicę wiedzy w dziedzinie militariów dawnych i współczesnych.  
Skupiła cenny księgozbiór naukowy, liczący łącznie z depozytami i księgozbiorami 
podręcznymi ponad 360 000 jednostek. Ten wartościowy £ doborowy zespół  
zbiorów został niemal doszczętnie zniszczony w wyniku działań wojennych w  
tragicznych dniach września 1939 r. i podczas powstania warszawskiego 1944 r. Mjr  
Niezgoda nie był świadkiem płonących zbiorów podległej mu placówki, gdyż powołany 
został na pole bitwy. Walczył w 1939 r. na przedpolach prawobrzeżnej Warszawy. 
Po zakończeniu wojny nie powrócił już na swe dawne stanowisko i nie  
zajmował się właściwie bibliotekarstwem, choć duchowo był z nim związany prawie do 
końca swego życia; interesował się w dalszym ciągu rozwojem CBW, był  
uczestnikiem sesji naukowej zorganizowanej w 1967 r. z okazji 200-lecia polskich bibliotek 
wojskowych w Warszawie, uczestniczył też w uroczystościach 50-lecia CBW (1969 r.) 
oraz 30-lecia jej działalności w PRL (1975 r.). 
Dr J. Niezgoda był aktywnym działaczem ruchu chóralnego w Polsce, biorąc 
czynny udział w występach różnych zespołów. Był współorganizatorem Polskich 
Związków Śpiewaczych i Muzycznych. Po II wojnie światowej przewodniczył tej 
organizacji, przyczyniając się walnie do jej rozwoju i nawiązania szerokich  
kontaktów z ośrodkami polonijnymi. W uznaniu Jego wkładu do kultury polskiej  
powołano Go na członka Rady Kultury przy ministrze kultury i sztuki. Był też  
kierownikiem Komisji Kultury i Oświaty Towarzystwa Łączności z Polonią Zagra-
		

/pb1977z40082_0001.djvu

			424 » z 2AŁOBNEJ KARTY 
niczną. Za swoją działalność i zasługi został odznaczony Krzyżem Kawalerskim 
i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi,  
Krzyżem Walecznych, Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury; miał również liczne  
odznaki ruchu śpiewaczego. 
Odszedł od nas Człowiek mądry, dobry i prawy. Śmierć dra J. Niezgody jest 
niepowetowaną stratą dla kultury polskiej. 
Cześć Jego pamięci! 
Kazimierz Zieliński
		

/pb1977z40083_0001.djvu

			KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 1977 4 
KRONIKA KRAJOWA 
Z PRAC PAŃSTWOWEJ RADY BIBLIOTECZNEJ 
Dnia 21 kwietnia 1977 r. odbyło się plenarne posiedzenie Państwowej Rady  
Bibliotecznej. Przedstawiono na nim sprawozdanie z działalności Rady w 1976 r. i plan 
pracy na rok 1977 oraz omówiono działalność bibliotek w miejscowościach wczaso- 
»wych i turystycznych. 
Dnia 14 czerwca 1977 r. odbyło się posiedzenie Prezydium Państwowej Rady 
Bibliotecznej poświęcone problemowi specjalizacji bibliotek. Dyrektor generalny 
Centrum INTE inż. Mieczysław Derentowicz przedstawił odpowiedni projekt.  
Obradom przewodniczył dyrektor Biblioteki Narodowej doc. dr hab. Witold Stankiewicz. 
KOMISJA WYDAWNICTW, INFORMACJI I BIBLIOTEK RADY GŁÓWNEJ 
NAUKI, SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I TECHNIKI 
Dnia 27 czerwca 1977 r. odbyło się pierwsze w nowej kadencji posiedzenie 
Komisji Wydawnictw, Informacji i Bibliotek Rady Głównej Nauki, Szkolnictwa 
Wyższego i Techniki. Powołano trzy podkomisje: Informacji Naukowej i Bibliotek 
(przewodniczący: inż. Mieczysław Derentowicz, dyrektor generalny Centrum INTE), 
Archiwalną (przewodniczący: prof. dr hab. Tadeusz Walichnowski, naczelny  
dyrektor archiwów państwowych) i Wydawnictw (przewodniczący: mgr Stanisław  
Puchała, dyrektor Państwowego Wydawnictwa Naukowego). Przedmiotem dyskusji 
były projekty planów pracy podkomisji. 
Z POSIEDZEŃ KOMISJI SEKCJI NAUKI ZNP 
Dnia 19 maja 1977 r. odbyło się zebranie Komisji Pracowników Informacji 
Naukowej Sekcji Nauki ZNP poświęcone sprawom kształcenia studentów w  
zakresie informacji naukowej. Referaty wygłosiły: dr Janina Dydowiczowa z Biblioteki 
Głównej UAM w Poznaniu i mgr Ewa Łucka z Biblioteki AGH. W wyniku  
dyskusji podjęto wiele wniosków dotyczących usprawnienia procesu kształcenia  
studentów i młodych pracowników naukowych w zakresie informacji. Postanowiono 
również podjąć starania w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki 
o prawidłowe usytuowanie tych zajęć w programach studiów wyższych. 
Dnia 27 czerwca 1977 r. odbyło się plenarne posiedzenie tejże Komisji, w  
którym wzięli udział m.in. przedstawiciele bibliotek szkół wyższych oraz instytutów 
naukowych PAN. Referat poświęcony wstępnemu projektowi planu specjalizacji 
bibliotek wygłosiła mgr Jadwiga Ćwiekowa. Wnioski powstałe w wyniku dyskusji 
przedstawiono dyrektorowi Centrum INTE inż. M. Derentowiczowi. W godzinach
		

/pb1977z40084_0001.djvu

			426 
KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
popołudniowych tegoż dnia odbyło się wspólne zebranie Komisji Pracowników 
Informacji Naukowej i Komisji Polityki Naukowej Sekcji Nauki ZG ZNP, na  
którym inż. M. Derentowicz wygłosił referat na temat planu specjalizacji bibliotek. 
W wyniku tych zebrań miano ustalić wspólne stanowisko w sprawie wstępnego 
projektu planu opracowywanego przez Centrum INTE. 
SESJA EGZAMINACYJNA DLA BIBLIOTEKARZY DYPLOMOWANYCH 
W dniach 18-21 czerwca 1977 r. Komisja Egzaminacyjna dla Bibliotekarzy  
Dyplomowych przeprowadziła IV sesję egzaminacyjną. Do egzaminu przystąpiły 22 
osoby. Egzamin w pełnym zakresie składało 9 osób, pozostałych 13 korzystało 
z częściowych zwolnień przysługujących absolwentom studiów bibliotekoznawstwa 
i studiów podyplomowych oraz doktorom. Z wynikiem pozytywnym złożyło  
egzamin 20 osób. Kandydaci otrzymali do wyboru następujące tematy prac pisemnych: 
1) Potrzeby bibliotekarstwa polskiego w zakresie modernizacji służb  
informacyjnych; 2) Organizacja księgozbiorów dydaktycznych w bibliotece uczelnianej (stan, 
potrzeby, własne koncepcje organizacyjne); 3) Stowarzyszenia bibliotekarskie.  
Zakres ich działalności oraz rola w doskonaleniu zawodowym bibliotekarzy; 4)  
Tradycje, stan obecny oraz perspektywy rozwoju Biblioteki Narodowej w Polsce; 
5) Problemy czytelnictwa powszechnego; 6) Typologia i funkcje zbiorów  
specjalnych w bibliotece naukowej. 
SPOTKANIE W BŁAŻEJEWKU 
W dniach 16-23 maja 1977 r. w Błażejewku koło Poznania odbyła się I kurso- 
konferencja dla młodej kadry dydaktycznej instytutów oraz zakładów  
bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Organizatorem konferencji był Instytut  
Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w  
Poznaniu przy poparciu Departamentu Studiów i Badań Uniwersyteckich,  
Ekonomicznych i Pedagogicznych MNSWiT. Prelegenci prezentowali zagadnienia dydaktyki 
w zakresie bibliotekoznawstwa i informacji naukowej zarówno w ujęciu  
teoretycznym jak i praktycznym. 
DZIEŃ BIBLIOTEK 
Dzień 4 maja 1977 r. był — w myśl założeń programowych tegorocznych Dni 
Kultury, Oświaty, Książki i Prasy — Dniem Bibliotek obchodzonym pod hasłem 
„Biblioteki społeczeństwu, społeczeństwo — bibliotekom". Centralne uroczystości 
odbyły się w Warszawie. Wicepremier i minister kultury i sztuki Józef Tejchma 
spotkał się z przedstawicielami różnych środowisk bibliotekarskich wręczając  
najbardziej zasłużonym odznaczenia państwowe oraz nagrody im. Heleny Radlińskiej 
za- wybitne osiągnięcia w dziedzinie bibliotekoznawstwa i bibliotekarstwa,  
przyznane w 1977 r. po raz trzeci. Nagrodę I stopnia otrzymał Stanisław Kubiak, II  
stopnia — Izabela Nagórska, III stopnia — Władysława Wasilewska i Maria Polcyn. 
XXII MIĘDZYNARODOWE TARGI KSIĄŻKI 
Dnia 27 maja 1977 r. otwarte zostały w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie 
XXII Międzynarodowe Targi Książki, w którym wzięło udział 294 wydawców 
z 28 krajów. Zamknięcie Targów nastąpiło dnia 1 czerwca 1977 r.
		

/pb1977z40085_0001.djvu

			KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
427 
WYSTAWA NA XXV-LECIE POLSKIEJ AKADEMII NAUK 
Archiwum PAN i Biblioteka PAN w Warszawie zorganizowały przy  
współpracy z Zakładem Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN wystawę „Tradycje  
organizacji nauka polskiej w XXV-lecie Polskiej Akademii Nauk". Wystawa była 
czynna od 25 maja do 3 czerwca 1977 r. w Pałacu Staszica w Warszawie. 
KRONIKA WARSZAWY O BIBLIOTEKACH 
Dnia 10 czerwca 1977 r. Redakcja Kroniki Warszawy zorganizowała spotkanie 
dyskusyjne przedstawicieli warszawskich bibliotek naukowych. Tematem spotkania 
były współczesne problemy bibliotek warszawskich. Dyskusja dotyczyła sprawy 
specjalizacji zbiorów, warunków lokalowych bibliotek, nowoczesnych form ich pracy. 
Materiały z tej narady będą opublikowane w jednym z zeszytów Kroniki  
Warszawy w 1978 r. 
KRONIKA ZAGRANICZNA 
POWSZECHNA DOSTĘPNOŚĆ PUBLIKACJI — NOWY KIERUNEK  
DZIAŁALNOŚCI UNESCO I IFLA 
UAP (Universal Availability of Publications) jest akronimem oznaczającym 
nowy kierunek wspólnego działania UNESCO i IFLA. Idea tego kierunku nie jest 
nowa, stanowi ona bowiem kontynuację prac prowadzonych od dawna w  
poszczególnych państwach. Dotyczy rozwoju i usprawnienia takich zagadnień jak: metody 
gromadzenia zbiorów, organizacja udostępniania, centralne katalogi, wypożyczanie 
międzybiblioteczne, kopiowanie dokumentów, wymiana międzybiblioteczna, rola  
bibliotek narodowych w organizowaniu udostępniania zbiorów bibliotecznych w  
obrębie państwa. 
UAP oznacza dostępność publikacji całego świata i dla całego świata. Jest  
naturalną kontynuacją uniwersalnej rejestracji bibliograficznej (UBC) i ma  
podstawowe znaczenie dla tworzenia narodowych systemów informacji (NATIS). 
Zgodnie z koncepcją UAP, każdy kraj powinien organizować sprawny system 
wypożyczania międzybibliotecznego z ośrodkiem centralnym i w miarę możliwości 
tworzyć zbiór ponadnarodowy (supranational collection) wyłącznie dla celów  
wypożyczania. Prace te powinny być scentralizowane w obrębie poszczególnych państw, 
ułatwi to bowiem w przyszłości koordynację międzynarodową. 
UNESCO Bulletin for Libraries 1977 Vol. 31 nr 3 s. 142-151 
GENERALNY PROGRAM INFORMACYJNY UNESCO 
Dnia 24 lutego 1977 r. dyrektor generalny UNESCO utworzył Dział  
Generalnego Programu Informacyjnego (Division of General Information Programme) pod 
kierownictwem dra Adama Wysockiego (por. Prz. bibliot. 1977 z. 3 s. 338-339).  
Nowa jednostka przejęła większość prac prowadzonych przez istniejące poprzednio 
działy: Dokumentacji, Bibliotek i Archiwów oraz Dokumentacji i Informacji  
Naukowej i Technicznej. Będzie ona realizować tematy związane z problematyką  
informacji przewidziane w planie działalności UNESCO na 1. 1977-1982, jak np.:  
popieranie formułowania zasad polityki i planów systemów informacji narodowych,
		

/pb1977z40086_0001.djvu

			428 
KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
regionalnych i światowych, przyczynianie się do rozwoju infrastruktury informacji, 
udział w kształceniu specjalistów i użytkowników informacji. 
Skoncentrowanie wszystkich problemów dotyczących rozwoju informacji w  
jednym dziale UNESCO sprawi m.in., że wiadomości o realizacji NATIS będą  
ukazywały się w organie UNISIST-u. 
UNESCO Bulletin for Libraries 1977 Vol. 31 nr 3 s. 126 
ROZWÓJ ISBN 
Międzynarodową znormalizowaną numerację książek stosują już następujące 
państwa: Australia, Austria, Belgia, Brazylia, Danlia, Egipt, Finlandia, Francja, 
Hiszpania, Holandia, Hong-Kong, Kanada, Meksyk, Nigeria, Norwegia, Płd.  
Afryka, RFN, Rodezja, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Węgry, W. Brytania, 
Włochy i ZSRR. W 1976 r. Międzynarodowa Agencja ISBN zlokalizowana w  
Bibliotece Państwowej w Berlinie Zach. (Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz) 
przydzieliła numer identyfikacyjny grupy państwom: Hong-Kong (962), Meksyk (968), 
ZSRR (5); w 1977 r. otrzymały taki numer Włochy (88). 
Nie stosują ISBN jeszcze następujące państwa europejskie: Albania, Bułgaria, 
Czechosłowacja, Grecja, Jugosławia, NRD, Polska, Portugalia, Rumunia, Turcja. 
Numery ISBN otrzymało już ponad 2 min książek, a rocznie oznaczane jest 
nimi ok. 300 000 publikacji. Według informacji agencji narodowych ISBN z  
początku 1976 r., w Australii, Austrii, Belgii, Danii, Hiszpanii, Rodezji, na Węgrzech 
i w W. Brytanii numery otrzymuje 100% wydawanych książek, w Finlandii i  
Norwegii — 95%, w Szwecji — 93%, Płd. Afryce — 91%, Kanadzie, RFN i Stanach 
Zjednoczonych — 90%, we Francji — 35%. W Belgii, Finlandii, Norwegii i W.  
Brytanii otrzymują numery również książki wydane dawniej. 
Zeitschrift fur Bibliothekswesen und Bibliographie 1977 Jg. 24 H. 3 s. 230-234 
NORDINFO — ORGAN WSPÓŁPRACY PAŃSTW SKANDYNAWSKICH 
W 1971 r. rządy Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji podpisały  
umowę kulturalną, która obejmuje także współpracę służb bibliotecznych i  
informacyjnych. Porozumieniu temu został podporządkowany istniejący od 1970 r. komitet 
NORDDOK, który prowadził współpracę w zakresie informacji. W 1972 r.  
utworzono nieoficjalny komitet dla współpracy między nordyckimi bibliotekami  
naukowymi (Committee for Cooperation between Nordic Research Libraries). Ponieważ 
jego działalność dotyczyła wspólnych zagadnień bibliotek skandynawskich (np. Scan- 
dia Plan), powstała potrzeba ustalenia zasad ściślejszej ich współpracy, wobec  
czego Nordycka Rada Ministrów powołała organizację pod nazwą NORDINFO.  
Organizacja ta działa w obrębie Nordyckiego Porozumienia Kulturalnego. Zgodnie ze 
statutem, głównym zadaniem NORDINFO jest popieranie rozwoju bibliotek  
naukowych i informacji naukowej. Komitet kierujący organizacją składa się z  
delegatów państw skandynawskich (po 3 z Danii, Finlandii, Norwegii i Szwecji oraz 2 
z Islandii). Przewodniczącym jest prof. Esko Hakli, dyrektor Biblioteki  
Uniwersyteckiej w Helsinkach. 
UNESCO Bulletin for Libraries 1977 Vol. 31 nr 2 s. 117 
KANADYJSKA SIEC BIBLIOTECZNA 
Grupa specjalna ds. Kanadyjskiego Katalogu Centralnego (The Canadian Union 
Catalogue Task Group) zajmuje się rozwojem kanadyjskiej sieci bibliotecznej, któ-
		

/pb1977z40087_0001.djvu

			KRONIKA KRAJOWA I ZAGRANICZNA 
429 
ra będzie miała na celu usprawnienie dostępu do informacji oraz bardziej  
ekonomiczne wykorzystanie wszystkich zasobów bibliotek kanadyjskich. Sieć ta będzie 
składała się z sieci bibliograficznej, sieci zasobów i sieci komunikacyjnej. 
Sieć bibliograficzna, oparta na bazie danych kanadyjskiej Biblioteki  
Narodowej, będzie wykorzystywana do prowadzenia i aktualizowania centralnych  
katalogów i innych służb informacyjnych prowadzonych przez Bibliotekę Narodową i  
regionalne ośrodki bibliograficzne. Sieć zasobów obejmie zbiory Biblioteki  
Narodowej i innych bibliotek federalnych, wyznaczonych bibliotek z całego kraju oraz 
pozycje unikalne znajdujące się w różnych bibliotekach. Opiekę i nadzór nad siecią 
będą sprawowały z ramienia federalnych władz bibliotecznych Biblioteka  
Narodowa oraz inne biblioteki. Proponuje się, aby centralna ewidencja zasobów czasopism 
była prowadzona przez Bibliotekę Narodową i Instytut Informacji Naukowej i  
Technicznej. Sieć komunikacyjna ma składać się z systemu dla bieżącego dostarczania 
pozycji (poczta, przekazywanie między organizacjami) oraz systemów informacyj- 
no-transmisyjnych. Koszty przesyłania materiałów będą pokrywane w całości lub 
częściowo przez władze federalne. 
UNESCO Bulletin for Libraries 1977 Vol. 31 nr 3 s. 174 
NOWE 2RODŁA INFORMACJI 
On-Line Review. W marcu 1977 r. ukazał się pierwszy zeszyt międzynarodowego 
kwartalnika zajmującego się problematyką systemów informacyjnych dostępnych 
bezpośrednio (on-line). Pismo przeznaczone jest dla specjalistów, którzy korzystają 
z systemów on-line lub nimi kierują, kształcą użytkowników, prowadzą badania, 
tworzą bazy danych, zajmują się organizacją nowych systemów i sieci itp.  
Przynosi ono informacje o nowych bazach danych, systemach, wyposażeniu itp.  
Specjalne suplementy będą zawierały materiały zbyt obszerne, aby mogły wejść do  
poszczególnych zeszytów (np. spisy bibliograficzne). Wydawcą pisma jest Learned 
Information (Europę) Ltd. Woodside, Hinksey Hill, Oxford, England. Roczna  
prenumerata kosztuje 45 doi. 
On-Line ReiAew. [Prospekt] 
LISA Machinę Readable File Library and Information Science 
To podstawowe źródło informacyjne dla bibliotekarzy oparte na Library and 
Information Science Abstracts, opracowywane przez angielskie Stowarzyszenie  
Bibliotekarzy (Library Association) a wydawane jako dwumiesięcznik przez Learned 
Information (Europę) Ltd., rozpowszechniane jest w formie taśm magnetycznych. 
Zawierają one dane bibliograficzne opublikowane w latach 1969-1975. Od 1976 r. 
można otrzymywać w formie czytelnej dla maszyny pełny tekst analiz. 
LISA rejestruje dokumenty w ponad 20 językach. Są to artykuły z ok. 300 
czasopism, materiały z konferencji, książki, prace instytutów naukowych.  
Streszczenia dokonywane są w języku angielskim. W zbiorze czytelnym dla maszyny 
znajduje się ponad 20 000 opisów, a roczny przyrost wynosi ok. 4000 opisów. 
LISA Machinę Readable File in Library and Information Science. [Prospekt] 
UNESCO Bulletin for Libraries 1977 Vol. 31 nr 3 s. 176
		

/pb1977z40088_0001.djvu

			BIBLIOGRAFIA ANALITYCZNA BIBLIOTEKOZNAWSTWA 
I INFORMACJI NAUKOWEJ 
1977 z. 3-4 
ERRATA 
Str. 
81 poz. 5217 
90 poz. 5305 
93 poz. 5329 
99 poz. 5381 
112 poz. 5422 
116 poz. 5438 
129 
Wiersz 
4 d. 
8 d. 
1 g- 
39 g. 
3 d. 
3 g. 
14 d. 
Jest 
2159 s. 
s. 347; Woods H. G., 
Program. 1976 nr 2 
°COSTIGAND M. 
polemizuje zawartą 
pemanentnego 
indexin 
Katter R. V. 5130 
» 
Powinno być 
215 s. 
s. 23; Nachr. Dok. 1976 
nr 2 s. B22. 
° COSTIGAN D. M. 
polemizuje z zawartą 
permanentnego 
indexing 
Katter R. V. 4393 
Przegląd Biblioteczny 4/77 
ERRATA 
do zeszytów 3 i 4 z 1977 r. 
Str. 
296 
315 
340 
354 
354 
370 
393 
380 
395 
418 
423 
Wiersz 
6 g. 
10 d. 
3 g. 
1 & 
6g. 
12 g. 
13 g. 
20 d. 
15 g. 
12 d. 
18 g. 
Jest 
(PPKs) was edited by the 
Bibliographical Institute at 
the National Library in 
biblioteki 
Departament les Arts 
W roczniku 1936 Przeglądu 
została opublikowana  
ostatnia recenzja do- 
W roczniku następnym 1935 
H. Hleb-Koszańska,  
podejmując w ob- 
Szkolictwa 
inforamcji 
1863-1869 
informacyonnoj 
Dyplomatycznych 
danego 
Powinno być 
PPKs has been published 
as regular supplement to 
the ąuarterly Przegląd Biblio- 
bibliotek 
Departement des Arts 
W roczniku następnym 1935 
H. Hleb-Koszańska,  
podejmując w ob- 
W roczniku 1936 Przeglądu 
została opublikowana  
ostatnia recenzja do- 
Szkolnictwa 
informacji 
1863-1868 
iniormacjonnoj 
Dyplomowanych 
dawnego 
Przegląd Biblioteczny 4/77
		

/pb1977z40089_0001.djvu

			AUTORZY 
Irena BEDNARZ-BRACHEL, mgr 
Halina CHAMERSKA, doc. dr hab. 
Jadwiga KOŁODZIEJSKA, doc. dr hab. 
Marceli KOSMAN, doc. dr hab. 
Alicja OLEJNIK, mgr 
Edward PALINSKI, dr 
Ewa PAWLIKOWSKA, mgr 
Zofia PIETRZAK, mgr 
Wanda PINDLOWA, mgr 
Krystyna TITTENBRUN, mgr 
Irena TREICHEL, dr 
Aleksandr Grigorjewicz ZACHARÓW, doc. dr 
Tadeusz ZARZĘBSKI, mgr 
Kazimierz ZIELIŃSKI, mgr 
Kronikę krajową oprać. 
Jadwiga KRAJEWSKA, dr 
Kronikę zagraniczną oprać. 
Mirosława KOCIĘCKA, mgr , 
Tłumaczenia angielskie: 
Anna TROMBALA, mgr 
— Biblioteka PAN w Warszawie 
— Instytut Bibliotekoznawstwa 1 Informacji 
Naukowej Uniwersytetu Warszawskiego 
— Biblioteka Narodowa 
— Biblioteka Kórnicka 
— Biblioteka PAN w Warszawie 
— Ministerstwo Kultury i Sztuki 
— Biblioteka PAN w Warszawie 
— Zakład Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu 
Jagiellońskiego 
— Instytut Informacji Naukowej, Technicznej 
i Ekonomicznej 
— Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi 
— Biblioteka Nauk Przyrodniczych AN ZSRR 
— Sekretarz generalny SBP 
— Centralna Biblioteka Wojskowa . 
— Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 
— Biblioteka Narodowa 
— Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie